De afgelopen dagen in Iran waren ‘krankzinnig’, aldus getuigen. Donderdag en vrijdag waren hoogtepunten, zeggen demonstranten. Het protest was ‘ongelooflijk mooi en hoopvol’. Een journalist ‘rook zelfs vrijheid’. Maar dit weekend sloeg het regime keihard terug.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Na zijn speech van vrijdag, waarin Irans hoogste leider ayatollah Khamenei zei: ‘Ik zal niet wijken’, werd alles anders. De veiligheidstroepen begonnen te schieten, zei een maatschappelijk werker in Teheran vrijdagavond tegen CNN: ‘De situatie veranderde in een nachtmerrie. Kogels, traangas, ze schoten met alles wat je kunt bedenken. En het was ineens angstaanjagend.’
Journalist Masih Alinejad vertelde bij CNN opgewonden dat het protest de afgelopen dagen breder werd en dat de val van het regime in de lucht hing: ‘Ik ruik zelfs vrijheid.’ Toen deden nog filmpjes de ronde van grote menigten die leuzen riepen als ‘dood aan het regime’.
Vanaf donderdag zijn er geen filmpjes meer, omdat het internet het niet meer doet. Soms doen wel de telefoons het heel even, en zo sijpelt af en toe toch wat nieuws naar buiten. Persbureaus als CNN en BBC krijgen op zeldzame momenten contact met medisch personeel in ziekenhuizen, of ze vertrouwen op berichten van pro-hervormingssites als Iranwire.
Samen komen ze tot grove schattingen van ‘minstens 45 doden’ tot ‘zeker 116 doden’ en ‘honderden gewonden’. De in de VS gevestigde Iraanse mensenrechtenorganisatie Hrana komt zondag zelfs op ‘minstens 466’, waarmee Iranwire gelijk krijgt, dat zegt dat gaandeweg duidelijk wordt dat het aantal doden ‘veel hoger is dan wordt gemeld’. Maar niemand heeft echt overzicht.
De toespraak van Khamenei van vrijdag was een omslagpunt. In die toespraak toonde de opperste leider zich onverzettelijk; hij noemde de demonstranten ‘vandalen’ en ‘saboteurs’ die erop uit waren Donald Trump een plezier te doen. Dat werd de dagen die volgden ook de lijn van de overheidsmedia: dat de demonstranten door het buitenland werden gestuurd.
Het enige wat zeker is, is dat er ‘veel mensen’ zijn gedood en gewond. Iedereen heeft wel iets gezien. De BBC meldt dat alleen al in de stad Rasht zeventig doden bij het ziekenhuis zijn afgeleverd. In een ziekenhuis in Teheran meldt een medewerker dat daar op één avond 38 doden zijn gebracht. Personeel van drie Iraanse ziekenhuizen zou volgens de BBC letterlijk zijn ‘overspoeld’ door het enorme aantal slachtoffers.
Demonstranten in Teheran vertelden vrijdag dat ze probeerden een gewonde man te helpen. ‘Zijn benen zaten vol pellets (kogeltjes van een schot hagel), zeker veertig. Ook had hij een gebroken arm.’ Vergeefs hadden ze aangeklopt bij meerdere ziekenhuizen: ‘Overal was de situatie volslagen chaotisch.’ Een medewerker van een ziekenhuis in Shiraz vroeg zijn interviewer: ‘Heb je enig idee hoeveel patiënten ik hier heb?’
Zaterdag en zondag gingen nog steeds mensen de straat op. Hoeveel weet niemand. De ‘piek’ van vrijdag, toen honderd steden meedemonstreerden, is vermoedelijk niet gehaald. Iranwire meldt dat de internetblokkade het beeld vertekent. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken neemt de drukte zondag alweer af. Afmatten lijkt de succesvolle aanpak van de regering: net als bij de grote hoofddoekprotesten in 2022 en 2023. Ook toen raakten de mensen ten slotte uitgeput.
CNN interviewt een 35-jarige demonstrant in Teheran die zegt: ‘We zijn moe. Moe van het vechten, mensen hebben niet geslapen en geen rust gehad. We kunnen het niet meer aan.’ Zelfs als ze niet moe zijn, kunnen mensen niet blijven demonstreren. Uiteindelijk moeten ze weer aan het werk, omdat hun gezin moet eten.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant