In Groenland gaan stemmen op om zonder Denemarken gesprekken te beginnen met de Verenigde Staten. Onverstandig, zegt de invloedrijke Groenlandse oud-diplomaat Nauja Bianco. ‘Wij denken zó anders dan dat Trump de wereld ziet.’
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Geef elke Groenlander een smak geld en vraag ze dan om onderdeel te worden van de Verenigde Staten. Dat zou een van de plannen zijn waaraan de Amerikaanse regering werkt om Groenland in te lijven. Kopen heeft de voorkeur, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio vorige week, maar de optie van een gewelddadige overname van het strategisch gelegen Arctische eiland ligt nadrukkelijk op tafel.
Onder Groenlanders heerst verontwaardiging over de Amerikaanse dreigementen, maar er zijn ook inwoners en politici die menen dat de crisis een kans biedt om zich economisch te ontwikkelen en versneld los te komen van Denemarken. Zo stelde de grootste oppositiepartij, Naleraq, voor om zonder Denemarken gesprekken te openen met Washington.
Een slecht plan, zegt de Groenlandse oud-diplomaat Nauja Bianco (49), een van de vooraanstaande stemmen in het debat over de toekomst van Groenland. ‘Als het op Amerika aankomt, is iedereen klein. Ook Denemarken is een kleine speler. Voor nu moeten we onze meningsverschillen opzijzetten en ons samen focussen op een oplossing voor deze dreiging.’
Bianco werkte jaren als diplomaat voor de Groenlandse regering en het Deense ministerie van Buitenlandse Zaken. Nadien was ze onder meer directeur van het Groenland Huis in de Deense stad Odense en bestuurslid van een Groenlands mijnbedrijf. Tegenwoordig is ze zelfstandig consultant op het gebied van de Arctische regio en is ze een veelgevraagde deskundige door Deense en Groenlandse media.
De oud-diplomaat noemt de Amerikaanse voorstellen ‘neerbuigend’. ‘Groenland vecht al heel lang om zich te ontdoen van zijn koloniale erfenis, helemaal sinds 1979 toen we vergaande autonomie kregen. In 2009 hebben we een grote stap gezet met een zelfbestuurwet. De Amerikaanse bemoeienis voelt alsof het kolonialisme in verkapte vorm weer terugkomt.’
‘Het is belangrijk om te weten is dat de Groenlanders Inuit zijn, deel van de inheemse bevolking van het Arctische gebied. En net als de Inuit in Canada of Alaska, hechten de Groenlanders veel belang aan het collectief. Ze zien het land als collectief eigendom en ze vinden het belangrijk anderen te helpen, of dat nou je familie of je buurman is. Dat is anders dan het kapitalisme en zó verschillend met hoe Donald Trump de wereld ziet.’
Er zijn ook Groenlanders die denken dat de bemoeienis van de Amerikaanse president goed kan uitpakken voor Groenland. Ziet u dat ook zo?
‘De wens van Trump om Groenland te kopen, die hij in 2019 tijdens zijn eerste termijn voor het eerste uitte, heeft ertoe geleid dat de Denen zich meer bewust zijn van het belang van Groenland. Ik merk duidelijk een andere toon bij de Denen en een wil om te bewegen op gevoelige koloniale dossiers, zoals het experiment met Groenlandse kinderen (waarbij in 1951 22 Inuit-kinderen bij hun families werden weggehaald om hen te ‘verdenen’, red.). De Deense premier Mette Frederiksen maakte hiervoor in 2021 excuses. Misschien dat we daarop zonder Trump nog wel tien jaar hadden moeten wachten.
‘Je ziet het ook op beleidsniveau. Recentelijk kwam er deal waarbij de Denen beloven het ondernemingsklimaat op Groenland te stimuleren met infrastructuur en investeringen.’
In hoeverre sluit dit aan bij het Amerikaanse verwijt dat de Denen de beveiliging van Groenland hebben veronachtzaamd?
‘President Trump gebruikt dit argument vooral om zijn eigen territoriale ambities te legitimeren. Als de Verenigde Staten echt dachten dat er een dreiging was, staat er niks in de weg om meer militairen naar Groenland te sturen. Maar het klopt dat de Denen zelf ook geen prioriteit hebben gegeven aan de militaire opbouw op Groenland. Het is al lang duidelijk dat de Denen geen schepen hebben die het gebied rond Groenland adequaat kunnen monitoren. Dus er zit een een kern van waarheid in, maar de manier waarop Trump ermee aan de haal gaat, is zwaar overdreven.’
Tot dusver trekken de Groenlandse en de Deense regering samen op. Komende week hebben vertegenwoordigers een gezamenlijk overleg met minister Rubio. Voor het beginnen van directe gesprekken tussen Groenland en de VS, zoals oppositiepartij Naleraq wil, is weinig steun, aldus Bianco. ‘De Deense Grondwet schrijft voor dat Kopenhagen verantwoordelijk is voor het buitenlands- en het veiligheidsbeleid, maar dat betekent niet dat Groenland er zelf niks over te zeggen heeft.’
U wordt gezien als bruggenbouwer tussen Groenland en Denemarken. Waarom is het volgens u belangrijk dat de band blijft bestaan?
‘Er zijn veel families waarin de twee naties verweven zijn. Zelf heb ik een Deense moeder en een Groenlandse vader. Er is helaas een sterk sentiment op Groenland om ons als niet-Groenlands te bestempelen. Zo stelde een politicus voor dat alleen mensen van Inuit-afkomst stemrecht hebben bij een toekomstig referendum over onafhankelijkheid. Maar wij zijn ook Groenlanders, hoe je het ook wendt of keert.
‘Ik denk zeker dat het nodig is de relatie te moderniseren. Maar dat betekent niet dat we de band moeten doorsnijden en ons op de VS moeten richten. Onze waarden en ons welvaartsmodel is heel Noords. Dat zie je in het onderwijs, de zorg en de kinderopvang. Ik denk niet dat de Amerikanen een aantrekkelijk alternatief bieden.’
Groenland wordt door de VS als handelswaar afgeschilderd. Hoe zou u liever zien dat er in de wereld over Groenland wordt gesproken?
‘Groenland is het mooiste land ter wereld. Een plek waar je kan ontsnappen aan de druk die we onszelf opleggen onder invloed van sociale media en AI. Het is een bijzondere plek met bijzonder veerkrachtige mensen.
‘Groenland worstelt nog altijd met sociale kwesties, mede veroorzaakt door de door Denemarken opgelegde modernisering in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Om van het eiland een geïndustrialiseerde natie te maken, werden bewoners gedwongen uit kleine nederzettingen te verhuizen. Cultuur en tradities werden overhoop gehaald. Dat is een open wond. Ondanks dat zijn Groenlanders heel vriendelijk en open. Elkaar helpen zit in ons DNA.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant