Europese leiders reageren tot nu toe tamelijk ingetogen op de dreigementen van Trump, die steeds zegt dat hij Groenland ‘wil hebben’. Wat kan Europa doen om Groenland te verdedigen?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie.
Terwijl de Amerikaanse president Donald Trump dreigt Groenland te annexeren, ‘op de gemakkelijke of de moeilijke manier’, wekt Europa volgens sommigen de indruk als een konijn in de koplampen te staren.
Zeker, er kwamen reacties vanuit de belangrijkste Europese landen. Zeven regeringsleiders lieten een gezamenlijke verklaring uitgaan waarin stond dat ‘het aan Denemarken en Groenland is, en alleen aan hen, om te besluiten over zaken die Denemarken en Groenland aangaan’.
De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, riep tijdens een toespraak op Cyprus op tot ‘stoïcisme’ – niet toevallig is de grondlegger van het stoïcisme, Zeno van Citium, van Cypriotische afkomst. ‘Het stoïcisme leert ons niet bang te zijn voor uitdagingen, maar om ze met helderheid en vastberadenheid tegemoet te treden. Dat is wat Europa nu moet doen, samen.’
‘De EU is heel afwezig’, vindt Maria Martisiute, politiek analist bij het European Policy Centre, een denktank in Brussel. ‘De verklaring van die zeven regeringsleiders was zwak. Je zou verwachten dat de Commissievoorzitter, of op z’n minst de speciaal gezant voor het Arctisch gebied, de bedreigingen vanuit de VS zou veroordelen.’
Ook vanuit Frankrijk is er verbazing over de voorzichtige Europese reactie op Trumps dreigementen. In een opiniestuk in Le Monde stellen vier vooraanstaande Franse wetenschappers dat de regeringsleiders ‘rode lijnen moeten durven trekken’. Dat is volgens hen ‘een kwestie van territoriale soevereiniteit en solidariteit, maar ook van waardigheid en eer’.
Heel wat Fransen denken met weemoed terug aan de tijd dat presidenten als Charles de Gaulle, François Mitterrand en Jacques Chirac weerstand boden aan de VS. Zij stonden pal voor het internationaal recht, klinkt het, bijvoorbeeld toen de VS binnenvielen in Irak. En zij zouden een Amerikaanse president nóóit zo gemakkelijk laten wegkomen met het ontvoeren van een Latijns-Amerikaans staatshoofd, of met het dreigen met militaire annexatie van Europees grondgebied.
In een puntig stuk noemt Martisiute zes ideeën die het voor Trump moeilijker zouden maken zich Groenland toe te eigenen. Een daarvan is toetreding tot de EU. Daarmee zou de verdediging van Groenland minder een open vraag worden. Volgens artikel 42.7 van het Europees Verdrag zijn EU-leden verplicht elkaar te helpen bij een gewapende aanval.
Groenland, een autonoom gebied dat binnen het Deense koninkrijk valt, verliet de EU in 1985. ‘Dat had vooral te maken met het visserijbeleid’, legt Martisiute uit. ‘Maar sinds die tijd is er veel veranderd in de wereld. Het EU-lidmaatschap zou opnieuw op tafel moeten liggen, eventueel met een opt-out voor het visserijbeleid.’
De EU zou sowieso meer in Groenland moeten investeren, militair en anderszins, vindt ze. ‘Niet alleen vanwege Trump’, zegt ze erbij. ‘We zien wel degelijk dat Rusland bezig is met de opbouw van een militaire macht in het Arctisch gebied. Er zijn bijvoorbeeld al hybride aanvallen rond Spitsbergen.’
De Navo is inmiddels wakker geworden. Navo-chef Mark Rutte zei begin deze week dat het militaire bondgenootschap werkt aan ‘de volgende stappen’ voor de verdediging van het Noordpoolgebied. Er is sprake van een nieuwe militaire missie, Arctic Sentry, waaraan ook de VS zouden deelnemen. ‘Een heel goede, maar veel te late stap’, zegt Martisiute hierover.
Het diepere probleem, volgens de analist die voorheen voor de Europese Commissie en de Navo werkte, is dat de EU steeds weer ‘reactief’ van aard is. ‘Ze neemt nooit het initiatief. Er is geen langetermijnstrategie. De VS, China en Rusland denken in decennia. Zij zijn bezig met het opbouwen van een wereldrijk, wij met de volgende verkiezingen. We gedragen ons nu als een pluizig konijntje in een wereld vol hyena’s.’
Toch begint er binnen de EU iets te verschuiven. De Eurocommissaris voor Defensie en Ruimte, Andrius Kubilius, deed zondag twee baanbrekende voorstellen. Een Europees leger met 100 duizend soldaten. En een eigen Europese veiligheidsraad, met de vijf grootste Europese landen als permanente leden.
Natuurlijk, zegt Martisiute, is het voor de EU een risico om zich assertiever op te stellen. Misschien zal zo’n opstelling niet goed vallen in de VS. ‘Maar je ziet het met Canada: als je voor jezelf opkomt, kan dat ook respect opleveren.’
Bovendien: als de EU nu niet reageert, dan schept dat een gevaarlijk precedent. Martisiute: ‘Dan mag een land een ander land dus bezetten. Zelfs een Navo-bondgenoot een andere Navo-bondgenoot. Dan kunnen autocraten hun wil opleggen aan de wereld. Na Groenland kan het volgende strategische eiland aan de beurt zijn, Spitsbergen, of IJsland. Dan breekt totale anarchie aan. Dus dit is existentieel.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant