Zijn er voldoende fracties in de Tweede Kamer die het aanstaande kabinet-Jetten het voordeel van de twijfel gunnen? Of zwaaien alle deuren al bij voorbaat dicht? Op het Binnenhof lijkt nog niemand het antwoord te weten.
zijn beide politiek verslaggever van de Volkskrant.
De jubelstemming die even heerste bij D66, VVD en CDA nadat Rob Jetten, Dilan Yesilgöz en Henri Bontenbal elkaar afgelopen vrijdag in Hilversum het jawoord hadden gegeven, is alweer verdwenen. Achter de schermen is bij de partijen nog steeds sprake van een optimistische houding, maar tegelijkertijd dient de harde realiteit zich aan.
Want nu de kogel door de kerk is dat D66, VVD en CDA samen een minderheidskabinet gaan vormen, ligt de vraag op tafel: hoe zorgt de nieuwe drie-eenheid voor voldoende steun voor hun plannen? Moet Jetten I voor elk voorstel apart op zoek naar steun? En welke oppositiepartij zal willen tekenen voor bezuinigingen? Met welk verhaal hopen D66, VVD en CDA straks het eerste debat over de regeringsverklaring na de formatie te overleven?
Vragen waar niet alleen de beoogde oppositie, maar ook de aanstaande coalitie de antwoorden nog niet op heeft. ‘We hebben dit nog nooit gedaan’, zegt een formatiebron over het vormen van een minderheidskabinet. Duidelijk is dat Jetten en co zoekend zijn naar een formule waarmee ze met genoeg vertrouwen het avontuur aandurven, maar dat ze die nog niet gevonden hebben.
Het probleem dat zich komende weken dus vooral aandient, is dat de drie partijen nog niet goed weten op hoeveel steun ze kunnen rekenen van de oppositie. Die steun is wel nodig om urgente plannen over bijvoorbeeld stikstof, wonen, belastingen en migratie met een meerderheid door de Tweede en Eerste Kamer te krijgen.
Aanleiding voor informateur Rianne Letschert om alle partijen deze week één voor één uit te nodigen voor een kop koffie met Jetten, Yesilgöz en en Bontenbal. De gesprekken moeten in eerste instantie gezien worden als een beleefdheidsbezoekje waar de aanstaande oppositie wordt bijgepraat over het minderheidskabinet in wording. Daarnaast is het doel vooral om te achterhalen welke partijen het volgende kabinet constructief tegemoet zullen treden.
Dat PVV-leider Geert Wilders bedankte voor de uitnodiging, kwam bij het formatietrio niet als een verrassing. Wel zullen de drie met tevredenheid hebben aangehoord dat JA21 en 50Plus openstaan voor samenwerking.
Zelfs de teleurgestelde Joost Eerdmans, die door Jetten afgelopen vrijdag persoonlijk telefonisch op de hoogte werd gesteld dat D66 zijn partij niet in het kabinet wil, zei ‘constructief’ naar de voorstellen te kijken. ‘Dingen die we al goed vinden, daar zullen we niet moeilijk over doen. Dit land moet toch verder’, zei de JA-21-leider voorafgaand aan zijn overleg met de aanstaande coalitie. ‘Maar als het ons pijn doet, dan zal er wat tegenover moeten staan.’
Bij 50Plus zien zij dat hun twee zetels in de Tweede Kamer en die ene zetel in de senaat cruciaal kunnen zijn. Jan Struijs ziet dus kansen voor zijn ouderenpartij: in ruil voor steun aan het nieuwe kabinet eist hij geen bezuinigingen op de ouderenzorg en de AOW.
Na afloop van zijn gesprek merkte Struijs wel op dat het aanstaand minderheidskabinet eigenlijk zelf nog niet lijkt te weten hoe het steun wil gaan vergaren voor de aanstaande plannen. ‘Jeetje, er is nog wel een hoop werk te doen, hè’, zei Struijs over het ‘samenkrijgen en samenhouden’ van constructieve partijen. ‘Je hebt straks een regering, een oppositie en een soort grijs gebied van partijen waarmee je de samenwerking aangaat’, aldus de 50Plus-leider. Wie in welke categorie valt, is momenteel echter nog één groot vraagteken.
Ook bij GroenLinks-PvdA, namens wie Klaver woensdag op de koffie gaat, leven er nog veel vragen. ‘We zijn uitgenodigd voor een half uurtje’, zegt een formatiebron. ‘Waar moeten we het in zo’n kort tijdsbestek over hebben?’ De linkse fusiepartij heeft in een eerder stadium al gewaarschuwd voor het ‘gevaarlijke experiment’ dat Jetten en co aangaan met een minderheidsconstructie. Klaver waarschuwde in het laatste formatiedebat voor een ‘permanente formatie’ in internationaal woelige tijden die vragen om een stabiel landsbestuur. ‘D66, VVD en CDA hebben zelf voor deze onzekere constructie gekozen, niet wij’, aldus Klaver.
Bij de formerende partijen snappen ze de houding van Klaver wel. Nu GroenLinks-PvdA uit de formatie is geweerd, wacht de partij rustig af met welke plannen de aanstaande coalitie komt. ‘Zo zou ik het ook doen’, zegt een betrokkene.
Het zadelt de formerende drie wel met een probleem op nu de komende drie weken de inhoudelijke knopen moeten worden doorgehakt. Bekend is dat fors bezuinigd zal moeten worden om de verhoogde defensieuitgaven te bekostigen. Bij de VVD wordt inmiddels de vraag gesteld hoe de miljardenbezuinigingen door de beide Kamers kunnen komen. ‘Wij hebben wel een beeld hoe we dat willen doen. Maar daarover moeten we het met z’n drieën ook nog eens worden, en daarna nog met de oppositie’, zegt een betrokkene.
Het lijkt erop dat D66, CDA en VVD er maar op hopen dat voldoende oppositiepartijen uiteindelijk water bij de wijn zullen doen en zullen instemmen met plannen die niet van henzelf zijn. Ook GroenLinks-PvdA. Het CDA herinnert zich de eigen tijd in de oppositie toen de partij in het kabinet Rutte II ervoor koos om géén deals met het kabinet te sluiten. ‘Ons werd toen verweten dat we op verantwoordelijkheidsvakantie waren’, zegt een formatiebron. ‘Daar hebben we veel last van gehad. Oppositie voeren is ook niet gratis.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant