Groenland De NAVO moet Groenland verdedigen, zegt secretaris-generaal Mark Rutte. Daarmee probeert hij de claim van Donald Trump te pareren. Is dat een werkzame strategie?
Secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte geeft een speech op het Renew Europe Global Europe Forum 2026 in Brussel dinsdag.
De vuurproef als secretaris-generaal doorstond Mark Rutte afgelopen zomer tijdens de NAVO-top in Den Haag met verve. De bondgenoten besloten na een forse eis van de Amerikaanse president Donald Trump tot een adembenemende verhoging van de defensie-uitgaven. NAVO gered. Trump tevreden naar huis. De nieuwe ‘sg’ had naam gemaakt, al was er kritiek op Ruttes tomeloze gevlei van Trump.
De volgende NAVO-crisis liet niet lang op zich wachten. Na een snelle militaire interventie in Venezuela richtte Trump, dronken van succes, zijn pijlen vorige week weer op Groenland, het autonome onderdeel van Denemarken dat hij al langer wil bezitten. Als de VS inderdaad Groenland inlijven, zei de Deense premier Mette Frederiksen onomwonden, dan zou dat wel eens het einde van de NAVO kunnen betekenen. De VS joegen de temperatuur vervolgens verder omhoog door het gebruik van geweld niet uit te sluiten.
Daarmee werd Groenland Ruttes tweede vuurproef. Kan hij een vijandige overname voorkomen en het bondgenootschap wegtrekken van de afgrond? Amerikaans-Europese samenwerking is essentieel voor de veiligheid van Europa én van levensbelang voor Oekraïne.
In eerste instantie koos Rutte voor radiostilte. Hij volgt de aanpak van zijn voorgangers en geeft in het openbaar geen commentaar op conflicten tussen bondgenoten – al loopt de spanning nog zo hoog op. Rutte deed zijn werk vooral achter de schermen.
Maandag, op werkbezoek in Kroatië, werd duidelijk wat zijn strategie is. Kort gezegd: de Europese bondgenoten moeten Groenland beschermen. Vorig jaar heeft de NAVO al de eerste stappen gezet in die richting, zei hij, nu moet dat een vervolg krijgen.
Eén mogelijkheid is om snel een nieuwe missie te lanceren voor de veiligheid van het Arctisch gebied, waar Groenland deel van uitmaakt. Vorig jaar beantwoordde de NAVO de vernieling van onderzee-kabels in de Oostzee met Baltic Sentry en de dreiging van Russische drones aan de oostflank met Eastern Sentry. Is Trump te paaien met Arctic Sentry?
Dinsdag was Rutte voor zijn eerste publieke optreden dit jaar te gast bij zijn liberale vrienden in het Europees Parlement. De sfeer bij de conferentie van Renew, de liberale fractie, was opgewekt Ruttiaans. „Bent u de laatste secretaris-generaal?”, vroeg een parlementariër uit Roemenië. Rutte redde zich soepel uit de vriendelijke valstrik door te lachen dat hij het een geweldige baan vindt en geen idee heeft hoe lang hij blijft.
Een Deense afgevaardigde probeerde het gordijn van opgewektheid weg te trekken. „U bent de vent die ons allemaal beschermt”, zei ze. De 56.000 inwoners van Groenland zijn „gestrest, doodsbang, meer dan bezorgd”, hield ze hem voor. „Wat kan de alliantie doen?” Ze kreeg applaus van collega’s, maar niet veel nieuwe inzichten van Rutte.
Rutte volgt een Groenland-strategie die hij vorig jaar al inzette, toen Trump het eiland voor het eerst bedreigde. Hij hield zich ook toen publiekelijk verre van de controverse tussen Denemarken en de VS, maar omarmde meteen het Arctisch gebied als een nieuw zwaartepunt voor de NAVO. Uiteraard, zei Rutte, moet de NAVO ook de veiligheid in het Arctisch gebied bewaken. Met andere woorden: de NAVO, beste president Trump, is er ook om bedreigingen voor de VS weg te nemen.
De NAVO, zei hij dinsdag, heeft in de zomer over het gebied vergaderd en vorige week opnieuw. Er wordt gewerkt aan een antwoord op de dreiging en het Verenigd Koninkrijk en Duitsland hebben gezegd bereid te zijn bij te dragen.
Rutte probeert de angel uit de Groenland-discussie te halen door Groenland te presenteren als onderdeel van een gebied waar zeven NAVO-landen belangen hebben – de achtste Arctische staat is Rusland. Rutte probeert een Amerikaanse gebiedsclaim om te vormen tot een veiligheidskwestie, waar de NAVO adequaat op moet reageren. De vraag is of dat zal werken.
Want waarom wil Trump Groenland inlijven? Als het gaat om grondstoffen is Groenland bereid om zaken te doen, al zijn die grondstoffen niet eenvoudig te ontginnen. En als Trump meer militairen op Groenland wil stationeren, zou niemand hem iets in de weg leggen. Er zijn nu 150 Amerikanen gelegerd. Dat is niet veel als de VS zich écht bedreigd zouden voelen door Russische of Chinese aanwezigheid.
Als grondstoffen en veiligheid Trumps gebiedshonger niet kunnen verklaren, wat dan wel? Trump zelf zei tegen The New York Times dat je pas iets echt onder controle hebt als je het bezit. „Ik denk dat eigendom je iets biedt dat een huurcontract of een verdrag niet kunnen.” Eigendom is volgens Trump „psychologisch nodig voor succes”.
Ook is wel gesuggereerd dat de omvang van het eiland zijn begeerte zou hebben gewekt, al lijkt Groenland op gangbare kaarten véél groter dan het in werkelijkheid is.
Zo bezien probeert Rutte een niet-rationele begeerte van Trump te pareren met een rationele oplossing. Zijn extra NAVO-militairen en een met veel bravoure gepresenteerde strategie voor de High North dan genoeg om de snel escalerende crisis tussen twee bondgenoten te bezweren?
De vraag is ook of Rutte’s beproefde wapen, de vleierij, in deze situatie uitkomst kan bieden. Rutte loofde Trump dinsdag opnieuw uitvoerig om zijn bijdrage aan de verhoging van de defensie-uitgaven. „Gelooft u dat dat zonder president Trump gelukt zou zijn?” Maar voor de verhoging van de defensie-uitgaven heeft de NAVO een aannemelijk verhaal. Europese landen hebben hun krijgsmachten decennialang verwaarloosd en met de grootschalige inval van Rusland in Oekraïne en de terugkeer van oorlog in Europa is dat niet verantwoord.
Om het Arctisch gebied beter te beschermen tegen toekomstige dreigingen is inlijving van Groenland door de VS niet nodig. Vleierij is alleen duurzaam als er een kern van waarheid in zit.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC