Oorlog in Oekraïne De Russische aanval met een strategische raket op Lviv moet volgens analisten uitstralen dat Moskou een serieuze wereldmacht blijft. Maar de zeldzame inzet van een Oresjnik-raket duidt ook op toenemende frustraties bij president Poetin over een paar weken geopolitieke tegenspoed.
Reddingswerkers bij een zwaar beschadigd woongebouw in Kyiv, in de vroege uren van vrijdag.
Vele honderden aanvallen voerde Rusland de afgelopen jaren uit op Oekraïense steden: ballistische raketten, kruisvluchtwapens, geleide vliegtuigbommen, tienduizenden drones en miljoenen granaten. Toch gingen in Oekraïne en onder bondgenoten van het belegerde land donderdagavond vlak voor middernacht alle alarmbellen af toen de Russen de West-Oekraïense stad Lviv bestookten met een hypersonische Oresjnik-raket, een relatief nieuw strategisch wapen dat Moskou pas één keer eerder inzette, ruim een jaar geleden in Dnipro. „Poetin zet een ballistische raket voor de middellange afstand in vlakbij de grenzen van de EU en de NAVO, als antwoord op zijn eigen hallucinaties”, schreef de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andri Sybiha vrijdag. „Dit is echt een wereldwijde bedreiging. En het vraagt om wereldwijde antwoorden.”
Op een video die niet onafhankelijk kan worden geverifieerd was een enorme lichtflits te zien in het besneeuwde landschap rond Lviv. Westerse analisten beschouwen de Russische inzet van de strategische raket op enkele tientallen kilometers van het NAVO-grondgebied als een zwaar Russisch dreigement tegen Oekraïne en diens bondgenoten, maar ook als uiting van frustratie bij president Vladimir Poetin. De Russische leider „heeft een aantal slechte weken gehad wat betreft Ruslands positie in de wereld”, schreef de Australische oud-generaal Mick Ryan vrijdagochtend. Met de lancering van de Oresjnik gebruikt Poetin volgens Ryan vooral een „psychologisch wapen” dat „aantoont dat Rusland een wereldmacht met nucleaire wapens blijft”.
Kremlin-ideoloog Aleksandr Doegin had Poetin donderdagavond, vóór de zware aanval op Lviv, al opgeroepen tot geweld. „Rusland is verplicht iets afschuwelijks te doen om zijn geloofwaardigheid te herstellen”, schreef hij. „Het is heel triest dat we dit soort argumenten moeten gebruiken. Maar we hebben geen keus. Alleen bruutheid, kracht, massale vernietiging en wreedheid doen ertoe in een Trumpachtige wereld. Of je slaat eerst, of je bent dood.”
De Oresjnik kan worden uitgerust met een nucleaire lading, maar ook met meervoudige conventionele koppen die tegelijkertijd afzonderlijk doelen aanvallen. Volgens Poetin kan de raket dankzij snelheden tot Mach 10 (ruim 12.000 kilometer per uur) nauwelijks worden onderschept. Poetin dreigde eind 2024 al eens dat Moskou de Oresjnik kan inzetten tegen Europese landen die Oekraïne raketten leveren die doelen diep in Rusland kunnen bestoken.
De Oresjnik die donderdagavond een ondergrondse gasopslag bij Lviv raakte was onderdeel van nachtelijke barrage van 242 drones en 36 raketten tegen Oekraïne. In Kyiv kwamen daarbij zeker vier burgers om het leven, onder wie een hulpverlener. Het tekort aan elektriciteit en verwarmingscapaciteit is in Kyiv inmiddels zo nijpend dat burgemeester Vitali Klitsjko burgers in getroffen wijken opriep tijdelijk te evacueren. In Kyiv worden in het weekeinde temperaturen verwacht tussen -11 en -15 graden Celsius, ook overdag.
Volgens het Kremlin werd de Oresjnik donderdagavond laat gelanceerd als vergelding voor een vermeende Oekraïense droneaanval op een buitenverblijf van president Vladimir Poetin, vlak voor nieuwjaar. Oekraïne ontkende zo’n aanval te hebben uitgevoerd en werd daarin gesteund door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA.
Dat was een tegenvaller voor Poetin, die met lede ogen moet hebben toegezien dat zelfs president Trump daarop zijn aanvankelijke beschuldigingen aan het adres van Kyiv introk. Zorgwekkender voor Poetin is dat Oekraïne, diens Europese bondgenoten én de VS langzaam maar zeker richting een deal kruipen over westerse veiligheidsgaranties voor Oekraïne na een eventueel bestand tussen Moskou en Kyiv. Als Oekraïne daadwerkelijk klaar is voor een staakt-het-vuren onder die garanties, dan ligt mislukking van een Amerikaans ‘vredesinitiatief’ alleen nog aan Poetin.
En die heeft de afgelopen jaren zonder gebruik van enig wollig taalgebruik laten weten dat hij geen enkele concessie wil doen in Oekraïne. Donderdag zei woordvoerder Maria Zacharova van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken nog dat de toezegging van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk om na een bestand in Oekraïne troepen beschikbaar te stellen voor een ‘garantiemacht’, door Moskou wordt gezien als „buitenlandse interventie”. Het zijn volgens het Kremlin „militaristische uitspraken” van een „as van oorlog” die de Russische veiligheid direct bedreigt. Tot zover het ‘streven naar vrede’, het officiële beleid van Poetins Rusland.
Tijdens nachtelijke Russische aanvallen met drones en raketten werd ook dit woongebouw in Kyiv geraakt.
Maar de Russische president incasseerde de afgelopen tijd meer tegenslagen. Zo wijst oud-generaal Ryan op de recente Amerikaanse ontvoering van de Venezolaanse president Nicolás Maduro – bondgenoot van Poetin – en het gemak waarmee de Amerikanen de door Rusland geleverde luchtverdediging van Venezuela hadden weten lam te leggen. Het was geen reclame voor de Russische defensieapparatuur. En net als Syrië en Iran eerder ondervonden blijken nauwe banden met Moskou weinig voordeel te bieden als de nood aan de man is.
Ook de Amerikaanse entering en inbeslagname van de Marinera, een olietanker van de Russische schaduwvloot midden op de Atlantische Oceaan, betekende deze week een gevoelige tik voor het Kremlin. De Russische marine ‘bewaakte’ de tanker met drie schepen, waaronder een onderzeeboot.
Ook in eigen land stapelen de problemen zich op voor Poetin. Hij kampt niet alleen met een economie die steeds verder afglijdt naar crisisniveau, de Russische leider slaagt er maar niet in een einde te maken aan de dagelijkse Oekraïense droneaanvallen op de olie-industrie, de ruggengraat van zijn oorlogseconomie. De Moskouse elite zal het daarnaast niet zijn ontgaan dat de vliegvelden rond de hoofdstad deze week urenlang dicht waren onder de dreiging van Oekraïense drone-aanvallen.
Ook aan de lange Oekraïense frontlinies hebben de Russen met tegenslagen te kampen. Ook al boekt de Russische bezettingsmacht hier en daar nog vooruitgang op het slagveld, de prijs die Moskou daarvoor betaalt, in uitgeschakelde mankracht en materieel, blijft bijzonder hoog, met volgens Kyiv alleen al in 2025 bijna 420.000 gedode en verwonde soldaten. Ronduit vernederend voor Poetin was dat president Zelensky half december met een Oekraïense vlag opdook in het frontstadje Koepjansk – dat volgens Moskou in Russische handen was.
Met zorg zal Poetin tenslotte kijken naar de ontwikkelingen in de Amerikaanse senaat, waar komende week naar verwachting eindelijk wordt gestemd over een wet die zeer zware sancties oplegt – Amerikaanse heffingen tot 500 procent – aan elk land dat Russische olie importeert. President Trump heeft een stemming over die wet in de senaat lang tegengehouden, maar gaf volgens de Republikeinse senator Lindsey Graham deze week groen licht. Mocht het inderdaad tot een stemming komen, dan betekent dat een nieuwe dreun voor de toch al kwakkelende Russische economie. Ruim 80 procent van de senaat is voorstander van deze sancties.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC