Er komt maar geen vertraging in de opwarming van de aarde. Ook zónder extra opwarming van zeefenomeen El Niño brak de gemiddelde wereldtemperatuur vorig jaar records. Voor het derde jaar op rij werd – afgerond – de 1,5 graad opwarming aangetikt.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
In 2025 was de dampkring volgens de metingen wereldwijd 1,47 graad warmer dan voordat de mens op grote schaal broeikasgassen ging uitstoten. Het warmste jaar ooit gemeten blijft vooralsnog 2024. Toen haalde de dampkring de 1,6 graad opwarming. 2025 eindigt een nauwelijks betekenisvolle haarlengte (een honderdste graad) achter 2023.
De wereldgemeenschap heeft beloofd te streven naar een opwarming van niet meer dan 1,5 graad ten opzichte van het jaar 1900. Maar de werkelijkheid neemt steeds meer een loopje met die belofte. De aarde blijkt niet langzamer, maar juist steeds sneller op te warmen, bevestigen metingen die het Europese klimaatcentrum Copernicus woensdag openbaar maakt.
Zoals het er nu naar uitziet, gaat de wereld al over drie jaar ‘officieel’ door de grens van 1,5 graad, berekent Copernicus. Dat is liefst dertien jaar eerder dan men tien jaar geleden nog verwachtte, bij het bereiken van het klimaatakkoord van Parijs. Uitgemiddeld over de tijd heeft de aarde vorig jaar de 1,4 graad opwarming gepasseerd.
Drie jaar geleden maakte de wereldtemperatuur ineens een plotse ruk omhoog, onder meer aangeduwd door de zeewarmte vrijgevende El Niño en, paradoxaal genoeg, de schonere lucht boven zeevaartroutes. Schepen mogen minder zwavel uitstoten, en dat is nu net een vervuiling die zonlicht weerkaatst en zo de aarde wat koeler houdt.
Dat de temperatuur ook in 2025 hoog is gebleven, zal deels komen doordat de opwarming van de aarde nu eenmaal een beetje schoksgewijs verloopt, zegt desgevraagd klimaatwetenschapper Frank Selten (KNMI). Maar de achterliggende trend is duidelijk: de opwarming van de aarde gaat steeds sneller. ‘We verwachten een versnelde stijging van de wereldtemperatuur. En die zien we dan ook.’
Selten merkt op dat de opwarming in 2025 bovendien gelijkmatiger is verdeeld over de aarde. ‘Als je de wereldkaart van de afgelopen drie jaar ziet, valt op dat de kaart van 2025 egaler rood is. Dat betekent dat het op veel méér plekken warmer was ten opzichte van het vorige klimaattijdvak, 1991-2020.’
De wereldtemperatuur is maar het topje van de ijsberg, vertelt Selten. Van de extra energie die de aarde opneemt door broeikasgassen gaat het allergrootste deel (bijna 90 procent) op aan opwarming van de oceanen. Een procent of 5 gaat naar de smelt van ijs, 4 procent naar de opwarming van de landmassa’s en slechts 2 procent naar de opwarming van de dampkring, legt hij uit.
Het gevolg is dat de gemiddelde temperatuur van de dampkring nogal eens schommelt, als de zee extra warmte aan de dampkring onttrekt of er juist weer in stopt. ‘De oceaan heeft veel manieren om warmte tijdelijk te verbergen en weer zichtbaar te laten worden’, zegt Selten. Zoals El Niño en La Niña, ‘maar er zijn veel meer van dit soort mechanismen. Dat veroorzaakt veel van de schommelingen die we zien.’
Het nieuwe jaarcijfer wordt omgeven door een wolk feitjes en records. Zo vormen de jaren 2023-2025 de eerste driejarige periode met een gemiddelde temperatuur van meer dan 1,5 graad opwarming ten opzichte van vroeger. ‘Een mijlpaal die niemand hoopte te bereiken’, aldus Mauro Facchini, hoofd aardobservatie van Copernicus, in een verklaring.
Copernicus is niet het enige klimaatcentrum dat woensdag met zijn jaarcijfers komt. De Amerikaanse diensten Nasa, Noaa en Berkeley Earth, de Wereldmeteorologische Organisatie (WMO) de Britse weerdienst Met Office komen met dezelfde constatering dat 2025 op plek drie staat in de lijst met recordwarme jaren.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant