Door politiek gesteggel verkeren minderjarige migranten op de Canarische Eilanden in een voortdurende staat van onzekerheid. Alleen op de trainingsvelden van CD Tenerife vinden zij wekelijks houvast in het beoefenen van hun favoriete sport.
schrijft voor de Volkskrant over sport en media. Eerder was hij nieuwsverslaggever.
In groepjes druppelen de jongens binnen op het trainingscomplex van voetbalclub CD Tenerife, gelegen pal naast het noordelijke vliegveld van het gelijknamige eiland. Enkelen van hen worden afgezet door een wit busje, de meesten komen rechtstreeks lopend vanaf het opvangcentrum waarin ze tijdelijk verblijven. Het dichtstbijzijnde centrum ligt op 45 minuten lopen. De jongens dragen lichte sportkleding, sommigen een voetbalshirt van hun thuisland, en een rugzak met daarin scheenbeschermers en voetbalschoenen.
Ondertussen vinkt de goedlachse Miguel Llorca (74) de namen van de ongeveer twintig aanwezigen af op een lijst. De gepensioneerde hoogleraar is een van de coördinatoren van Campus Sansofé, een project dat Universidad de La Laguna in samenwerking met Fundación del CD Tenerife organiseert om minderjarige Afrikaanse migranten via voetbal te helpen integreren in hun aankomstland. Twee keer in de week komen ze op het trainingsveld samen om een balletje te trappen. Het is een meer dan welkome onderbreking van hun verder eentonige bestaan op het Spaanse eiland.
Campus Sansofé (wat ‘welkom’ betekent in het Guanche, een uitgestorven taal die gesproken werd door de oorspronkelijke bewoners van de Canarische Eilanden) ontstond zo’n vier jaar geleden toen een groep vrijwilligers begon met lessen Spaans voor de net aangekomen migranten. ‘Toen wij de jongens vroegen wat ze het liefst zouden willen doen, antwoordden ze allemaal: voetbal’, vertelt Llorca. ‘Het is hun passie.’ Sindsdien biedt de universiteit naast basketbal en atletiek voetbaltrainingen aan en hebben zeker tweeduizend jongens deelgenomen aan het project.
Hoewel Llorca vorige week nog veel namen op zijn lijst kende, zijn veel van de vandaag aanwezige jongens onbekenden voor hem. Vrijwel alle voetballers die tot vorige week meetrainden, zijn verplaatst naar een ander opvangcentrum, eiland of het Spaanse vasteland. Hierdoor zijn er plaatsen vrij gekomen voor een nieuwe lading jongens die staan te springen om mee te doen. ‘De groep verandert constant omdat minderjarige migranten worden gebruikt als politieke handelswaar, alsof het pakketjes zijn’, zegt Llorca licht geërgerd. ‘Het is de realiteit waarmee we hier te maken hebben op de Canarische Eilanden.’
Het regionale bestuur van de Canarische Eilanden, dat voor het grootste deel bestaat uit het centrumrechtse Coalición Canaria en het rechts-conservatieve Partido Popular, ligt al een tijdje overhoop met de centrale Spaanse regering, dat wordt geleid door het sociaaldemocratische PSOE. Het hete hangijzer: de opvang van minderjarige migranten. De Spaanse archipel vormt de zuidelijkste buitengrens van de Europese Unie en is daarom een logische bestemming voor West-Afrikaanse migranten die op zoek zijn naar een betere toekomst. Een deel van hen zijn minderjarige jongens en meisjes die alleen zijn aangekomen, vertrokken met of zonder medeweten van hun ouders.
Van januari tot augustus 2025 kwamen er 2.800 van deze niet-begeleide minderjarigen aan op een van de Canarische Eilanden. Dit kwam bovenop de 5.500 minderjarigen die er sinds het begin van vorig jaar al werden opgevangen in een van de 81 opvangcentra op de eilanden. Ter vergelijking: in 2020 stond het totale aantal minderjarigen in de archipel op 1.784.
Waar thema’s als defensie en buitenlandse betrekkingen volgens de Spaanse grondwet voor rekening van de centrale overheid komen, valt de opvang van minderjarige asielzoekers in principe onder de bevoegdheid van de regio waar ze aankomen. Toch is de aankomst van onbegeleide migrantenkinderen in de ogen van de centrumrechtse regering van de Canarische Eilanden zo massaal dat zij in amper twee jaar tijd driemaal een migratiecrisis uitriep.
Ze roept daarom op tot solidariteit van andere Spaanse regio’s om een deel van de minderjarige asielzoekers op te nemen. ‘De Canarische Eilanden kunnen niet langer de enige dam van Europa blijven’, zei de regionale president Fernando Clavijo in augustus. Ontevreden met de trage handelswijze van de landelijke regering eiste hij een ‘echt antwoord, met effectieve doorverwijzingen en onmiddellijk beschikbare plaatsen’.
Van dit politieke getouwtrek lijken de jonge voetballers zich vandaag weinig aan te trekken. De training, die wordt gegeven door twee trainers van CD Tenerife, bestaat uit een potje voetbal waarin de ene helft van de groep het opneemt tegen de andere. De onderlinge wedstrijd is duidelijk een uitlaatklep voor de jongens - het gaat er fel aan toe. Zo fel dat de trainers af en toe even aan de rem moeten trekken als er weer iemand omver wordt gelopen. Para, para! (stop, stop!) klinkt het dan in het Spaans. Een signaal om even tot rust te komen.
Aan de zijkant van het veld staat de 18-jarige Hamed uit Ivoorkust zijn voetbalvrienden aan te moedigen. Normaal gesproken zou hij meedoen, maar vandaag is hij geblesseerd aan zijn knie. In plaats van een voetbaltenue draagt hij daarom een grijze boubou, een traditioneel gewaad dat veel wordt gedragen in West-Afrika. Wat hij vindt van Campus Sansofé? ‘Een heel mooi project’, vertelt hij langs de zijlijn. ‘Vooral omdat het geen documenten of registratie vereist om te kunnen voetballen. Bij veel lokale clubs uit Tenerife is dat nodig, maar hier niet.’
Een jaar en drie maanden geleden kwam Hamed met een bootje aan op El Hierro, een van de kleinste Canarische Eilanden. Over die reis wil hij liever niet praten. Na zijn aankomst werd hij overgeplaatst naar Tenerife, waar hij sindsdien verblijft in een opvangcentrum voor minderjarigen in de noordelijk gelegen stad La Laguna. Vanuit daar zoekt hij naar werk, bij voorkeur iets in de horeca of in een supermarkt, zoals hij eerder deed in zijn thuisland.
‘Ik wil graag op Tenerife blijven’, zegt Hamed resoluut. ‘Omdat ik hier al een tijdje zit, heb ik verschillende mensen leren kennen met wie ik een band heb opgebouwd.’ Een aantal van die vrienden maakte hij via Campus Sansofé, onder wie zijn belangrijkste vriend Fouseyni, met wie hij ook samenwoonde in het opvangcentrum. Helaas vertrok Fouseyni een tijd geleden naar wat onder de jongens bekendstaat als ‘Gran España’, oftewel het Spaanse vasteland. En nee, zegt Hamed, ‘dat was helaas niet zijn eigen beslissing’.
Het is goed mogelijk dat Hameds vriend behoorde tot een groep minderjarige migranten die in de woorden van Llorca wordt gebruikt als ‘politieke handelswaar’. Op dringend verzoek van de Canarische Eilanden nam het Spaanse parlement in april vorig jaar namelijk met een nipte meerderheid een wetswijziging aan waarmee alle autonome provincies verplicht werden minderjarige migranten op te nemen. Dit gebeurde na tussenkomst van het Spaanse Hooggerechtshof, dat de centrale overheid verplichtte de verantwoordelijkheid op zich te nemen en de herplaatsing van minderjarige asielzoekers te organiseren.
Die herplaatsing van onbegeleide kinderen van een overbelaste regio als de Canarische Eilanden naar het Spaanse vasteland verloopt nog niet zo soepel. Zo hebben elf autonome regio’s, waarvan de meerderheid eveneens wordt bestuurd door het rechtse Partido Popular, bij datzelfde Hooggerechtshof geklaagd over de ongrondwettigheid van de wetswijziging. Om de verplichte opname te vertragen werpen diezelfde regio’s administratieve obstakels op voor de opvang van minderjarige asielzoekers. Volgens voetbalcoördinator Llorca is het klip en klaar: ‘Ze willen gewoon geen migranten.’
Tegelijkertijd willen vele onbegeleide minderjarigen niets liever dan naar ‘Gran España’. Zoals de uit Mali gevluchte Mamadou, die vandaag zijn 18de verjaardag viert. Een deel van zijn familie en vrienden zit al op het vasteland, nu hij nog. De zachtsprekende Mamadou is lastig te verstaan door het zoveelste vliegtuig dat laag overvliegt, maar een stiekeme lach op zijn gezicht verraadt hoeveel hij van de wekelijkse voetbaltrainingen geniet. ‘In Mali heb ik ook altijd gevoetbald’, vertelt hij in het Spaans. ‘Ik ben er dol op.’ Maar de Malinees is hier niet alleen voor zijn plezier: hij wil graag prof worden en zo geld verdienen om naar zijn familie op te sturen.
Mamadou is lang niet de enige die droomt van een carrière als professioneel voetballer, vertelt Llorca. ‘Stuk voor stuk willen ze prof worden. Maar dat bereiken is niet gemakkelijk, want de wereld van voetbal is heel competitief. We vertellen ze daarom dat het belangrijker is om hier een opleiding te volgen waarmee ze een beroep leren en vervolgens een baan vinden.’
Llorca geeft aan dat het expliciet niet het doel is van Campus Sansofé om voetballers te scouten en op te leiden. ‘We willen ervoor zorgen dat ze opgenomen worden in deze samenleving en vriendschappen smeden met jongens van hier, en zo ook sneller Spaans leren.’ Daarom organiseren ze naast de trainingen vriendschappelijke wedstrijden tegen lokale teams. ‘Als je uitblinkt en het geluk hebt dat je opvalt bij die clubs, dan bestaat er zelfs de mogelijkheid om door te stromen’, aldus Llorca, die zegt dat zo’n dertig jongens deze stap in het verleden hebben gemaakt. Het is wel een trage procedure door het grote aantal FIFA-voorwaarden waar een minderjarige voetballer aan moet voldoen. Dit kan soms een jaar duren.
Ook bij Hamed is zijn aanvraag al een tijd in behandeling. Die vertraging weerhoudt hem er niet van om in zijn voetbaldroom te blijven geloven. Zijn grote voorbeeld is Iñigo Martinez, een Spaanse voetballer die eerder voor FC Barcelona uitkwam. ‘Ik hou van zijn felheid’, aldus Hamed. ‘En hoewel ik in principe een veelzijdige speler ben, speel ik net als hij in het centrum van de verdediging.’ Wat Hamed gaat doen om net zo goed als Martinez te worden? ‘Hard werken. Vooral tijdens de individuele trainingen, want daar maak je het verschil.’
Aan het einde van de training, als de partij is afgelopen en de hesjes zijn ingeleverd, volgt er nog wat rekken en strekken, om vervolgens met een penaltyserie af te sluiten. Nadat een van de jongens de bal onberispelijk heeft binnengeschoten, sprinten er plots vijf mannetjes naar de hoek van het veld. Daar zetten ze zich naast elkaar neer met ieder hun linkerknie naar voren en de rechter op de grond. Dan maken ze afwisselend links en rechts roeibewegingen. De jongens hebben zichtbaar plezier in hun ingestudeerde juich, die een subtiele verwijzing vormt naar de reis die ze hebben moeten doorstaan om op dit veld te staan.
Eenmaal terug op de parkeerplaats van het trainingscomplex gaat ieder zijn eigen weg; de trainers stappen in hun auto en de meeste voetballers worden opgehaald. Een groepje jongens blijft alleen achter, hun busje is niet komen opdagen. Ze kijken hulpeloos om zich heen. Het is een pijnlijke herinnering aan het feit dat de kinderen er ondanks dit soort projecten grotendeels alleen voor staan.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant