Kunstenaar Willem de Haan vroeg 99 kunstenaars een werk te maken met een fles die hij vond in de Middellandse Zee. Die zijn tentoongesteld in Amsterdam, en nu is de bezoeker aan zet. Wat niet wordt verkocht, wordt weggegooid.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst en taal.
In de nieuwe kunstruimte Raam Art Space in Amsterdam loopt de tentoonstelling Post Pollution, waar alle kunst die niet wordt verkocht, zal worden weggegooid. En niet ‘zomaar’ weggegooid, maar in de Middellandse Zee gekieperd – waar deze kunstwerken voor een deel ook vandaan komen. Vervuilend? Ja. Verwarrend? Zeker.
De expositie is gemaakt met 99 oude plastic flesjes die kunstenaar Willem de Haan aantrof in de Middellandse Zee. Hij stuurde ze naar evenzoveel kunstenaars, met het verzoek iets van het afval te maken (of zich erdoor te laten inspireren), en het resultaat aan hem terug te sturen. Dat levert verrassend mooie, merkwaardige en ontroerende kunstwerkjes op, zoals een set nepnagels, zorgvuldig uit hard plastic geknipt, en een heen en weer bewegend flesje blauwe Gatorade waarin een veel kleiner flesje onstuimig rondkolkt.
Er doen veel bekende kunstenaars aan de expositie mee, zoals herman de vries, Tinkebell en Paul de Reus, maar ook net afgestudeerde kunstenaars, zoals Hazel van Berkel en Bobbi Cleij, en van alles daartussenin. Dat is te zien op een lijst met deelnemende kunstenaars. De kunstwerken worden echter anoniem tentoongesteld en zonder aanziens des persoons voor 650 euro per stuk verkocht.
Wat niet wordt verkocht, gaat dus terug naar de Middellandse Zee. Op het moment van schrijven zijn 42 van de 99 kunstwerken ‘gered’ van een roemloze aftocht. Op een teller wordt het aantal dagen bijgehouden dat nog rest tot het eind van de tentoonstelling.
De aanstichter van dit alles, Willem de Haan (29), maakt al een tijdje naam met ontregelende kunst die bezoekers vaak eerst laat lachen of fronsen, en vervolgens aan het denken zet. Zo ontwierp hij twee grote billboards die recht tegenover elkaar in een weiland stonden, maar dan zó extreem dicht op elkaar, dat het bijna onmogelijk was te zien wat erop stond.
En in de uiterwaarden van de IJssel bouwde hij een ‘hoogbouwcamping’ van vijf verdiepingen. Beide kunstwerken zijn in eerste instantie grappig en absurd, maar gaan intussen ook over (bijvoorbeeld) de complexiteit van publieke ruimte. Hoe mensen daar altijd (wan)orde in aanbrengen, de schaarse ruimte proberen efficiënt te benutten en er slaatjes uit proberen te slaan.
En nu is van De Haan dus deze tentoonstelling te zien, in de onlangs geopende Raam Art Space. Deze 400 vierkante meter tellende kunstruimte vlak bij het Amsterdamse Centraal Station is opgericht door Meier Boersma en Ruben Bunder, die ook de oprichters en eigenaars zijn van de naastgelegen galerie Vriend van Bavink, waar De Haan al eerder exposeerde.
Het duo wilde er naast Vriend van Bavink, dat al sinds 2009 bestaat, graag een extra kunstruimte bij om meer ruimte te kunnen creëren voor experiment. ‘Een plek waar winst en verkoopbaarheid van kunst er minder toe doen’, volgens Boersma. Dat is gelukt bij deze eerste, verwarrende tentoonstelling Post Pollution, waarin afval kunst wordt en kunst misschien weer afval. Een ‘solotentoonstelling’ bovendien, maar dan wel gemaakt met het werk van andere kunstenaars (De Haan betaalde hen met een door hemzelf vervaardigd kunstwerk).
Naast grappige en oogstrelende flessenkunst zijn er ook politieke en confronterende kunstwerken te zien, die inspelen op vervuiling en ecocide. Of die verwijzen naar die andere kolossale crisis waar de Middellandse Zee gauw aan doet denken, zoals een flesje met een reddingsvest om. Sommige kunstwerken gaan over Gaza – een fles met rijst herinnert aan een actie waarbij Egyptenaren met voedsel gevulde flessen de Middellandse Zee inwierpen in de hoop dat die in Palestijns gebied zouden aanspoelen.
Aan de telefoon vertelt De Haan dat het idee voor Post Pollution ontstond toen hij een tijdje in Barcelona woonde en daar veel plastic flessen in zee zag drijven. Hij moest denken aan hoe het vinden van een fles op het strand nog niet eens zo lang geleden iets romantisch had. De Haan: ‘Dan kon je je afvragen waar zo’n fles vandaan kwam, en hoopte je misschien dat hij flessenpost bevatte. Dat er een bericht in zat van heel ver weg.’
‘Ik vroeg me af: kan ik iets van dat romantische gevoel dat ik ooit had bij flessenpost, de hoop dat die fles misschien een boodschap bevatte, weer aan de fles ‘teruggeven’? Kan ik iets waardevols toevoegen aan dit afval?’
Uiteindelijk veranderde door dit project van De Haan niet alleen de ‘gevoelswaarde’ van de 99 flesjes in de tentoonstelling, maar ook hun artistieke en economische waarde. De Haan: ‘Het vervuilende materiaal is hetzelfde gebleven, maar de vraag of het afval is, is veranderd. En de bezoekers, die de flesjes kunnen kopen en kunnen voorkomen dat alles weer in zee belandt, krijgen onverwachts ook een morele rol in het verhaal in de schoenen geschoven.’
Zijn project lijkt wat dat betreft volgens hem net de echte wereld. ‘Want eigenlijk zijn die paar flesjes natuurlijk niet het grootste probleem van de Middellandse Zee. Het probleem is dat mensen gigantische hoeveelheden afval produceren, en dat die onder andere in zee terechtkomen. En dat alles wat we niet werkelijk actief opruimen, blijft bestaan en zich zal blijven ophopen.’
‘Intussen worden consumenten moreel onder druk gezet om groene aankopen te doen die passen bij hun morele kompas, door bedrijven die daar zelf op veel grotere schaal weinig rekenschap over afleggen. Maar kijk ook naar de dubieuze rol van de kunstenaar in dit project: die mag problemen waar hij niets mee te maken heeft vaak komen oplossen door er iets moois van te maken.’
Post Pollution. T/m 14/2, Raam Art Space, Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant