Verkiezingen Oeganda De uitslag van de verkiezingen in Oeganda staat vrijwel vast. De echte vraag is wie de 81 jaar oude president Yoweri Museveni gaat opvolgen.
President Museveni en zijn zoon Muhoozi op een verkiezingsposter in de hoofdstad Kampala.
De uitslag van de presidents- en parlementsverkiezingen in Oeganda op donderdag staat vrijwel vast. President Yoweri Museveni (81), inmiddels veertig jaar aan de macht, kan verder regeren. De vraag is wie hem straks opvolgt. Verkiezingen in Oeganda zijn een schaduwtheater; de werkelijke macht ligt niet bij het parlement, maar bij een kleine kring van vertrouwelingen rond de president. Binnen die kring geldt één naam als mogelijke opvolger: Museveni’s zoon Muhoozi Kainerugaba (51), generaal in het leger en al jaren onderwerp van controverse vanwege zijn openlijke politieke ambities en onvoorspelbare publieke uitlatingen.
„Museveni is sluw, maar zijn zoon is ruw. Een bewind onder Muhoozi zal zeer gevaarlijk zijn”, zei Eron Kiiza vorige week tijdens een digitale persconferentie. Kiiza is de advocaat van oppositieleider Kizza Besigye, die eind 2023 in Kenia door de Oegandese veiligheidsdienst werd ontvoerd.
Net als bij eerdere verkiezingen verliep de campagne in Oeganda in een sfeer van intimidatie en overheidsgeweld. De voornaamste oppositiekandidaat is opnieuw muzikant Bobi Wine (43), het gezicht van het verzet tegen Museveni. Hij werd tijdens zijn verkiezingscampagne herhaaldelijk tegengewerkt door de autoriteiten. Soldaten waren zichtbaar aanwezig bij bijeenkomsten en media werden onder druk gezet om hem niet te interviewen. Volgens Wine zelf voelde de campagne aan als „oorlog”. Amnesty International meldde de arrestatie van ongeveer vierhonderd aanhangers van Bobi Wine.
Museveni behoort tot de langst zittende staatshoofden van Afrika. Toen hij in 1986 aan de macht kwam, profileerde hij zich als een jonge guerrillastrijder die brak met het oude patroon van leiders die hun positie niet wilden opgeven. In de afgelopen veertig jaar heeft hij een machtsstructuur opgebouwd die sterk rond hemzelf is georganiseerd. Daar kan Bobi Wine, sinds 2017 parlementslid, nauwelijks tegen op. Maar ook binnen de regeringspartij en in het zakenleven waagt vrijwel niemand het de familie Museveni openlijk uit te dagen.
In dit dynastieke bestel wordt de nabije toekomst van Oeganda bepaald door wat er binnen de familie van de president gebeurt. „In de afgelopen vijf jaar heeft Muhoozi zich steeds prominenter op het politieke toneel gemanifesteerd”, zegt Kristof Titeca, onderzoeker aan het Institute of Development Policy van de Universiteit Antwerpen, tijdens een digitale persconferentie. Volgens Titeca heeft Museveni’s zoon zijn invloed ver buiten het leger uitgebreid, tot diep in andere overheidsinstellingen. Die macht ging gepaard met openlijke dreigementen aan het adres van oppositiefiguren. Zo verklaarde Muhoozi eerder dat hij Bobi Wine zou onthoofden. Ook Kizza Besigye, Museveni’s belangrijkste rivaal van de afgelopen decennia, werd door hem publiekelijk met ophanging bedreigd.
Jonge soldaten met smetteloze bordeauxrode baretten, machinegeweren over de borst en gepoetste laarzen zijn een vertrouwd beeld in Kampala, ook tijdens verkiezingscampagnes. Met strenge blikken leggen het verkeer stil en blokkeren kruispunten wanneer de president langskomt. Het zijn leden van het Special Forces Command, een elite-eenheid die belast is met de persoonlijke beveiliging van Museveni. In de loop der jaren groeide deze eenheid uit tot een parallel machtsapparaat naast de reguliere strijdkrachten. Tussen 2008 en 2022 stond het Special Forces Command onder leiding van generaal Muhoozi Kainerugaba.
Onder Museveni groeide uit Oeganda uit tot een spil in de machtsverschuivingen in Oost- en Centraal-Afrika. Vanuit Kampala speelde het land een rol bij omwentelingen in Rwanda in 1994 en Congo in 1997. Oegandese troepen maken deel uit van een vredesmacht in Somalië, zijn actief in Oost-Congo en ondersteunen het bewind in Zuid-Soedan. Tegelijk presenteert Oeganda zich internationaal als een stabiele factor in een roerig en grondstofrijk deel van Afrika. Het land beloofde de Verenigde Staten en Nederland opvang voor asielzoekers en huisvest ruim twee miljoen vluchtelingen.
De glans van het ooit als vernieuwend gepresenteerde Oeganda is inmiddels vervaagd en Museveni oogt zichtbaar verouderd. Tijdens openbare optredens maakt de president een afwezige indruk. Bezoekers die op audiëntie worden ontvangen klagen dat hij nauwelijks nog verstaanbaar spreekt. Maar het idee van Muhoozi als president joeg leden van de regeringspartij zoveel angst aan dat ze zich opnieuw achter presidentskandidaat Museveni schaarden.
Muhoozi is de enige zoon van Museveni en zijn vrouw Janet. De president gaf hem ooit de bijnaam „wreker”, een titel die zijn bijzondere positie binnen het machtssysteem onderstreept. Muhoozi heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij zijn vader wil opvolgen. „Ik word na mijn vader de president van Oeganda. Degenen die deze waarheid ontkennen zullen zeer teleurgesteld zijn”, schreef hij vorig jaar op X.
De macht is inmiddels zo sterk rond Museveni gepersonaliseerd, dat de strijd om zijn opvolging binnen de familie tot openlijke conflicten leidt. In een bericht op X noemde Muhoozi zijn zwager Odrek Rwabwogo „de grootste dief van Oeganda”. Rwabwogo is getrouwd met Museveni’s tweede dochter en is senior adviseur van de president op het gebied van handel. Ook andere familieleden spelen een belangrijke rol in het machtssysteem, onder wie Museveni’s vrouw Janet, die minister van Onderwijs is, en zijn broer Salim Saleh.
Oeganda heeft een van de jongste bevolkingen ter wereld, maar wordt al decennialang geleid door een man op leeftijd. Bobi Wine, die vooral steun geniet onder stedelijke jongeren, blijft Museveni een doorn in het oog. In buurlanden als Kenia en Tanzania zorgden de afgelopen jaren vooral jongeren voor politieke onrust. Museveni blijft in de kern een militair leider, gevormd door oorlog en macht, en laat zich niet gemakkelijk uitdagen door een jongere generatie. Juist omdat hij het gevaar van een opstandige jeugd onderkent, lieten hij en zijn zoon betogers in aanloop naar de verkiezingen oppakken nog voordat zij hun spandoeken konden ontvouwen.
Source: NRC