is ombudsvrouw van de Volkskrant.
Deze tijd kan soms wel wat escapisme gebruiken – óók in deze rubriek. Daarom neem ik u nog even mee terug naar zaterdag 20 december, de avond waarop de finale van het televisieprogramma Wie is de Mol? werd uitgezonden.
Iets voor negenen verscheen een nieuwsbericht op de site van de Volkskrant. ‘Merel Westrik wint jubileumseizoen Wie is de Mol?, Nathan Rutjes is de Mol’, aldus de kop. Dat was even daarvoor inderdaad bekendgemaakt in de liveuitzending op NPO 1.
Aan de kop was geen woord gelogen. En toch leidde deze tot aardig wat boze mails, waar de ontzetting van afdroop.
Een vrouw beschrijft hoe ze ‘nietsvermoedend’ door de site scrolde. ‘En ineens wordt daar keihard Wie is de Mol? gespoilerd, zo, in de titel van het stuk.’
‘Is het mogelijk om een volgende keer eerst te waarschuwen voor spoilers en eventueel een andere kop boven het bericht te zetten?’, vraagt een ander. ‘De lol is er voor mij nu wel een beetje af.’
Ombudsvrouw Loes Reijmer behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de journalistiek van de Volkskrant. U kunt haar per mail bereiken.
Een andere kritische lezer spreekt van ‘de Volkskrant, een kwaliteitskrant die het helaas moet verzieken’.
Op de schaal van Trump-wil-Groenland is het absoluut klein leed. Dat weten de mensen die een mail stuurden heus wel, soms benoemden ze het zelfs expliciet. Maar toch. Fans van het televisieprogramma hadden er zelf achter willen komen wie de Mol was, door de finale een uurtje later, de volgende ochtend of de volgende dag te bekijken. En nu stuitten ze op de site van de Volkskrant pardoes op het antwoord, al doomscrollend tussen het wereldnieuws.
Uitzoomend kun je zeggen dat traditionele nieuwswetten hier op de nieuwe mediawerkelijkheid botsten. De redacteur die in haar weekenddienst het verzoek kreeg een bericht te maken over de finale van het programma, vond het volstrekt logisch om de Mol en de winnaar in de kop te noemen. ‘Wij vinden dit kennelijk nieuws, en waarom zou je het belangrijkste nieuws níét in de kop zetten. Dat is toch raar?’
Volgens de regels van het klassieke nieuwsbericht heeft ze volkomen gelijk: een van de eerste lessen die journalisten leren is dat de relevantste feiten in de kop staan. Tegelijkertijd is daar tegenwoordig de u-vraagt-wij-draaien-service van de smart-tv en televisie-apps, waardoor niemand nog thuis hoeft te blijven of vanaf de eerste minuut startklaar met een bak Bugles op de bank hoeft te zitten.
Wie is de Mol? is bovendien een programma waar ook ouders met hun jonge kinderen naar kijken, voor wie het oorspronkelijke uitzendtijdstip te laat is. ‘Ik had het leuk gevonden om vandaag bij het ‘nakijken’ de spanning met mijn 10-jarige zoon te kunnen delen’, mailde een teleurgestelde moeder zondagochtend naar de Volkskrant.
Hoezeer er bij het programma sprake is van uitgesteld kijken, blijkt uit cijfers die ik opvroeg bij Avrotros, de omroep die het programma uitzendt. Ruim een miljoen kijkers schakelden live in. Nog diezelfde avond – maar later dus – keken nog eens 900 duizend mensen naar de finale. In de dagen erna kwamen daar bijna 700 duizend kijkers bij.
Het grootste deel kijkt dus niet-lineair. Veel media houden daar rekening mee, valt op bij de nieuwsberichten die zij rond dezelfde tijd publiceerden over de finale. ‘Dit zijn de winnaar en de Mol van het jubileumseizoen Wie is de Mol?’, kopte De Telegraaf, met een foto van alle deelnemers. Het Algemeen Dagblad, ronkend: ‘Dit zijn de ‘meesterlijke’ Mol, de winnaar en de verliezer van Wie is de Mol? 2025: ‘Mijn brein ontplofte’.’
Nu.nl was het voorzichtigst. Pas in de zevende zin van het bericht meldde de nieuwssite dat ex-voetballer Rutjes de Mol was, na een duidelijke spoiler-waarschuwing en een barrage aan algemene zinnen als: ‘Na weken van speculatie en wantrouwen is het hoge woord eruit.’
Les één bij het hogere niet-spoilen: noem de belangrijkste feiten níét in de kop, zodat argeloze scrollers er niet ongevraagd op getrakteerd worden. Lezers die vervolgens wel op het nieuwsbericht klikken, weten wat ze kunnen verwachten en willen het ook weten.
Een spoilerwaarschuwing (zoals bij Nu.nl) is dan ook overbodig, zegt de Volkskrant-redacteur die over series schrijft en derhalve spoiler-expert is. ‘Dat is meer iets van vijf jaar geleden. Seriekijkers weten tegenwoordig wel wat ze moeten doen om spoilers te ontlopen.’
Dat dachten de Mol-fans ook te weten. Althans: ze verwachtten de gewraakte onthulling in ieder geval niet in een kop op de site van de Volkskrant. ‘Zeker niet binnen 24 uur na bekendmaking’, mailt iemand.
Hier was het dus de krant die onbekend was met de ongeschreven regels. Dat roept de vraag op of het überhaupt des Volkskrants is om nieuws te maken over de uitslag van een televisiespel. Op de avond zelf was daar ook twijfel over, bij zowel de auteur van het stuk als de sitemanager van dienst.
Die laatste had de finale van het jubileumseizoen getipt gekregen in de overdracht. Dat verbaasde haar een beetje, maar ze wist ook dat het programma veel Nederlanders bezighoudt. Wat meespeelde: het was een zeer nieuwsluw weekend. Ook dan moet de site er actueel en levendig uitzien. ‘Dat maakte dat ik het toch wel aardig vond’, zegt ze. ‘Als er belangrijker nieuws was geweest, hadden we het absoluut laten schieten.’
Er was nog wel overleg over de kop, maar de auteur was overtuigend (‘ráár!’) en zelf dacht ze uiteindelijk ook: ‘Waarom zouden we bij voetbalwedstrijden wel, en hier niet de uitslag vermelden?’
Het verschil is dat kijkers programma’s als Wie is de Mol? twee maanden lang volgen. Daardoor is de climax toch anders dan bij voetbalwedstrijden die elke week worden gespeeld.
Een vage kop als ‘Dit zijn de winnaar en de Mol’ past niet bij de toon van de Volkskrant, vindt de sitemanager. ‘Achteraf denk ik daarom dat we het niet hadden moeten doen. Of op een andere manier, zoals een profiel van de Mol, een dag later.’
Dat ben ik met haar eens. De Volkskrant hoeft de neus niet op te halen voor een goed gemaakt televisieprogramma dat al 25 jaar bestaat en waaraan wekelijks miljoenen Nederlanders veel plezier beleven – integendeel. Maar dan wel met een eigen invalshoek.
Een profiel van Nathan Rutjes, de knuffelbare ex-voetballer met zijn iconische kapsel, was een goede optie geweest. Ongeveer 24 uur na de finale gepubliceerd uiteraard, geheel volgens de nobele kunst van het niet-spoilen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant