Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Jezus is terug, en hoe. Dit keer heeft hij Marx in zijn zak zitten. Op weg naar almacht schrijft nu niet God maar het grote geld de wetten voor.
In de jaren dat ik in Centraal-Afrika woonde, opperde ik in een boekje dat de voor vrijheid en welvaart optimale ordening van het Westen langzaam opschoof in de richting van een systeem dat ik uit Afrika kende. Daarin draait politiek niet om programma’s maar om personen, is er minder vertrouwen, overheerst kortetermijndenken, neemt de ongelijkheid toe en nog zo wat dingen. Later in 2008 viel door dat soort dingen Lehmann Brothers en dook de EU in de zwaarste financiële crisis uit haar bestaan. Wat ik in Ziende blind over het hoofd zag, was dat ook in Europa de evangelische kerken zouden opbloeien.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In Afrika zag en hoorde ik ze overal – ontkerkelijking bleek geen wereldwijd fenomeen. Het gezang golfde zondagmorgen door de heuvels en de straten van de stad. Maar ook doordeweeks stroomden gelovigen naar de ‘charismatische’ kerken, die zo populair waren omdat de taal er begrijpelijk is en de persoonlijk beleving van het geloof voorop staat. De geestdrift wordt door Hallelujah! en gospels gevoed – voor lofprijzing, aanbidding en het aanroepen van de heilige Geest. En de gelovigen krijgen duidelijke richtlijnen voor hoe ze zich kunnen verbeteren. Zelfhulp en gebedsgenezing zijn essentieel.
Goddelijke genezing is ook de hoofdact van Tom de Wal. Deze in krap pak gestoken bodybuilder, geschoren als B.A. van The A-Team, probeert met zijn Goed Nieuws-Kerken een nieuwe ‘generatie op te richten die volledig voor Gods Koninkrijk gaat’. Gratis boeken, gratis opleidingen om actief lid van zijn gemeenschap, zogeheten Frontrunner, Soulwinner of zelf evangelist te worden. Ook is er een cursus Kingdom Business voor ondernemers als De Wal zelf. Het pr-materiaal is kosteloos dankzij grote gevers.
Vrijdag had hij mazzel. Nadat de burgemeester van Tilburg zijn gebedsdienst had verboden als ‘event zonder vergunning’ ging hij de straat op om mensen van scoliose, doofheid of dementie te genezen. Live in een interview met Omroep Brabant werd hij gearresteerd. Gedroomd materiaal voor zijn geoliede online-marketingmachine: Wat deed Jezus toen hem het preken werd verboden?
Net als de miljoenen charismatische pastors in Afrika zet De Wal volgelingen aan om met royale giften te getuigen van hun geloof: ‘Offeren mag pijn doen’, haalt hij het Bijbelboek Psalmen aan. ‘Wie met tranen zaaien, zullen met gejuich maaien.’ De Wal woont in een rietgedekte boerderij van 1,2 miljoen. God gaf hem een BMW.
Zulk gebedel is de hyperkapitalisten achter Amerika’s extreemrechts christelijk nationalisme niet waardig – en daar komt eindelijk Marx uit de mouw. De leegte die mensen in neoliberale samenlevingen gaat kwellen: het gebrek aan gemeenschap, het gebrek aan overzicht en morele kaders, het gebrek aan betekenis, wordt door bigtechmiljardairs opgevuld met (de schijn van) religiositeit.
Terwijl door Trumps extreemrechtse autocratie angst en onzekerheid tot grote hoogte stijgen, wordt diezelfde angst door diezelfde autocratische elite vakkundig gekapitaliseerd. De mix ter manipulatie: manosphere-machismo en hypervrouwelijke tradwives (duidelijke rolpatronen), viriel nationalisme (betekenis en gemeenschap), én conservatief christendom (moraliteit en gemeenschap) in grote symbolen als ‘Deus vult’ – ‘God wil het’ – getatoeëerd op de rechterarm van Pete Hegseth. Dat alles onweerstaanbaar uitgeserveerd op de sociale media in handen van de bigtechmiljardairs.
Het meest briljante aan deze val: het werkt ten faveure van de (markt)krachten die de existentiële krater hebben geslagen. Dit resulteert in een libertarisme met een steeds kleinere overheid en steeds meer almacht voor, natuurlijk, The Trump Organization, maar vooral voor Peter Thiel, JD Vance, Elon Musk en Ben Horowitz met hun gijzelingsalgoritmes. Hun heerschappij vloekt met alles wat Jezus predikte. Maar zijn religie is de opium van het volk.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.