Erich van Däniken (1935 – 2026) | schrijver De Zwitserse sciencefiction-schrijver Erich von Däniken was een grootmeester in het hineininterpretieren van archeologische vondsten en mythologische verhalen. Die fantasieën maakten hem wereldberoemd.
Erich von Däniken zit in 1983 te typen in zijn tuin.
Waren de goden kosmonauten? In de journalistiek geldt vaak: staat er een vraag boven een artikel, dan is het antwoord ‘nee’ – maar Erich von Däniken beantwoordde deze vraag, in 1968 de Nederlandse titel van zijn eerste boek, gretig met ‘ja’. De aarde moet al diverse keren bezocht zijn door buitenaardse wezens, betoogde de Zwitserse schrijver zijn leven lang: door aliens die vanwege hun vergevorderde techniek door vroege beschavingen voor goden werden aangezien en die mensen intelligentie gaven en van kennis voorzagen.
Zo zouden de piramides in Egypte en de beelden op Paaseiland volgens Von Däniken nooit gemaakt kunnen zijn zonder hulp van aliens. Zaterdag overleed de schrijver, die behept was met een fantasie die je buitenaards zou kunnen noemen, op 90-jarige leeftijd in het ziekenhuis in Interlaken, Zwitserland.
Erich von Däniken werd op 14 april 1935 in Zofingen, Zwitserland geboren. Zijn vader, een kleermaker, had volgens The New York Times een kleine kledingfabriek, zijn moeder hielp in het restaurant van haar familie. Op zijn zeventiende zou Von Däniken door zijn vader van de jezuïtische middelbare school zijn geplukt om bij een hotelier in de leer te gaan. Daarna heeft hij nog als kok en kelner, barkeeper en hotelier gewerkt. Toen hij Waren de goden kosmonauten? (Erinnerungen an die Zukunft) publiceerde, was hij manager van een hotel in Davos.
Al tijdens zijn middelbareschooltijd vroeg ‘EvD’, zoals hij wel genoemd werd, zich af of de traditionele interpretaties van oude mythen en bijbelteksten wel klopten, aldus een necrologie op zijn website. Toen in de jaren 50 en 60 de ruimtevaart opkwam, werd het hem steeds duidelijker: als verhaald werd van goden in hemelvoertuigen, en dat gebeurde in verschillende mythen en godsdiensten, dan moesten dat wel ooit buitenaardse wezens zijn geweest die in technologisch opzicht al veel verder waren dan de mens.
Von Däniken paste dat idee van buitenaards bezoek toe op alle religies, mythen, archeologische vondsten en oude rituelen die hij tegenkwam. Van het Gilgamesj-epos tot bijbelpassages: niets was veilig voor zijn fantasievolle hineininterpretieren. De Nazcalijnen waren ook zo’n voorbeeld: honderden dierfiguren en geometrische vormen, van tientallen tot honderden meters groot, in de Nazcawoestijn in Peru – daar moesten toch wel aliens zijn geland.
Maar archeologen en astronomen verketterden zijn ideeën. Volgens astronoom Carl Sagan schreef Von Däniken alles wat hij niet begreep toe aan buitenaardse intelligentie, „en omdat hij bijna niets begrijpt, ziet hij over de hele planeet bewijs van buitenaards intelligentie”.
Toch gingen Von Dänikens onbewezen waandenkbeelden er bij veel mensen in als Gods woord in een ouderling. Erinnerungen an die Zukunft werd een onverwacht megasucces. Een gelijknamige documentaire gebaseerd op het boek werd in 1971 genomineerd voor een Oscar. Nadat de Amerikaanse televisiezender NBC in 1973 een andere documentaire over Von Däniken had uitgezonden, werden er in twee dagen meer dan een kwart miljoen exemplaren verkocht van Chariots of the Gods, zoals de Engelse titel van Erinnerungen an die Zukunft luidt.
Von Däniken was toen al weer een paar boeken verder. Zijn tweede boek, Zurück zu den Sternen: Argumente für das Unmögliche (1969), schreef hij in de gevangenis. Hij had tussen 1957 en 1968 boven zijn stand geleefd, had schulden, en vervalste zijn boekhouding om opnieuw geld te kunnen lenen. Een gerechtspsychiater noemde hem volgens The New York Times „een leugenaar en een instabiele, criminele psychopaat met een hysterisch karakter”, maar wel toerekeningsvatbaar. Hij zat ongeveer een derde van zijn drieënhalf jaar celstraf uit.
Met pensioen is hij nooit gegaan. Zijn 49ste en laatste boek, Notizen aus meinem Leben, verscheen in 2024. Volgens zijn eigen site heeft hij zo’n 80 miljoen boeken verkocht, vertaald in bijna veertig talen. Hij reisde de hele wereld over om lezingen te geven en archeologische sites te bezoeken, op zoek naar meer bewijs van buitenaards contact.
Vanaf 2009 was hij regelmatig te zien in de serie Ancient Aliens op de Amerikaanse tv-zender History Channel. En in 2003 werd in Interlaken, Zwitserland, een themapark geopend dat Von Däniken bedacht had, rondom zeven aardse mysteries. In 2006 werd het alweer gesloten wegens financiële problemen. (Een paar jaar later werd het heropend als Jungfraupark, dat nog steeds bestaat, maar het Erich von Däniken-gedeelte, Mysteries of the World, is gesloten).
Von Däniken was een soort New Age-profeet, maar wilde absoluut geen sekteleider zijn; veel liever wilde hij bij de wetenschap horen. Volgens de necrologie op zijn website sprak hij zelf dan ook niet van sluitend bewijs, maar van „heel, heel veel aanwijzingen”.
Hij wilde zo graag dat zijn ideeën wetenschappelijk onderzocht werden dat hij er in 1998 zelf een onderzoeksvereniging voor oprichtte: het Forschungsgesellschaft für Archäologie, Astronautik und SETI (SETI staat voor search for extraterrestrial intelligence, de zoektocht naar buitenaardse intelligentie), dat nog steeds bestaat. Het heeft als doel bewijs te leveren voor vroegere bezoeken van buitenaardse wezens aan de aarde. (Zo werkt wetenschap uiteraard niet; wetenschappers staan open voor falsificatie van hun theorieën.)
Volgens zijn website zag Von Däniken de dood niet als einde, maar als nieuw begin. Hier op aarde laat hij intussen zijn vrouw Elisabeth, een dochter, twee kleinkinderen en een achterkleinkind achter.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC