Soedan Duizend dagen oorlog hebben van Soedan een van de grootste humanitaire crises van deze tijd gemaakt. Cijfers over geweld, doden en ontheemding laten zien hoe ingrijpend de oorlog het land heeft veranderd.
Een beschadigde tank van het Soedanese regeringsleger SAF in het centrum van de hoofdstad Khartoem.
De oorlog in Soedan is duizend dagen oud. Wat in april 2023 begon als een escalatie van een machtsstrijd binnen het staatsapparaat is uitgegroeid tot een langdurig conflict met buitenlandse inmenging, dat zich over vrijwel het hele land heeft verspreid. De gevolgen van het geweld zijn structureel: ontwrichte steden, miljoenen ontheemden, een staat die uiteenvalt langs militaire en politieke lijnen. Toch dringt die realiteit in Nederland nauwelijks door. Zeker vergeleken met die van andere oorlogen, zoals in Gaza. Zoekcijfers van Google laten een kleine piek qua interesse zien bij grote gebeurtenissen – het uitbreken van de oorlog of bij escalatie van geweld – maar daartussen ligt de lijn strak op nul.
Om het conflict in Soedan te begrijpen is een blik op de kaart een goed startpunt. De machtsverhoudingen in het immense land – Nederland past er qua oppervlakte zo’n 45 keer in – zijn ruwweg verdeeld tussen de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF), die grote delen van het westen en delen van de hoofdstad controleren, en het regeringsleger, de Sudanese Armed Forces (SAF), dat zijn machtsbasis vooral in het oosten en noorden heeft. Daar tussendoor bewegen zich andere gewapende groepen, onder meer in Darfur, waardoor het land is opgedeeld in overlappende en voortdurend verschuivende invloedssferen.
Die binnenlandse fragmentatie wordt versterkt door buitenlandse belangen, waarbij regionale machten elk hun eigen bondgenoten steunen. De Verenigde Arabische Emiraten worden door VN-experts en onderzoekers in verband gebracht met steun aan de RSF, onder meer via wapenleveranties en logistieke netwerken. Egypte geldt juist als belangrijke bondgenoot van het SAF, vanuit veiligheidsbelangen en regionale stabiliteitsoverwegingen. Ook landen als Tsjaad, Libië en Saoedi-Arabië spelen, direct of indirect, een rol.
Het geweld in het land neemt sinds 2023 enorm toe. Onderzoekers van de onafhankelijke organisatie Armed Conflict Location & Event Data telden tientallen situaties van politiek geweld per dag, verspreid over vrijwel heel het land.
Het is bijzonder moeilijk om een exact dodental sinds het begin van de oorlog in Soedan vast te stellen. Internationale berichtgeving over het aantal doden sinds april 2023 lopen sterk uiteen. Een betrouwbare landelijke telling is niet beschikbaar. Sommige officiële incidentregistraties geven tienduizenden gedocumenteerde slachtoffers, maar beleidsanalyses en journalisten citeren schattingen van rond 200.000 tot mogelijk 400.000 dodelijke slachtoffers, mede gebaseerd op interviews, massagrafinventarisaties en extrapolaties uit sterftepatronen. Het werkelijke aantal ligt vanwege onderrapportage en indirecte oorlogsdoden – door bijvoorbeeld uithongering, uitgebroken ziektes en ingestorte zorg – mogelijk nog hoger.
Als gevolg van het geweld ontstaat er een enorme vluchtelingenstroom. Volgens vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn bijna 12 miljoen mensen „forcibly displaced”, ofwel noodgedwongen ontheemd. Het merendeel van hen woont in opvangkampen.
Een deel van de vluchtelingen zoekt noodgedwongen een toevlucht naar elders in het land. Deze groep komt vooral uit de oostelijke regio Darfur, en het gebied in en rondom hoofdstad Khartoem.
Het overige deel vlucht naar buurlanden, die zelf ook lang niet altijd stabiel zijn. Egypte is met zo’n anderhalf miljoen Soedanese vluchtelingen de meest voorkomende bestemming.
Duizend dagen oorlog hebben van Soedan een van de grootste humanitaire crises van deze tijd gemaakt. Voor Soedanezen blijft het perspectief op vrede en rechtvaardigheid uitzichtloos. De vastgelopen militaire verhoudingen in Soedan zelf, maar ook de afzijdigheid van de internationale gemeenschap hebben het vredesproces op een dood spoor gebracht.
Elke basis voor een blijvende wapenstilstand ontbreekt omdat partijen aan tafel elkaar blijven beschuldigen van externe beïnvloeding en onwil om concessies te doen. Ook regionale diplomatieke formats zoals het „Quad”-initiatief – naar ‘quadrilateraal’ van de VS, Egypte, de Emiraten en Saoedi-Arabië hebben door interne verdeeldheid en strategische tegenstellingen geen doorbraak opgeleverd.
Source: NRC