Geboortezorg Een gevaarlijke sekte zet vrouwen ertoe aan zonder enige medische begeleiding te bevallen, met dodelijke gevolgen. Toch begrijpt Rodante van der Waal de vrouwen wel die voor zo’n beweging vallen.
Minstens achttien overleden baby’s en meerdere moeders in levensgevaar: zo zou je in één zin het leed kunnen samenvatten dat de Free Birth Society heeft aangericht. Het radicaal-rechtse, antifeministische bedrijf uit de Verenigde Staten verdient in eigen land, in Canada en in Europa miljoenen aan bevallen zónder medische begeleiding. Via podcasts, cursussen en een prijzige online community verspreidt de Free Birth Society zijn ideeën, onthulde The Guardian, die een artikelenreeks en een podcastserie over de organisatie maakte.
Rodante van der Waal is filosoof, dichter en vroedvrouw. Recent verscheen van haar Baas in eigen buik. Een essay over reproductieve rechtvaardigheid.
Internationaal zorgde het nieuws over de Free Birth Society voor ophef. Maar wordt in reactie op het onderzoek van The Guardian wel de juiste analyse gemaakt? Begrijpen we wat de moeders die ervoor kozen alleen te baren wilden? En ligt de schuld voor hun tragedies niet net zozeer bij het falen van het geboortezorgsysteem?
De Free Birth Society (FBS) propageert om alleen te baren, zonder medische professionals, en de natuur volledig haar gang te laten gaan. De oprichtsters zijn het contact met de werkelijkheid kwijt: ze twijfelen aan de zwaartekracht en het bestaan van ziekteverwekkende bacterieën, ontkennen de mogelijkheid van hevig bloedverlies na een laagrisicobevalling (wereldwijd een van de belangrijkste doodsoorzaken voor kraamvrouwen) en geloven, zonder uitzondering, dat een gezonde zwangere altijd veilig haar baring doorkomt.
Afgelopen zomer verloor FBS-oprichtster Emilee Saldaya als gevolg van deze ideeën zelf haar voldragen kind. Maar ze heeft geen spijt. FBS ziet de dood als een natuurverschijnsel waar geen medische verantwoordelijkheid voor genomen kan worden. Een ex-lid omschrijft FBS in The Guardian daarom als een „death cult”: een levensgevaarlijke sekte, met een miljoenenpubliek.
Zwangeren die wereldwijd voor een free birth kiezen, voelen zich meestal door de reguliere zorg in de steek gelaten, zegt de Britse voedvrouw en professor Soo Downe in The Guardian.
Ze zijn met meerdere zorgverleners in gesprek geweest en konden ofwel de zorg niet betalen (in de VS), of voelden zich niet veilig genoeg bij hun zorgverleners om de bevalling samen aan te gaan.
Dat laatste is niet vreemd, want de geboortezorg heeft wereldwijd een groot probleem met obstetrisch geweld, racisme, en grensoverschrijdend gedrag. Grensoverschrijdend gedrag komt in Nederland voor bij 54 procent van de bevallingen, laat promotieonderzoek van Marit van der Pijl zien. Één op de tien barenden krijgt te maken met fysiek obstetrisch geweld, zoals een knip zonder toestemming. Eén op de tien moeders houdt, voornamelijk als gevolg hiervan, bevallingstrauma over aan de geboorte.
Schrijver Marjolijn van Heemstra vatte deze pijnlijke realiteit samen in een dichtregel:
Iemand zegt: geboorte heeft soms een lange nasleep maar een kindblijft een wonder en ik hoor voor het eerst de wond in dat woord.
Free birth drukt ons met de neus op het wrange gevolg: sommige zwangeren nemen liever het risico om zónder medische zorg te bevallen, dan het risico om mét medische zorg te bevallen. Uit onvrede met de zorg besluiten ze zelfstandig te gaan baren. Free birth is dus oorspronkelijk een feministische tegenreactie op onrecht in de geboortezorg, een zoektocht naar autonomie tijdens de bevalling. Het is een breder en ouder fenomeen dan de sektarische FBS, die in 2016 werd opgericht.
In Nederland komt free birth ook al langer voor. Tien jaar geleden deden gynaecoloog Martine Hollander en vroedvrouw Lianne Holten onderzoek naar het fenomeen. De schatting was dat het destijds om zo’n tweehonderd vrouwen per jaar ging. Naar verwachting is dat aantal toegenomen, gezien de groeiende bekendheid van het fenomeen, maar er zijn geen officiële cijfers.
Toen ik tien jaar geleden stage liep als verloskundige, was ik bij een thuisbevalling met een verloskundige die het niet kon laten racistische ‘grappen’ te maken. De baring was pas net begonnen, en hij en ik lieten de barende nog even alleen, wachtend op haar volgende telefoontje. Aan het einde van de dag werden we gebeld met het nieuws dat haar kind een uur geleden was geboren.
Later vroeg ik haar waarom ze ons niet eerder had gebeld. Dit was haar plan geweest sinds ze de verloskundige had ontmoet, zei ze. Ze wilde niet baren met hem erbij, had zich voorbereid, en dacht dat het beter zou gaan alleen. Haar eigen idee, en, in haar geval, waar.
Iemand anders vertelde in de recente VPRO-podcast Het Geboorteprotocol over haar keuze voor een free birth. De vrouw had geen verloskundige gevonden die kon beloven haar wensen te respecteren. Bij haar eerste bevalling had ze een traumatische ervaring met grensoverschrijdend gedrag gehad in het ziekenhuis. Nu had ze de wens om in bad te bevallen, maar geen enkele verloskundige in haar omgeving wilde een badbevalling begeleiden, terwijl dat toch een verre van onredelijk verzoek is.
Daarnaast is er vroedvrouw Margot van Dijk, bekend van haar website Vraag de Vroedvrouw, waarop ze wetenschappelijke informatie deelt over zwangerschap en baren. Zij beviel afgelopen zomer succesvol alleen van haar tweede kind.
Deze drie vrouwen hadden niets te maken met FBS of verwante waanideeën, maar kozen voor een free birth op zoek naar meer autonomie of waardigheid tijdens hun baring.
Cruciaal is wel dat deze free birthers, in tegenstelling tot leden van de FBS, het nummer van een vroedvrouw of ambulance bij de hand hadden voor als het toch niet lukte.
Zelf zou ik nooit zonder zorgverleners baren, hoewel ik als vroedvrouw over relevante medische kennis beschik. Liever baar ik met minstens twee vroedvrouwen erbij, zoals een paar maanden geleden thuis, op vierhoog in Amsterdam. Voor het geval er iets niet goed zou gaan, wilde ik handen aan mijn zijde die me op konden vangen. En als alles wel goed zou gaan, wilde ik dat die handen me zouden dragen, zodat ik me zonder zorgen over kon geven aan de weeën.
Ik had geluk met vroedvrouwen die mij niet het gevoel gaven dat ik afhankelijk van hen was, gebonden was aan strikte protocollen, of naar hen moest luisteren, maar die me aanmoedigden om zelf te voelen hoe ik kon baren. Toen het leek alsof het niet ging lukken om mijn zoon er thuis uit te persen, wist ik zelf dat ik een diepe hurkzit aan moest nemen om hem geboren te laten worden. Hij kwam ter wereld op het tapijt naast mijn bed.
Mijn vroedvrouwen ben ik dankbaar, omdat ze het mogelijk hebben gemaakt dat ik vele malen autonomer heb kunnen baren dan ik had durven hopen. Mijn baring was in die zin een free birth, vrijer had ik niet kunnen zijn. Maar ik had hun aanwezigheid, en daarmee iets als een garantie van veiligheid, nodig om op eigen kracht te baren. Alléén was me dat nooit gelukt.
Baren op eigen kracht is precies wat de vrouwen die kiezen voor een free birth ook willen. Ze willen op hun eigen verstand en intuïtie kunnen vertrouwen. Ze willen, net zoals ik dat wilde, baas in eigen buik zijn, júíst tijdens de geboorte van hun kind. Maar bij FBS vinden ze, tragisch genoeg, een andere set regels die hun eigen verstand, intuïtie en kracht tenietdoen.
Want regels zijn er bij de FBS genoeg. Leden die tijdens hun bevalling toch naar het ziekenhuis willen omdat ze wéten dat er iets niet goed gaat, wordt dat met klem afgeraden. Zorg tijdens de zwangerschap is not done, er alleen al over praten is verboden. Ook als het misgaat wordt er geen reanimatie gestart of ambulance gebeld.
Baren met FBS is dus verre van ‘free’. De gemeenschap is niet alleen duur en dogmatisch, maar vertrouwt net zomin als de medische zorg op het denkvermogen en de autonomie van vrouwen. Zo gijzelt FBS hen in de willekeur van de natuur. Het bedrijf heeft het fenomeen free birth gekaapt en baren daarmee paradoxaal genoeg juist vele malen onvrijer gemaakt. Onder invloed van een gevaarlijke ideologie (sommigen zeggen dat ze gehersenspoeld waren) verruilen moeders onwankelbare medische protocollen voor dure sektarische dogma’s.
Moeders die bewust zonder medische assistentie bevallen, kunnen op verontwaardiging rekenen. Maar diezelfde verontwaardiging is veel minder vaak gericht op het zorgsysteem. Terwijl het fenomeen free birth vooral voortkomt uit het falen van de zorg om de ervaring van vrouwen serieus te nemen.
De laatste weken werd dat falen eens te meer duidelijk. Vorige maand meldde de Belgische krant De Morgen dat de schorsing wordt opgeheven van een Vlaamse gynaecoloog over wie meer dan tweehonderd meldingen zijn gedaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hij krijgt alleen „strikte voorwaarden” opgelegd.
En eind november onthulde de NOS dat in Nederland naar schatting duizenden vrouwen per jaar zonder adequate pijnstilling een keizersnede krijgen, zo’n een op de tien: „Ik heb letterlijk gevoeld hoe het mes in mij ging”, vertelde een van hen. Toch wordt zwangeren slechts verteld dat ze ‘druk’ kunnen voelen en in het verslag van de operatie wordt hun pijn niet geregistreerd.
Beide schandalen laten zien dat de ervaring van vrouwen nog altijd niet de prioriteit is in de zorg. Zolang we de autonomie en het verstand van barenden niet vooropstellen, zullen we moeders en baby’s blijven verliezen aan trauma, of het nu binnen de muren van het ziekenhuis is, of onder invloed van online sektes, in levensgevaar eenzaam thuis.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC