Gesprekken over Groenland In de strijd om Groenland gaat het om Amerikaanse dollars versus de veiligheid die Denemarken kan bieden. Woensdag spreken de ministers van Buitenlandse Zaken van de VS, Denemarken en Groenland elkaar. „Ik hoop dat ze op hun hoede zijn, want ze worden opgelicht.”
Groenland heeft een bevolking van 57.000 inwoners – van wie ongeveer 12 procent Deen is.
Als de Verenigde Staten het plan doorzetten om Groenland goed- dan wel kwaadschiks in te lijven, heeft Denemarken middelen die de VS meer pijn gaan doen dan Denemarken zelf, daarvan is Rasmus Jarlov overtuigd. De politicus van de Conservatieve Volkspartij, die sinds 2021 voorzitter is van de Defensiecommissie van het parlement, trekt een blikje sportdrank open, want hij holt van het ene interview naar het andere. Op welke middelen hij doelt, wil Jarlov niet zeggen.
Het lijkt alsof hij aan het dreigen is. „Het moet duidelijk zijn dat als Groenland wordt ingenomen, er hele serieuze consequenties zullen zijn en dat we geen middel schuwen om terug te vechten. De Amerikanen moeten begrijpen dat we dan helemaal klaar met ze zijn en dat ze ook in de toekomst op ons niet meer hoeven te rekenen.” Zijn uitspraken komen aan de vooravond van het overleg woensdag van de ministers van Buitenlandse Zaken van Groenland, Denemarken en de Verenigde Staten in Washington. De Deense minister zei dinsdag dat de Amerikaanse vicepresident JD Vance als gastheer zal optreden van de ontmoeting in het Witte Huis.
Volgens Stephen Miller, plaatsvervangend stafchef van de Amerikaanse president Donald Trump, gaat niemand met de VS vechten om de toekomst van Groenland. Jarlov wuift dat weg. „Dat is onzin. Elk land vecht terug wanneer het wordt ingenomen. We weten dat we een klein land zijn, maar natuurlijk zullen we vechten.”
Jarlov wordt veel gevraagd in de media en is behoorlijk stellig in zijn overtuigingen. „Het is fantastisch wat hij doet”, zegt de bode die bezoekers begeleidt in de lift naar zijn kantoor. „Hij vecht voor het behoud van Groenland. Het is een moeilijke tijd en ik ben bang voor wat er gaat gebeuren.”
Ze is niet de enige die bang is. Groenland is hét onderwerp dat de Deense politiek overheerst. Deense kranten houden liveblogs bij, op Deense televisie volgen analisten elkaar op. In Kopenhagen is het weliswaar rustig op straat, maar mensen die aangesproken worden zeggen wel te merken dat de Denen zich bedreigd voelen. Dat Denemarken zal vechten voelt onwerkelijk, zegt de 33-jarige Janus (achternaam bekend bij de redactie; hij wil die niet in de krant omdat hij op zoek is naar een baan). Groenland had volgens hem al onafhankelijk moeten zijn, maar door de dreigementen van Trump aarzelt hij nu. „Als ze nu onafhankelijk worden, brengt dat veel risico’s voor ze mee.”
In de strijd om Groenland hoor je elke Deen die ernaar gevraagd wordt zeggen: het is aan de bewoners van Groenland wat ze besluiten. De Groenlandse regering benadrukte maandag dat een overname door de VS op geen enkele manier zal worden geaccepteerd en dat het eiland „deel uitmaakt van het koninkrijk Denemarken” en „als onderdeel van het Deense Gemenebest lid is van de NAVO”, waardoor de verdediging ervan „binnen het NAVO-kader” zal moeten plaatsvinden.
De Amerikaanse investeringen in Groenland zijn de laatste jaren toegenomen, op sociale media zijn MAGA-trollen actief om Groenland los te weken van Denemarken. Toch lijkt de agressieve houding van Trump zich tegen hem te keren. Denemarken heeft, sinds Trumps mededeling in 2019 dat hij Groenland wilde kopen, meer moeite gedaan voor Groenland en er zijn miljarden uitgetrokken voor de defensie van het Arctische gebied. Tegelijkertijd raakt de onafhankelijkheidskwestie door Trump verder op de achtergrond. Zelfs de VS-gezinde politieke partij Naleraq ondertekende vorige week een gezamenlijke verklaring van alle Groenlandse politieke partijen mee dat de VS moeten stoppen met hun respectloze gedreig. In Denemarken klinken steeds meer stemmen dat onafhankelijkheid op dit moment niet het beste idee is.
Het parlement van Groenland in Nuuk. Groenland is autonoom binnen het koninkrijk Denemarken.
Thomas Crosbie, universitair docent militaire operaties aan het Royal Danish Defence College, hoopt dat de Groenlanders niet in de trucs van Trump zullen trappen. Zoals de optie dat de Amerikaanse regering elke bewoner van Groenland 100.000 dollar zou geven. „Ik hoop dat ze op hun hoede zijn, want ze worden opgelicht. Kijk maar naar de mensen met wie Trump in het verleden zaken heeft gedaan en of zij baat hebben gehad bij die onderhandelingen. Om de Inuit-bevolking geeft hij sowieso weinig.”
Ook Jarlov is ervan overtuigd dat onafhankelijkheid nu geen goed idee is: „Ze hebben er meer voordeel aan bij het Deense koninkrijk te horen. Ze hebben dan veel meer vrijheid dan wanneer ze Denemarken verlaten en afhankelijk worden van de Amerikanen die ze alleen maar willen exploiteren.”
Hoewel Groenland autonoom is, behoort het land tot het koninkrijk van Denemarken, net als de Faeröer-eilanden. In 2009 is afgesproken dat Groenland door middel van een referendum kan besluiten geheel onafhankelijk te worden, maar vooralsnog is dat niet gebeurd. In Groenland is die behoefte groot, maar economisch is dat nog niet te doen, en met een bevolking van 57.000 inwoners – van wie ongeveer 12 procent Deen is – is het lastig alle infrastructurele en administratieve zaken snel op orde te hebben. Het is niet voor niets dat de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen weliswaar streeft naar onafhankelijkheid, maar in zijn verkiezingscampagne stelde dat zijn land eerst economisch zelfredzaam moet zijn. Dat is nog niet het geval: Groenland krijgt jaarlijks zo’n 600 miljoen euro aan Deense subsidies.
Door klimaatverandering wordt Groenland op geopolitiek vlak steeds belangrijker, en de kans bestaat dat het makkelijker wordt grondstoffen te winnen. Trump beweert dat hij Groenland wil bezitten vanwege de Russische en Chinese militaire dreiging. Maar het gaat hem wel degelijk ook om de grondstoffen.
„De Amerikanen zijn duidelijk bang dat de Chinezen ook daar de zeldzame mineralen naar boven halen, terwijl ze al bijna alle mineralen hebben. Dat Trump zegt dat het om militaire dreiging gaat, is bullshit, het gaat hem puur om de grondstoffen. Hij wil geen rekening hoeven houden met milieuwetgeving in Groenland en pakken wat hij pakken kan”, vertelt Peter Schmidt Mikkelsen. In 1977 maakte hij deel uit van de Sirius-patrouille, waarbij hij met hondensleeën langs de kust in Oost- en Noord-Groenland trok, een patrouille die nog steeds actief is. Die ervaring veranderde zijn leven, vertelt hij, en sindsdien is hij betrokken bij wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering.
De dreiging van China en Rusland is volgens Crosbie een handigheidje van Trump, omdat het volgens hem zowel waar als onwaar is. „Het is waar dat China en Rusland steeds geïnteresseerder zijn in het uitbuiten van onze kwetsbaarheden in het noorden, en voordelen willen creëren voor zichzelf in het Arctische gebied. Maar de tweede helft van zijn bewering is onwaar, namelijk dat de VS worden belemmerd. Wat hij nu doet is het tegenovergestelde: hij creëert onveiligheid, want hij ondermijnt het proces om de veiligheid in het Arctische gebied te vergroten, ook door de NAVO uit elkaar te spelen. In feite beschadigt hij de Amerikaanse nationale veiligheid juist. Zijn idee van veiligheid met het kopen van Groenland is de grootste leugen die je je kunt voorstellen.”
Anders dan Jarlov denk hij dat het onzin is om met Deens militair ingrijpen te dreigen. „Ik kan me niet voorstellen dat iemand die een Deens uniform draagt, bereid zal zijn om op iemand te schieten in een Amerikaans uniform. We zijn bondgenoten.”
Volgens Lin Alexandra Mortensgaard, Arctisch onderzoeker aan het Deens Instituut voor Internationale Studies, is het niet verstandig dit soort uitspraken te doen en is het olie op het vuur gooien. „Denen zijn niet bang voor oorlog, want Denemarken zal niet militair ingrijpen. We zijn wel bang voor het verdwijnen van de NAVO. En er is kwaadheid want Deense soldaten zijn omgekomen bij missies in Afghanistan en dan vraag je je af: waarom? Dat gebeurde uit overtuiging dat je je NAVO-vrienden beschermt. Dat gevoel wordt nu tenietgedaan.”
Aangezien de Groenlanders er zelf over gaan, is het de vraag waarom de Denen zo graag willen dat Groenland bij ze blijft horen. Het is een vraag waar Schmidt Mikkelsen om moet lachen. „Groenland is belangrijk voor ons omdat we daardoor groter lijken dan we zijn. Denemarken trok tijdens de Koude Oorlog graag de geopolitieke kaart om een stem aan tafel te hebben. Maar het is natuurlijk ook zo dat veel families met elkaar verbonden zijn.”
Hoewel in Groenland veel bewoners er anders over denken, is het voor de meeste Denen logisch dat Groenland nog bij ze hoort. „Ik vraag toch ook niet waarom Friesland bij Nederland hoort?” ketst Jarlov terug. „Groenland hoort bij Denemarken, omdat dat nu eenmaal al eeuwen het geval is. We zijn echt niet berekenend bezig door te kijken of we aan Groenland kunnen verdienen of welk voordeel er te halen is. Groenlanders zijn Deense burgers en we hebben de verantwoordelijkheid om ze te beschermen.”
Ondertussen heeft Denemarken de laatste jaren veel gedaan om de harten van de Groenlanders meer voor zich te winnen. In het verlangen naar onafhankelijkheid was er veel woede over (post)koloniale misdaden van de Deense overheid. Kinderen werden weggehaald bij hun ouders, omdat die niet voldeden aan de ‘ouderschapsgeschiktheidstest’. Het was een systeem waardoor Groenlandse kinderen vaker uit huis worden geplaatst dan Deense, omdat er weinig rekening werd gehouden met culturele verschillen. Afgelopen zomer was er veel aandacht voor de excuses die de Deense premier Mette Frederiksen maakte aan de Groenlanders voor het verleden, en in het bijzonder voor de tienermeisjes die gedwongen werden tot anticonceptie met spiraaltjes om zo de bevolkingsgroei van de Inuit af te remmen. Pas in 2025 kwam er een herstelfonds en kregen de vrouwen financiële compensatie.
Mortensgaard denkt dat de ‘kwestie-Trump’ hierbij zeker een rol heeft gespeeld. „Alles is daardoor in een stroomversnelling gekomen. De excuses voor de spiraaltjeskwestie en de herstelbetalingen aan de slachtoffers: dat was tien jaar geleden niet gebeurd. Het is tegelijkertijd ook een maatschappelijke ontwikkeling, zie ook Canada dat nu veel meer verantwoordelijkheid neemt voor wat ze in het verleden hebben aangericht bij de natives.”
Rasmus Jarlov vindt dat de Deense houding niet echt is veranderd. „Er wordt wel meer aandacht aan gegeven, maar dat is wat anders.” Hij vermoedt zelfs dat dankzij Trump de banden tussen Groenland en Denemarken sterker zullen worden, „omdat het duidelijk is dat we elkaar nodig hebben”.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC