Mette Frederiksen, premier van Denemarken Als een van de langstzittende Europese regeringsleiders had Mette Frederiksen al met Donald Trump te maken in diens eerste termijn. Ik kan ook direct zijn, zegt ze nu zijn ambitie om Groenland te verwerven Europa bezighoudt.
Mette Frederiksen, premier van Denemarken.
Als ze gevraagd wordt naar haar jeugdherinneringen klinken de scenes die ze schetst als een Deense idylle. Noord-Jutland, ’s avonds op straat spelen, grootouders met een zomerhuis, pannenkoeken met spek, rabarberpap. Haar grote broer kreeg een piratenschip van Playmobil, en een walkie talkie. Zij niet, zij was een meisje. Op haar twaalfde werd ze lid van de internationale jeugdafdeling van het African National Congress, de Zuid-Afrikaanse politieke partij die tegen apartheid streed. Ze is, vertelde ze in het tv-programma En særlig samtale, ouderwets opgevoed: met plichtsbesef en verantwoordelijkheidsgevoel.
Mette Frederiksen (48) gelooft in goed en fout. Af en toe, in elk geval in elke generatie, komt er een moment dat je moet kiezen tussen het goede en het kwade, vindt de Deense premier. De Amerikaanse bedreiging van Groenland is zo’n moment. In haar nieuwjaarstoespraak voor het Deense volk was ze er duidelijk over: „Wat er ook gebeurt, wij zullen ons vasthouden aan wat goed is, en wat fout.”
Ja, standvastig blijven, maar hoe? De Amerikaanse president Donald Trump wil Groenland hebben en als dat niet met wederzijdse instemming kan, dan neemt hij het gebied in, dreigt hij. De Amerikaanse president kan direct zijn, zei Frederiksen zondagavond in een verkiezingsdebat (ergens dit jaar worden parlementsverkiezingen gehouden). Ik, zei Frederiksen, kan óók direct zijn.
Zo was ze begin januari heel duidelijk over de gevolgen van een Amerikaanse aanval op een NAVO-bondgenoot. „Dan stopt alles”, zei ze, het zou het einde van de NAVO betekenen.
Frederiksen, die zichzelf in 2024 omschreef als „transatlanticus in hart en nieren”, heeft nog niet helemaal afscheid genomen van de Amerikanen, of van de mogelijkheid om met de Verenigde Staten een betrouwbaar bondgenootschap te vormen. Op Instagram deed ze zondag een beroep op de gedeelde belangen van de bondgenoten: „Onenigheid en conflict tussen de VS en Europa maakt onze tegenstanders alleen maar sterker.” Ónze, gedeelde tegenstanders.
Om een einde aan ‘ons’ te voorkomen, en zich voor te bereiden op de mogelijkheid ervan, voert Frederiksen gesprekken met haar bondgenoten. Ze publiceerde een verklaring met Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden, en op dezelfde dag nog een tekst met zes andere Europese landen. De gedeelde boodschap: alleen Denemarken en Groenland besluiten wat er met Groenland gebeurt. Wélke plannen er precies liggen, hoe de Europeanen zich precies voorbereiden, blijft binnenskamers. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz vertelde journalisten in India maandag dat er „gedetailleerde discussies lopen met de Denen om de veiligheidssituatie te verbeteren”.
Frederiksen, die in 2019 aantrad als premier, is een van de langstzittende Europese regeringsleiders. Haar Europese collega’s kennen haar als pragmatisch, een voorvechter van steun aan Oekraïne, investeringen in defensie, en klimaatbeleid. Ze is één van de weinige sociaal-democratische leiders binnen de EU, en is voorstander van zaken waar Trump minder mee heeft: windmolens, klimaatbeleid, regulatie van techbedrijven, sociale zekerheid.
In hun kritiek op migratie vinden Mette Frederiksen en de Amerikanen elkaar wel. De Denen zijn met hun migratiebeleid een inspiratiebron voor rechtse regeringen in Europa. Frederiksen ziet in „massamigratie naar Europa”, zoals ze het bij Politico formuleerde, een bedreiging van het dagelijks leven in Europa. Met haar Italiaanse en Britse collega-premiers streeft Frederiksen naar een herinterpretatie van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, zodat landen vluchtelingen makkelijker kunnen wegsturen.
De dreiging van Rusland is nog groter dan het gevaar van migratie, vindt Frederiksen. Ze zegt dat Europa „naïef” is geweest door te weinig te investeren in defensie, voerde de Deense defensie-uitgaven op en vond genoeg draagvlak om de Deense opt-out van het EU-beleid rond defensie en veiligheid te schrappen. Toen het, eind december, op een EU-top niet lukte om Russische tegoeden te gebruiken voor Oekraïne, sprak ze gewoon uit: het had haar voorkeur gehad.
In 2019 leidde het nog tot wereldwijde hilariteit toen Trump zijn interesse in aankoop van Groenland kenbaar maakte. Frederiksen, net aangetreden als premier van Denemarken, noemde het idee „absurd” en wees er tegenover The Guardian op dat „de tijd waarin je landen en hun bevolking zomaar koopt en verkoopt voorbij is”. Bovendien gaat Groenland zelf over het al dan niet verkopen van het land. Frederiksen, toen: „Alle grappen terzijde, natuurlijk willen we graag een hechtere strategische relatie met de VS.” Trump, op zijn tenen getrapt, blies een geplande ontmoeting met Frederiksen af.
Kort nadat Trump aantrad voor zijn tweede termijn, januari 2025, belde hij de Deense premier om over Groenland te praten. De grap was er vanaf. Het gesprek kwam hard aan bij het Deense team, volgens een reconstructie van de Financial Times. Ze wisten toen: hij wil het écht. Frederiksen zocht het afgelopen jaar toenadering tot Groenland, kondigde investeringen in het land aan en de komst van een herstelfonds voor Groenlandse vrouwen die een spiraaltje kregen opgedrongen door de Denen, een praktijk die van de jaren vijftig tot de jaren negentig liep.
Of haar leven net zo spannend is als dat van Brigitte Nyborg, de Deense premier uit de hitserie Borgen? Nee hoor, „politiek is saaier dan mensen zich realiseren”, zei premier Mette Frederiksen vorige zomer tegen de Britse Vogue. „Met uitzondering van de laatste paar jaar”, voegt ze toe.
Volgens Amerikaanse en Deense media vindt woensdag een ontmoeting plaats in Washington tussen de ministers van Buitenlandse Zaken Marco Rubio (VS), Lars Løkke Rasmussen (Denemarken) en Vivian Motzfeldt (Groenland).Vrijdag bezoeken volgens Deense media Amerikaanse senatoren het Deense parlement in Kopenhagen, waar ze spreken met de Groenlandcommissie en de commissie voor Buitenlandse Zaken.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC