Reist een dezer dagen de sjah-in-spe na 47 jaar ballingschap naar Iran terug om daar de leiding over de oppositie en de woedende opstand tegen het islamitische regime op zich te nemen? Het zou wat zijn. Kroonprins Reza Pahlavi heeft het bij herhaling aangekondigd en zijn naam wordt deze dagen in Iran gescandeerd, maar hoeveel steun heeft hij eigenlijk? Ik heb geen idee. Zoals ik eerlijk gezegd ook geen idee heb hoe Iran er morgen uitziet.
Ik schreef deze column op 13 januari maar de ontwikkelingen gaan snel en misschien is het islamitische regime tegen de tijd dat u dit leest al omgevallen. De opperste leider weg en de revolutionaire garde naar huis, oppositie aan de macht. Kan, maar ik denk het niet, nu het regime juist genadeloos terugslaat. Maar misschien heeft een generaal een interne coup gepleegd. Geestelijkheid naar huis, leger aan de macht. Of heeft president Trump, de hardhandige machtsmakelaar in deze nieuwe wereld, zijn dreigement waargemaakt en Iran gebombardeerd of anderszins platgelegd. Is zeker mogelijk. Of Trump heeft een Venezuela gedaan: opperste leider Khamenei naar New York ontvoerd en een andere prominent aan de macht geïnstalleerd.
Niet Reza Pahlavi, denk ik (die ik trouwens in 2012 heb geïnterviewd toen hij hier was in verband met zijn lobby om Khamenei door het Strafhof te laten vervolgen; een nogal niksige man die zijn lesje opdreunde, herinner ik me). Trump was vorige week donderdag opmerkelijk on-happig om hem te ontvangen. „Een aardig persoon”, noemde hij hem in de Hugh Hewitt Show. Maar „ik ben er niet noodzakelijkerwijs van overtuigd dat dat het juiste is om te doen”. Opties openhouden, heet dat.
Trump zinspeelde 11 januari in Air Force One zelf op een Venezuela-variant, namelijk onderhandelingen met het regime. Hij zei dat Iraanse leiders het Witte Huis hadden gebeld met het verzoek weer te gaan praten over hun omstreden nucleaire programma. „Mogelijk gaan we hen ontmoeten. Een bijeenkomst wordt georganiseerd.” Kennelijk door Omaanse bemiddelaars die proberen een potentieel vernietigend conflict in de Golfregio te voorkomen. Vergeet niet dat er ook nog een Israëlische aanval boven de markt hangt, om een in het afgelopen annus horribilis sterk verzwakt Iran de genadeslag toe te brengen.
Het zou me geen moment verbazen als Amerika en Iran weer gaan onderhandelen. Trump wil áltijd een deal en Iran heeft ook heel veel olie. De pragmatische kant van het regime – president Pezeshkian en zijn omgeving – wil dolgraag een nieuw nucleair akkoord met de Amerikanen. Verklaard doel is af te komen van de opstapeling van Amerikaanse sancties die mede de oorzaak zijn van de rampzalige economische situatie. Mede de oorzaak, want wanbeleid en corruptie zijn minstens even schuldig aan de grenzeloze verrijking aan regimekant en de verarming van het volk.
De Israëlisch-Amerikaanse oorlog van vorig jaar juni maakte een einde aan de onderhandelingen die toen aan de gang waren. Die koersten al af op mislukking omdat Teheran koste wat het kost uranium wil blijven verrijken, en Washington dat ten enenmale afwijst. Zou Teheran onder de omstandigheden van vandaag willen inbinden? Zou opperste leider Khamenei dat accepteren? Zouden de hardelijners in het bewind akkoord gaan?
En nog een paar vraagtekens. Zouden de protesterende massa’s dan naar huis gaan? Ik kan het me nauwelijks voorstellen. Niet alleen zou het effect van ingetrokken sancties tijd nodig hebben, wie gelooft dat het wanbeleid als bij toverslag zou verdwijnen? De oppositie wil het hele regime kwijt. Maar wat dan? Voor wie zijn hoop vestigt op revolutie: de vorige produceerde niet een gezellig democratisch systeem maar de islamitische republiek.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC