Het moment is gekomen waarop Europa moet laten zien dat het bereid is zijn grondgebied te verdedigen. De Europese respons op Donald Trumps claim op Groenland kan er maar één zijn: troepen sturen, laten zien dat je je niet laat intimideren en dat je geopolitiek denkt en handelt. Europeanen, die na tachtig jaar vrede dachten dat ze nooit meer oorlog zouden voeren, moeten dringend naar een andere versnelling schakelen. Gelukkig kan dat. De Europese Unie heeft een ‘rapid deployment capacity’, waarbij vijfduizend man en allerlei materieel gemobiliseerd kunnen worden. Er zijn intussen drie grote militaire oefeningen gedaan, de laatste in april. Nu is het tijd voor de real thing.
Natuurlijk kan zo’n Europese troepenmacht de Amerikaanse militaire macht niet weerstaan. Maar dat is het punt niet. Het doel is om de Amerikanen te tonen: jullie willen vazallen van ons maken, en wij pikken dat niet langer. Geen statements, maar daadkracht.
Elke dag beschimpen Trump en zijn ministers Europa. Een honende imitatie van de ‘zwakke’ president Macron. Elf rechters bij het Internationale Strafhof wier rekeningen en e-mails vanwege Amerikaanse sancties zijn geblokkeerd. Sancties tegen de Franse rechters die Marine Le Pen vorig jaar veroordeelden in de grootste fraudezaak in het Europees Parlement ooit, werden op het laatste moment afgeblazen. Amerikaanse diplomaten in Europese landen bespreken met Amerikaanse bedrijven hoe ze de interne markt kunnen vernietigen. Sommige bedrijven zetten de Europese Commissie nu onder druk om financiële regulering en klimaatwetten te elimineren. Deze week sneerde Trump dat Denemarken slechts „een extra hondenslee naar Groenland heeft gestuurd”. Europa moet hem de andere wang niet langer toekeren. De Groenland-saga is de druppel.
In één opzicht heeft Trump gelijk: Denemarken kan de veiligheid van Groenland niet alleen verzekeren. De Denen weten dat. Daarom bieden ze hem, al maanden, alles wat hij maar wil op een presenteerblaadje aan. Hij mag eindeloos Amerikaanse soldaten en materieel naar Groenland sturen, zolang het in diplomatiek overleg gaat en de Groenlandse en Deense soevereiniteit niet geschonden wordt – en daarmee de soevereiniteit van de Europese Unie. Veel is bespreekbaar en kan met wat juridische creativiteit passend gemaakt worden met bestaande Deens-Amerikaanse afspraken over Amerikaanse aanwezigheid op Groenland. Dit kan zo geregeld worden. Een goede afspraak kan zelfs leiden tot meer Europees-Amerikaanse ‘burden sharing’ op andere terreinen, waar Trump altijd op hamert.
Maar diplomatie en burden sharing, daar gaat het Trump niet om. Trump wíl juist Europese soevereiniteit vertrappelen. Hij wil de verhoudingen in het Westen veranderen. Hij wil doen, ook binnen de NAVO, wat de Sovjet-Unie ooit deed binnen het Warschaupact: het centrum besluit, de periferie voert zwijgend uit. Trump wil het Westen runnen op Amerikaanse voorwaarden. Bondgenoten zijn vazallen die hun politieke soevereiniteit verliezen. Kijk maar naar Venezuela.
Het is goed dat Europa lang heeft geprobeerd met Trump te praten. Praten, daar staat Europa voor. Maar de man is niet geïnteresseerd. Hij wil over de Europeanen heen walsen. Als zij hem laten begaan, what’s next?
Tijd dus om het tij te keren en troepen te sturen, nadrukkelijk óók om Russische en Chinese invloed te keren. Tijd, ook, om duidelijk te maken dat een Amerikaanse annexatie het einde zou betekenen van de NAVO en het begin van een Europese NAVO. Dat kan annexatie niet voorkomen, maar verhoogt de militaire en politieke prijs ervan. Misschien kan dit het Amerikaanse Congres zelfs inspireren om Trumps Groenlandplan te dwarsbomen.
En dan nog iets. Europa, het continent van ‘nooit meer oorlog’ en softe compromissen, moet leren strategisch te denken en zijn belangen militair te verdedigen. Dat is een fundamentele transformatie waarbij nationale leiders burgers moeten betrekken. Leiders moeten het grotere verhaal vertellen en duidelijk maken dat die transformatie weerbaarheid vergt en een bereidheid om offers te brengen.
Europa heeft tijdens de pandemie bewezen dat het snel kan handelen met het mes op de keel. Zo’n moment, maar dan veel groter, beleven we weer. Zoals Donald Tusk zei: „Een voor allen, en allen voor een. Anders gaan we eraan.”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC