Het Iraanse nieuwsplatform Zamaneh Media opereert vanuit Amsterdam om mensen in Iran van onafhankelijke informatie te voorzien. Sinds de internetafsluiting door het Iraanse regime zoekt de redactie naar creatieve manieren om haar publiek te bereiken.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie en de multiculturele samenleving.
Nasim Roshanaei zit midden in een vurige uiteenzetting over de leugens die de Iraanse staatsmedia verspreiden, als haar collega Rieneke van Santen haar onderbreekt. ‘Ik krijg een mailtje binnen’, zegt Van Santen, wijzend op haar scherm. ‘We hebben waarschijnlijk een uitzendplek op de korte golf.’
Roshanaei, hoofdredacteur van het Iraanse nieuwsplatform Zamaneh Media, kijkt haar zakelijk directeur aan met een mengeling van hoop en ongeloof. ‘Echt waar? Hoe dan?’ De vrouwen lachen. Voor het eerst sinds de protesten in Iran zijn losgebarsten, lijkt er goed nieuws te vieren.
De redactie van Zamaneh (Perzisch voor ‘tijd’) is gevestigd in een kantoorgebouw in Amsterdam. Aan de buitenkant wijst niets erop dat hier een progressief Iraans geluid de wereld in wordt geslingerd, op het bordje bij de bel staat nog de naam van de vorige huurders. ‘Het Iraanse regime heeft een enorme hekel aan Zamaneh’, aldus Van Santen. ‘Ze bestoken ons met digitale aanvallen, ons fysieke adres is geheim.’
Zamaneh is een site voor analyse, interviews en achtergronden over Iran, met een focus op kunst, cultuur en mensenrechten. In links-progressieve kringen in Iran heeft de site een cultstatus. ‘We waren de eersten die in het Perzisch schreven over lhbti’ers in Iran’, vertelt Roshanaei. ‘En we publiceerden al heel vroeg over klimaatvraagstukken.’
Maar de laatste weken staat de productie logischerwijs geheel in het teken van de demonstraties en de brute wijze waarop die door het regime worden neergeslagen. Door de internetafsluiting in Iran is Zamaneh aangewezen op de spaarzame momenten dat telefoonverkeer mogelijk is. Roshanaei: ‘Iraniërs in de diaspora die gebeld worden, nemen de gesprekken op en delen de audio’s op sociale media. Dat gebruiken we als input om de situatie te schetsen.’
De berichten stemmen somber: ‘Iedereen kent wel iemand die is gedood bij de protesten, of gewond is geraakt’, zegt Roshanaei. ‘Angst heerst. Er zijn massa-arrestaties. Veel mensen zijn teleurgesteld omdat hulp van de Amerikanen is uitgebleven en tegelijk bang voor het moment dat er misschien alsnog bombardementen komen.’
Volgens Roshanaei is de roep om de val van het regime luider dan ooit. ‘Het regime zei altijd: ‘Economisch gaat het slecht, maar dat komt door de sancties. En we zorgen wel voor jullie veiligheid.’ Dan wezen ze naar de verwoestende oorlogen in buurlanden Irak en Afghanistan. Maar toen het afgelopen zomer Israëlische bommen regende op Teheran, was dat laatste argument ook verbrijzeld. Mensen hebben niets meer te verliezen.’
Zamaneh werd twintig jaar geleden opgericht met subsidie van de Nederlandse regering. Iran bungelt onderaan de lijstjes voor wat betreft persvrijheid, en Nederland vond het van belang om onafhankelijke berichtgeving te steunen. Maar door bezuinigingen is die financiering grotendeels opgedroogd.
Ook andere Europese landen hebben hun ontwikkelingsbudgetten flink teruggeschroefd. De Amerikaanse president Donald Trump staakte begin dit jaar zelfs alle financiering van hulp- en mensenrechtenorganisaties. Dit alles heeft grote gevolgen: ‘In 2024 hadden we een redactie van acht vaste krachten’, vertelt Roshanaei. ‘Nu zijn alleen de adjunct-hoofdredacteur en ik nog in dienst.’
De redactieruimte, met veertien werkplekken en een grote vergadertafel, voelt daardoor wat ruim aan. Ook omdat de freelancers niet in Nederland wonen. ‘We werken met gevluchte Iraanse journalisten die verspreid over Europa, Amerika en Canada wonen. Daarnaast hebben we een netwerk van correspondenten in Iran; die schrijven doorgaans alleen onder pseudoniem.’
Roshanaei was in Iran actief in de studentenbeweging. In 2008 werd ze opgepakt en op borgtocht vrijgelaten. Ze vluchtte, kreeg asiel in Nederland en werkt sinds 2013 voor Zamaneh.
Teruggaan naar Iran zou arrestatie betekenen. ‘De veiligheidsdiensten hebben aangeboden mijn dossier schoon te vegen als ik stop bij Zamaneh en publiekelijk steun voor het regime uit. Van andere redacteuren zijn familieleden in Iran onder druk gezet, gelukkig is niemand gezwicht.’
Ze houdt haar telefoon nauwlettend in de gaten. ‘Eerder deze week lukte het mijn moeder erdoorheen te komen’, vertelt ze. ‘‘Nasim, ik ben...’, zei ze, waarna de verbinding werd verbroken.’ Roshanaei zucht: ‘Van mijn zusje weet ik alleen dat ze misschien mee zou demonstreren.’
In de beginjaren maakte Zamaneh radio, maar op een gegeven moment werd besloten te stoppen met uitzendingen via de ether. ‘We moesten keuzes maken met het beperkte budget, dus we stapten over op volledig digitaal’, aldus Van Santen. ‘We gebruiken daarbij VPN-diensten vanwege de censuur, maar nu het internet platligt, kunnen we ons publiek niet meer bereiken.’
Tot voor kort had Zamaneh nog een manier om internetblokkades te omzeilen. De Amerikaanse organisatie NetFreedom Pioneers stuurde via satelliettelevisie een digitaal pakket naar Iran, met daarin onder meer publicaties van Zamaneh, andere onafhankelijke media en mensenrechtenorganisaties. Met een usb-stick konden Iraniërs die informatie aftappen en onderling verspreiden.
Maar ook die service is eerder dit jaar gekortwiekt door Trumps bezuinigingen. Vandaar dat Van Santen deze week koortsachtig op zoek ging naar een plek in de ether. Met succes, zo blijkt als er een tweede mail binnenkomt. ‘Vanaf maandag kunnen we uitzenden’, zegt ze glunderend.
Roshanaei loopt naar de radiostudio op de redactie, die klaar is voor gebruik. Bij gebrek aan redacteuren zal ze de uitzendingen zelf maken. ‘Vroeger heb ik ook radio gemaakt voor Zamaneh’, zegt ze monter. ‘En de jingles liggen er nog.’
Er is nog wel een vraag die openstaat: ‘Hoe kunnen we de mensen in Iran laten weten dat ze ons op de radio kunnen ontvangen?’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant