Wie het anderen voortdurend naar de zin wil maken, kan zichzelf uiteindelijk flink in de weg zitten. Twee nieuwe boeken laten zien hoe problematisch dit pleasen is. Hoe herken je het en hoe doorbreek je dit patroon?
schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen.
‘Kan ik er om 12 uur zijn? Zeker weten! Neem ik 300 dollar mee in vreemde valuta? Absoluut! Beloof ik ook een vriendin te helpen verhuizen, kom ik te laat omdat ik ook heb toegezegd op het zieke konijn van een andere vriendin te passen en stel ik iedereen teleur? Zeker weten!’
In een bericht op LinkedIn gaf actrice en regisseur Lena Dunham toe dat ze een rasechte ‘people pleaser’ is en beschreef ze hoe ze die neiging probeert af te leren. Ook dj Armin van Buuren en saxofonist Candy Dulfer zeiden in interviews zichzelf te zien als echte pleasers.
Op het eerste gezicht klinkt het als iets lovenswaardigs: we zien sociaal zijn immers als een deugd. Toch gaat pleasen verder dan gezellig meedoen of zorgzaam zijn. ‘Pleasen is geen karaktereigenschap, het is problematisch aangeleerd gedrag waar mensen onder lijden’, zegt psycholoog Saskia de Bel, auteur van De perfecte pleaser. Op de lange termijn raken pleasers vaak overbelast en ze hebben ook vaker last van psychosomatische klachten, zoals hoofdpijn, darmklachten en rugpijn.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
‘Pleasers vullen voortdurend in wat een ander denkt en betrekken dat negatief op zichzelf’, zegt De Bel. Loopt de buurman chagrijnig naar zijn auto zonder te groeten? De pleaser denkt meteen: hij is boos op mij, ik heb iets verkeerd gedaan. Die aanname wordt zelden gecheckt, waardoor de werkelijkheid vertekend raakt.
In haar boek Are You Mad at Me? Over fawning, trauma, en hoe je stopt met pleasen beschrijft de Amerikaanse psychotherapeut Meg Josephson een vierde stressreactie, naast vechten, vluchten en bevriezen: fawning. Die term werd in 2013 bedacht door psycholoog Peter Walker in zijn boek Complexe PTSS – Een praktische gids voor het overwinnen van jeugdtrauma. ‘Fawning is wanneer mensen hyperalert zijn voor de stemming van anderen en zich aanpassen om iedereen tevreden te stellen, zodat ze zich weer veilig voelen’, schrijft Josephson. ‘Het hoeft niet eens om een grote dreiging te gaan, het kan al gebeuren als je baas koeltjes reageert of een vriendin niet terug appt.’
Fawning is veel minder bekend dan de andere drie traumareacties. Dat komt volgens experts doordat het bijbehorende gedrag vaak als positief wordt gezien en zelfs wordt beloond. ‘Vooral vrouwen zijn geconditioneerd om te veel van zichzelf te geven en te veel sorry te zeggen’, schrijft Josephson. ‘We hebben geleerd dat we brave meisjes moeten zijn, coole meisjes, en het met iedereen eens moeten zijn.’
Onderzoek bevestigt dat vrouwen vaker hun excuses aanbieden. Time Magazine publiceerde een artikel met de kop ‘Self-silencing maakt vrouwen ziek’, waarin allerlei studies worden genoemd die laten zien dat vrouwen zich minder vaak uitspreken en daardoor mentale en lichamelijke klachten ontwikkelen.
Hoe herken je het verschil tussen gewoon sociaal zijn en fawning? ‘Bij fawnen laat je jezelf in de steek om de ander te behagen’, aldus Josephson. In haar boek maakt ze het onderscheid tussen aardig zijn en compassie: aardig zijn gaat over hoe anderen je zien; je doet iets om als ‘goed’ bestempeld te worden. Compassie tonen gaat over authenticiteit; je doet iets omdat het goed voelt.
Pleasers weten vaak niet goed wat ze zelf willen; ze pikken hun lichamelijke signalen niet op en vinden keuzes maken lastig. De Bel geeft haar cliënten daarom de opdracht mee om zichzelf een paar keer per dag af te vragen: wat wil ik nu? Bijvoorbeeld bij de afweging: Lopen of de bus pakken? Welk restaurant? Nu boodschappen doen of later op de dag?
Daarna volgt het oefenen met grenzen stellen. Stel: een vriendin vraagt je mee uit eten, maar je bent doodmoe. ‘Denk hardop. Maak de ander deelgenoot van je gedachten. Stuntel. Je hoeft geen prachtige volzinnen te formuleren’, adviseert De Bel. ‘Zeg bijvoorbeeld: ik vind het leuk om met je uit eten te gaan, maar ik merk dat ik het Spaans benauwd krijg. Het is me even te druk. Zullen we over een paar weken afspreken?’
Pleasers hebben lang hun mond gehouden en zich aan veel dingen geërgerd. ‘Constant je eigen behoeften opzijzetten kan leiden tot wrok’, zegt De Bel. ‘De neiging is dan groot om te praten in termen van ‘jij denkt altijd alleen maar aan jezelf’, maar dat roept weerstand op. Houd het daarom klein en specifiek.’
Het is een misvatting dat je opeens gemeen wordt als je stopt met pleasen, zegt Josephson. ‘Het leidt juist tot meer verbondenheid en oprechte relaties. Bij fawning sta je in de overlevingsstand: je houdt mensen op afstand en ontwijkt moeilijke gesprekken.’
Wie wil stoppen met pleasen, moet leren omgaan met het ongemak van anderen teleurstellen, zegt de psychotherapeut. ‘Las een pauze in voordat je op een verzoek reageert.’ Oefen met je begripvolle beste vriend, niet met de onvoorspelbare moeder. ‘Zie het als pootje baden, niet meteen duiken’, zegt Josephson. ‘Ga je te snel, dan schiet je zenuwstelsel terug in de oude reflex.’
Actrice Lena Dunham begon vaker ‘nee’ te zeggen en tot haar verbazing reageerden mensen positief. ‘Ze begrijpen het’, schreef ze. ‘En met die nees ontstonden er ook weer nieuwe ‘ja’s’. Grappig hoe dat werkt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant