Tussen de zerken op Greyfriars Kirkyard in Edinburgh hangt nog ochtendmist en is het stil. Ik loop tussen de graven van lang vergeten Victorianen, skeletten met zedig gevouwen knoken, al lang door niemand meer geliefd. Dan, op een vervallen muurtje een plastic bordje: FIND TOM RIDDLE AROUND THE CORNER. Ik sla de hoek om en zie een groep toeristen bij een graf staan. Ik loop naar ze toe. Ze nemen foto’s. Eentje legt z’n hand op de steen, waarop gebeiteld is dat hier Thomas Riddell en zijn zoon liggen. De toeristen zijn hier omdat Harry Potter-auteur J.K. Rowling, toen ze in Edinburgh woonde, tijdens lunchpauzes over dit kerkhof dwaalde om namen voor haar personages te vinden. Tom Riddle is in het boek de jonge Voldemort.
Overal in Edinburgh vind je J.K. Rowling terug. In het Balmoralhotel kan je de kamer huren waar Rowling het laatste Potter-boek af schreef. Zelfs vage vermoedens van betrokkenheid bij de schrijver of haar werk worden gretig uitgevent. Een Harry Potter-merchandisewinkel schrijft op de muur dat dit oude pand vást als inspiratie diende voor de toverstokkenwinkel in de boeken. Victoria Street, met de gekleurde panden, zal dan wel Diagon Alley zijn.
Zo kwam het dat ik tijdens mijn vier dagen in Edinburgh steeds aan J.K. Rowling moest denken. Aan hoe ze aan het einde van de twintigste eeuw in deze stad rondliep, haar kind in bed legde en nog even vinegar crisps en cola bij de Tesco om de hoek haalde om ’s nachts door te kunnen schrijven aan een boek dat een miljoenenpubliek zou krijgen. En nu is de stad waar ze ploeterde praktisch een bedevaartsoord voor haar leven en werk.
Hoe moet het zijn om mee te maken dat iets wat je bedacht hebt tot een miljardenimperium verworden is, met films, pretparken, musea, games en musicals? Welk effect heeft het op je persoonlijkheid om boeken te schrijven die als moderne bijbels voor hele generaties fungeren? Hoe is het om steeds weer te moeten ervaren dat je publiek abnormaal veel geborgenheid en geluk vindt in de gedachte aan een door jou verzonnen hemelbed in een met tapijten behangen torenkamer in Hogwarts?
Toch heeft J.K. Rowling er de afgelopen jaren álles aan gedaan om van haar imago als bron van wijsheid en vreugde af te komen, door zich vast te bijten in het vernederen van trans mensen, met een verbijsterend genoegen en lelijke volharding. Dag na dag heeft ze zich de afgelopen jaren via X gestort op deze kwetsbare groep om zo ‘echte’ vrouwen op openbare wc’s en kleedkamers te kunnen beschermen.
Waarom de meest succesvolle auteur op aarde niet liever kalmpjes van haar landgoederen en kastelen genoot, lijkt een raadsel. Zou de immense roem zo ondraaglijk zijn geweest, dat ze er een deuk in wilde slaan?
De Potter-trein stopt nog lang niet, met een aangekondigde nieuwe HBO-serie van de zeven boeken. Haar woede is vele malen machtelozer dan haar werk, zo zou je kunnen zeggen. Of haar publiek houdt meer van Harry dan van principes. Ook dat is waar.
Ik loop langs The Elephant Café, waar Rowling graag schreef. Ze verkopen er een amberkleurig, glitterend drankje dat op boterbier moet lijken. Er staat een rij kleumende, gedweeë fans tot om de hoek.
Ze zou die rij vast haten, bedenk ik me, en sluit aan.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC