Eindelijk dat kinderboek schrijven, een grote reis maken of leren windsurfen. Veel mensen hebben zo’n langgekoesterde wens. Hoe kom je daadwerkelijk in actie?
schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen.
Vijftien jaar deed hij erover. Pas toen durfde de vriend van gedragspsycholoog Chantal van der Leest het aan om gitaar te leren spelen, zijn grote droom. Na maanden van oefenen met saaie riedeltjes speelt hij nu metal in de huiskamer.
‘Vaak wacht men op het juiste moment’, zegt Van der Leest. ‘We denken: vandaag is niet goed, want ik heb het druk en ben moe. Volgende week kom ik in actie.’ Dat is niet eens echt een smoesje; mensen geloven dat oprecht. ‘Psychologen noemen dat affective forecasting error: we kijken met een roze bril naar de toekomst en kunnen niet goed inschatten hoe we er dan écht bijzitten.’
Wat ook meespeelt, is dat prangendere zaken voorrang krijgen. ‘Je kunt niet wegblijven van je werk, want je hebt geld nodig, maar je kunt best zonder dat kinderboek of zelfgebouwd tuinhuisje’, zegt gedragswetenschapper Arie Dijkstra van de Rijksuniversiteit Groningen.
Om het droomproject tot prioriteit te maken, is het verstandig om kritisch naar de eigen motivatie te kijken. Dijkstra herinnert zich een collega die in zijn vrije tijd graag wilde promoveren, maar het kwam er steeds niet van. ‘Toen heb ik gevraagd: moet je dit idee niet gewoon loslaten? Hoe erg is het als het er nooit van komt?’ Door dit soort vragen te stellen onderzoek je hoe vurig je wens is.
Langgekoesterde wensen zijn soms simpelweg een uitvlucht van onze dagelijkse beslommeringen. ‘Het is heerlijk om te dromen van een beter leven’, zegt Van der Leest. ‘Ga je ze waarmaken, dan blijkt het opeens ook maar gewoon een ding te zijn dat je doet. In de psychologie heet dit hedonistische adaptatie, oftewel: alles went, dus niets is ooit genoeg.’
Het droomproject kan ook te groot worden gemaakt, meent Frederike Dekkers. Zij geeft cursussen gebaseerd op de bestseller The Artist’s Way van de Amerikaanse auteur Julia Cameron, waarin ze leert hoe je kunt omgaan met (creatieve) blokkades.
‘Je hoeft geen sabbatical te nemen of je baan op te zeggen.’ Het is juist de kunst om de stappen zo klein mogelijk te maken. ‘Zoals je met sporten je kleren alvast klaarlegt voor de volgende dag, zo kun je ook een schriftje neerleggen om elke dag iets te tekenen of schrijven.’
Cameron adviseert in haar boek om op artist date met jezelf te gaan. ‘Je prikt momenten om inspiratie op te doen en je verbeeldingskracht te volgen’, verduidelijkt Dekkers. ‘Houd jezelf een wortel voor, in plaats van de zweep te gebruiken.’ Volgens haar is het hameren op discipline namelijk niet de weg. ‘Ik geloof dat enthousiasme beter werkt om daadwerkelijk aan de slag te gaan.’
Iets nieuws leren is niet altijd leuk. ‘Je komt erachter dat het moeilijk is om een boek te schrijven of te leren zeilen’, zegt Van der Leest. Deze fase wordt ook wel de ‘modderpoel’ genoemd, omdat je staat te ploeteren zonder duidelijk resultaat.
In haar boek Creative Acts for Curious People schrijft Sarah Stein Greenberg (Stanford-universiteit) hoe gebruikelijk het is om een nieuw, zelfbedacht project soms intens te haten omdat het niet soepel loopt. En dat dit ongemak je juist verder helpt. Sterker nog: van die worsteling leer je het meest, méér nog dan van de zogenaamde soepele fases.
‘Alleen werk waarbij je jezelf moet pushen om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen, houdt je op de rand van je eigen leercurve en daardoor bereik je je volledige potentieel.’
Ze verwijst naar het concept van ‘productieve worsteling’, iets wat vaak wordt aangehaald in onderzoek naar het oplossen van wiskundige problemen. Het blijkt dat leerlingen die moeiteloos een wiskundeopgave oplossen, minder goede antwoorden geven wanneer ze in de toekomst met soortgelijke opgaven worden geconfronteerd, vergeleken met leerlingen die worstelen met het oorspronkelijke probleem.
‘De les is dat je dieper leert en meer van de kennis onthoudt wanneer het tijd en moeite kost om uit te zoeken hoe je iets moet doen.’
Beginnen is één ding, volhouden en hobbels overwinnen een ander. ‘Kennis over hoe zo’n proces verloopt en wat het van je vraagt is belangrijk’, zegt Dijkstra. ‘Bij sporten accepteren we vaak makkelijker dat je moet lijden om resultaat te boeken.’ Er zullen tegenslagen zijn. ‘Na een uur schrijven vind je je tekst nog steeds erg slecht. Of in de winkel blijkt het hout en de verf voor je droomschuur duurder dan gedacht. Ben je berekend op tegenvallers?’
Wees niet te kritisch over de voortgang, want dat ontmoedigt alleen maar. ‘Er is een verschil tussen maker-energie en de blik van de criticus die pas veel later van pas komt’, zegt Dekkers. ‘Tijdens het bakken van een brood ga je ook niet tussendoor de oven opendoen om te kijken of het deeg wel rijst.’
Het kan helpen om je voornemen te delen met familie en vrienden, zegt Van der Leest. ‘We willen graag een consequent persoon zijn. Door zo’n ‘publieke pledge’ kunnen anderen je eraan houden.’
Alles van Beter Leven vindt u hier.
Vergeet de doorleessuggesties niet!
Luister hieronder naar onze podcast De liefde van nu. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant