is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Als kind keek ik goed hoe je een auto moest besturen. Want stel, ‘ze’ zouden komen en we moesten vluchten. En stel, er was niemand anders om te rijden. Dus lette ik op vanaf de achterbank: koppeling, sleuteltje, schakelen, gas, koppeling, schakelen, gas.
Het overerfde trauma lengde ik wel aan met wat populaire cultuur, want hoewel ik niet wist wie ‘ze’ zouden zijn, leken ze in mijn fantasie verdacht veel op de stereotiepe Libische terroristen die in de toenmalige hitfilm Back to the Future in een blauw Volkswagenbusje achter de jonge held Marty McFly aan zaten.
Maar met oorlog ben ik altijd serieus rekening blijven houden. Allerlei scenario’s heb ik in de loop der jaren doorgenomen. Wat ik daarin steeds over het hoofd heb gezien, blijkt nu, is iets basaals. Om te kunnen reageren op een vijand, moet je hem als vijand herkennen. Dat is schijnbaar nog niet zo makkelijk.
In 2014, na de Russische annexatie van de Krim, was wel duidelijk dat Poetin een hybride oorlog tegen ons voerde, waarin economische betrekkingen een wapen waren. Wat deden wij? Handel drijven met Rusland.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Donald Trump heeft sinds zijn opkomst tien jaar geleden nooit een geheim gemaakt van zijn autoritaire ambities en zijn minachting voor Europa. We leefden door alsof er niets was veranderd.
In het geval van Amerika speelt daarbij mee dat het een vriend was die ons heeft verraden. En verraad is onprettig om onder ogen te zien. Niet door wat het zegt over de verrader. Maar door wat het zegt over jou, de verradene. Jij kunt kennelijk niet van je beoordelingsvermogen op aan.
Ook de traagheid van ontwikkelingen maakt minder alert. En hun gelijktijdigheid. Op Wikipedia spring je zo door wat jaartallen uit de geschiedenis heen: 1929, 1933, 1939, 1940, 1945. Grote gebeurtenissen lijken achteraf de enige gebeurtenissen. Maar in een periode die je zelf doormaakt, zitten tussen zulke jaartallen zeeën van tijd waarin grote gebeurtenissen verzuipen.
Een jaar geleden al zei Trump direct na zijn inauguratie dat hij Groenland zou innemen, desnoods met militair geweld. De enige rationele reactie in Europa was geweest: alles op alles zetten om dat tegen te houden. Troepen op Groenland plaatsen, economische sancties treffen, samenwerken met de Amerikaanse oppositie en Canada. Niets van dat alles.
En zelfs nu Trump zijn dreigement herhaalt, wordt op landgoed De Zwaluwenberg de tijd genomen voor een gedetailleerde financiële paragraaf. Sneeuwberichten beheersen dagenlang het nieuws. En in de Kamer zegt demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken tegen een begripvolle Kamer dat de VS de grootmacht blijven ‘waarmee wij toch de meeste waarden delen’.
Terwijl, wend je je blik naar die grootmacht, dan staart het onversneden fascisme je in het gezicht. Al een poos laat Trump onder het mom van anti-immigratiemaatregelen milities onrust zaaien in door Democraten bestuurde staten en steden. Een lid van zo’n militie heeft nu een vreedzame demonstrant in het gezicht geschoten. Er zijn beelden van in overvloed, maar het Amerikaanse regime stelt aan de bevolking de orwelliaanse eis om de eigen ogen en oren niet te geloven en aan te nemen dat zij een moordlustige terrorist was.
Vicepresident Vance, ook in Nederland held van de radicaal-rechtse beweging, stelt dat een agent die optreedt namens Washington ‘absolute immuniteit’ geniet. Steeds meer Amerikanen ontvluchten hun land, zwijgend over hun regering, uit vrees voor repercussies.
Ik merk dat ik wrokkig ben. Over alle ‘geef hem een kans’-zeggers en ‘het loopt niet zo’n vaart’-predikers. Mensen die er jarenlang naast hebben gezeten en zonder omkijken verder kletsen. Samen hebben deze zelfvoldane temperaars in Europa een dominant koor gevormd van zalvende stemmen. Dat is een nagel aan onze doodskist geweest, omdat het serieuze voorbereiding in de weg heeft gezeten.
Wrok moet je jezelf ontzeggen. Niet productief. Dus toch maar weer beleefd doch dringend vragen of we misschien rekening zouden kunnen houden met bijvoorbeeld dit: het is niet zo waarschijnlijk dat de trumpisten het risico willen lopen dat ze hun macht moeten afstaan. Eerlijke verkiezingen zijn zo’n risico. Daarom werken ze hard aan het manipuleren van verkiezingen, door kiesdistricten te wijzigen en met desinformatie. Maar het zou ook bij ze passen om noodtoestanden af te kondigen en verkiezingen op de lange baan te schuiven. Daarvoor zijn binnenlandse én buitenlandse conflicten welkom.
Zouden we op deze eventualiteit misschien een béétje kunnen anticiperen, anders dan door te vertrouwen op het sympathieke idee dat een tiran als Trump zich laat bijsturen door complimenten van Mark Rutte?
Soms vraag ik me af of de passiviteit komt door een gebrek aan overlevingsinstinct. Om meteen daar achteraan te beseffen dat nietsdoen daar juist uit voortvloeit. Mensen voelen aan dat zij de grootste kans hebben om het te redden als zij zich aanpassen aan een nieuwe orde.
Om te handelen moet je ervan doordrongen zijn dat er iets groters is dan dat. Tussen de sporadische beelden die naar buiten komen van de massaprotesten tegen het Iraanse regime zag ik een oudere vrouw demonstreren. Haar mond was bebloed. Ze riep: ‘Ik ben niet bang, want ik ben al 47 jaar dood.’ Omdat 47 jaar geleden de dictatuur van de Islamitische Republiek aan de macht kwam.
Uit de moed van die Iraanse demonstranten, voor wie leven meer is dan bestaan, is hoop te putten: het licht dooft nooit helemaal.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant