VluchtelingenWerk moet zijn aanwezigheid op opvanglocaties sinds 1 januari flink afschalen door subsidiekortingen. Volgens medewerkers en deskundigen gaan vluchtelingen onvoorbereid hun procedure in, met "rampzalige" gevolgen. "De hele asielketen loopt straks nog verder vast."
"Dit gaat grote consequenties hebben", zegt Nicolien Spoelstra, terwijl ze haar laptop opstart. Spoelstra is teamleider bij VluchtelingenWerk Nederland (VWN). Over enkele minuten begint het spreekuur bij de tijdelijke winteropvang op het evenemententerrein in Biddinghuizen. Een handjevol mensen staat al ongeduldig voor de deur van het opgezette containercomplex te wachten.
Door bezuinigingen van het kabinet-Schoof moet VWN het vanaf dit jaar doen met een derde van de subsidie, wat neerkomt op zo'n 13 miljoen euro. De organisatie moet daardoor in 2026 de medewerkers op 280 van de 350 locaties noodgedwongen laten vertrekken. Spoelstra vreest dat asielzoekers verdwaald zullen raken in de bureaucratische wereld van regels en documenten.
Tijdens het spreekuur kunnen asielzoekers zonder afspraak binnenlopen om vragen te stellen over onder meer hun procedure. Het zijn "belangrijke contactmomenten" voor medewerkers van VWN. "We bieden mensen juridische ondersteuning, maar kunnen zo ook kwetsbaren signaleren", legt Spoelstra uit. "Dan kunnen we inschatten of ze extra ondersteuning nodig hebben."
Daarnaast zorgen Spoelstra en haar collega's ervoor dat asielzoekers de juiste informatie kunnen aanleveren over hun vluchtverhaal voor hun eerste gesprek bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die zal beslissen of ze in Nederland mogen blijven. "Ze hebben veel meegemaakt en kunnen door die trauma's hun vluchtverhaal soms niet meer goed vertellen, terwijl hun verblijfsvergunning daarvan kan afhangen."
Mensen uit onder meer Mongolië, Somalië, China, Rusland en Gaza stappen de verwarmde container binnen om hun vragen te stellen aan Spoelstra. Sommigen spreken Engels, anderen schakelen een kennis in als tolk of gebruiken een vertaalapp op hun telefoon. Een Ethiopiër laat trots zijn nieuwe ID-kaart zien. Die heeft hij in oktober na ruim twee jaar wachten gekregen. Hij hoopt nu gezinshereniging voor zijn vrouw te kunnen aanvragen.
De man uit Ethiopië is niet de enige die lang heeft moeten wachten op zijn verblijfsvergunning. De gemiddelde wachttijd in Nederland is twee jaar. Volgens Carolus Grütters zal die wachttijd alleen maar verder toenemen. De onderzoeker bij het Centrum voor Migratierecht aan de Radboud Universiteit legt uit dat mensen nu zonder goede begeleiding een aanvraag moeten indienen bij de IND.
Een "rampzalige" ontwikkeling, vindt hij. De IND zal meer mensen onterecht afwijzen omdat ze niet goed voorbereid zijn. Het gevolg daarvan is dat meer asielzoekers die beslissing zullen aanvechten bij de rechter, zegt hij. "En dan verschuift de werklast van de IND naar de rechters, die ook al niet overdadig veel tijd hebben."
Als een rechter vervolgens beslist dat iemand inderdaad onterecht is afgewezen, moet de IND de aanvraag opnieuw in behandeling nemen. "Zo loopt de nu al stroperige asielketen straks nog verder vast", zegt Spoelstra. Grütters vult aan: "Het is dus niet alleen heel ineffectief om op deze manier te bezuinigen, maar het gaat ook ten koste van de allerzwaksten: de vluchtelingen."
Ook het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) maakt zich "grote zorgen" over de bezuinigingen. Zo verwacht het COA dat de druk op medewerkers verder toeneemt. Vooral doordat ze meer vragen van bewoners zullen krijgen, terwijl ze juridische vragen over de procedure niet mogen beantwoorden vanuit hun onafhankelijke positie.
"En er zijn minder mogelijkheden om ze door te verwijzen naar de juiste hulp", laat het COA weten aan NU.nl. "Dat zorgt voor onbeantwoorde vragen en frustraties bij bewoners, wat de kans op spanningen en incidenten vergroot."
Die spanningen zijn al voelbaar. Ook op het terrein in Biddinghuizen, waar de tijdelijke woningen in het voorjaar weer moeten plaatsmaken voor evenementen. Zo is een Colombiaanse vrouw geëmotioneerd, omdat ze graag met een collega van Spoelstra had willen praten. Maar die collega is door de reorganisatie niet meer werkzaam bij VWN.
Ook de Ethiopische man met zijn net verkregen ID-kaart is de afgelopen weken al vaker naar het containercomplex gekomen voor hulp bij zijn aanvraag voor gezinshereniging. "Maar jullie waren dicht en nu kom ik in tijdnood", zegt hij zichtbaar gepikeerd. "Sorry", antwoordt Spoelstra. "We kunnen hier nu niet meer zoveel aanwezig zijn."
Daarnaast mag VWN door een besluit van het ministerie van Asiel en Migratie geen enkele ondersteuning meer bieden bij aanvragen voor gezinshereniging die na 1 december zijn ingediend. Dat komt volledig op het bordje van de IND, die de situatie minder somber inziet.
De procedure voor het aanvragen van gezinshereniging is volgens een woordvoerder van IND vereenvoudigd. "Daar was nog een flinke slag te slaan." Daarnaast is er sinds 1 december een telefoonlijn geopend. Mensen kunnen met de zogeheten nareislijn vragen stellen in het Engels en het Nederlands.
De IND heeft sinds 1 december gemiddeld vierhonderd telefoontjes per week gekregen met vragen over gezinshereniging, terwijl ze zich hadden voorbereid op tweeduizend telefoontjes. VWN en het COA zijn bang dat vluchtelingen de hulplijn nog niet goed weten te vinden.
Vluchtelingen kunnen voor andere juridische ondersteuning, zoals de aanvraag van een verblijfsvergunning, overigens niet bij de IND terecht. De organisatie kan nog niet zeggen welke gevolgen dat heeft voor de aanmeldprocedure.
"We hebben te maken met enorme achterstanden. De aanvragen die nu worden behandeld, komen uit november 2024. Het duurt dus nog wel even tot de nieuwe aanvragen aan de beurt zijn."
Source: Nu.nl algemeen