Een geloofwaardige Venezolaanse transitie kan alleen slagen als een overgang gebaseerd is op mensenrechten en herstel van fundamentele vrijheden – ook als dat tegen de belangen van binnenlandse machtskringen en hun transnationale bondgenoten ingaat.
Amper drie dagen in het nieuwe jaar, terwijl veel gezinnen nog rond de feesttafel zaten, lanceerden de Verenigde Staten een militaire operatie en namen Nicolás Maduro, die sinds 2013 aan de macht was en zich vorig jaar opnieuw tot president had uitgeroepen na frauduleuze verkiezingen, gevangen. De operatie, bevolen door Donald Trump, volgde op een escalatie die in augustus 2025 begon en volgens mensenrechtenorganisaties leidde tot minstens 115 buitengerechtelijke executies van vermeende drugsdealers op bootjes in internationale wateren.
Enkele uren na de ontvoering gaf de Venezolaanse minister van Defensie een verklaring vol patriottische woorden, maar voorafgaand aan de aanval waren geen concrete maatregelen genomen om burgers te beschermen. De in defensie geïnvesteerde miljarden dollars hadden geen effect. Voor veel Venezolanen voelt dit als een tweede schending van hun soevereiniteit: net zoals het leger in 2024 niet optrad tegen verkiezingsfraude, slaagde het er nu ook niet in de bevolking te beschermen.
De reacties uit Washington en Caracas laten een bittere smaak achter. Trump benadrukte dat de VS vooral oog heeft voor Venezuela’s olie en andere hulpbronnen. In Caracas reageerde vicepresident Delcy Rodríguez aanvankelijk fel: ze bestempelde de arrestatie van Maduro als schending van het internationaal recht en erkende hem als enige legitieme president. Kort daarna riep ze op tot samenwerking met de VS en een ‘respectvolle relatie’, terwijl de door de regering gedomineerde Nationale Assemblee haar beëdigde als interim-president.
Over de auteurs
Ezequiel Monsalve is een Venezolaanse mensenrechtenadvocaat en werkt voor de ngo Defiende Venezuela, die onder andere opkomt voor de rechten van politieke gevangenen. Joris van de Sandt is programmaleider Latijns-Amerika bij Pax, de grootste vredesorganisatie van Nederland.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Delcy Rodríguez is uitgegroeid tot een sleutelfiguur in de huidige machtsverhoudingen. Sinds 2023 beheert ze PDVSA en de Corporación Venezolana de Guayana, de staatsbedrijven die olie en mijnbouw beheren. De economische macht blijft geconcentreerd binnen dezelfde politieke kring die het land al jaren bestuurt. Voor de bevolking verandert er weinig, behalve dat de machtswisseling nu via internationale interventie plaatsvindt.
Maduro is intussen voor de federale rechtbank van het zuidelijke district van New York verschenen, beschuldigd van narco-terrorisme en samenzwering om cocaïne te importeren. Voor veel Venezolanen is dit bitter: niet omdat hij verantwoording moet afleggen, maar omdat dat niet gebeurt voor een onafhankelijke rechter in Venezuela voor misdaden tegen de menselijkheid, zoals repressie, marteling en buitengerechtelijke executies. Voorlopig blijven de slachtoffers onzichtbaar, terwijl zij recht hebben op gerechtigheid en herstel.
Hoewel Maduro, door velen beschouwd als de meest impopulaire leider van de afgelopen decennia, is gevallen, vierde de bevolking nauwelijks. Angst overheerst. Het regime is niet gevallen; de macht is simpelweg overgenomen door zijn rechterhand, even illegitiem. Venezuela heeft een ongekende militaire vernedering meegemaakt, terwijl intimidatie en repressieve maatregelen doorgaan: 863 politieke gevangenen – onder wie drie Nederlanders – zitten nog steeds achter tralies. Voor de bevolking is dit een pijnlijke herinnering aan het voortdurende gebrek aan vrijheid en gerechtigheid.
Venezuela bevindt zich tussen twee tegengestelde gevoelens. Enerzijds blijft het land gevangen in een decennialange crisis, gekenmerkt door uitholling van staatsinstellingen, repressie en diepe sociale ontwrichting. Anderzijds is er, hoe wrang ook, een sprankje hoop: de hoofdverantwoordelijke voor de zwaarste misdaden zit gevangen, wat de kans op een echte transitie vergroot.
Het voortbestaan van dictaturen hangt niet alleen af van binnenlandse machthebbers. Internationaal ligt ook verantwoordelijkheid: beleidsmakers in het mondiale noorden zien vaak niet hoe regimes hun bevolking onderdrukken en kritische stemmen de mond snoeren, terwijl ze ingrijpen of niets doen, gedreven door economische of geopolitieke belangen. Nederlandse en Europese beleidsmakers, met belangen in Latijns-Amerika en een stem in internationale fora, hebben nu een morele plicht: dialoog en verantwoording bevorderen, zodat deze crisis kan leiden tot echte vooruitgang voor democratie en het welzijn van Venezolanen.
Een geloofwaardige Venezolaanse transitie kan alleen slagen als ze uitgaat van volkssoevereiniteit, zoals bevestigd op 28 juli 2024, toen de bevolking onder extreme omstandigheden koos voor een nieuwe democratische koers. Die overgang moet gebaseerd zijn op mensenrechten: verantwoordelijken moeten rekenschap afleggen, slachtoffers herstel krijgen en de bevolking haar fundamentele vrijheden terugkrijgen – ook als dat tegen de belangen van binnenlandse machtskringen en hun transnationale bondgenoten ingaat. Venezuela blijft achter met opluchting en pijn, en met de dringende vraag: wie in de internationale gemeenschap, vooral in Europa, durft nu de mensenrechten te verdedigen en zich te verzetten tegen onverhulde machtspolitiek?
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant