Onder de leiding van de Amerikaanse president Donald Trump beweegt de westerse alliantie zich van de gevarenzone naar terra incognita, een gebied met interne dwangdiplomatie en surrealistische taferelen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De Navo gold ooit als de ‘machtigste alliantie in de geschiedenis van de mensheid’, zoals het op het hoofdkwartier in Brussel graag werd gezegd. Dat verbond begint trekken te vertonen van Star Trek, een sciencefictionserie over ruimtereizen die het licht zag in 1966. Dat was midden in de Koude Oorlog, een tijd waarin niemand (behalve in Parijs) het waagde vraagtekens bij het belang van de alliantie te plaatsen. En al zeker niet de Amerikaanse president, steevast de onbetwiste leider van het bondgenootschap.
Maar diezelfde leider van de alliantie, op dit moment Donald Trump, lijkt te handelen volgens het parool van Star Treks Captain Kirk, de gezagvoerder aan boord van het ruimteschip USS Enterprise: to boldly go where no man has gone before. Gaan waar niemand ooit is geweest.
Star Trek had altijd een licht hallucinerend effect op de kijker, vanwege de bizarre nieuwe werelden waarin de bemanning terechtkwam. Wie nu de Navo beziet, ervaart hetzelfde effect, al zijn het nu de gezagvoerder zelf en zijn naaste bemanning die voor de surrealistische taferelen zorgen.
Trump zegt dat hij Groenland wil hebben, een grote autonome landmassa verbonden aan Denemarken, een van Amerika’s trouwste bondgenoten. Daarmee gaat hij een stap verder dan simpelweg de vernietiging van de internationale orde - een daad die hij afgelopen weekeinde nog eens bekrachtigde door de (illegitieme, dat wel) president van Venezuela uit zijn paleis te ontvoeren.
Het oogt als een nieuwe stap in de vernietiging van Amerika’s eigen alliantiesysteem - het kroonjuweel van de ordening die de Amerikanen na de Tweede Wereldoorlog creëerden. In deze ‘goedwillende hegemonie’, zoals ze dat tot ergernis van critici noemden, spoorden de vrijheid en veiligheid van Amerika’s bondgenoten met het verzekeren van cruciale Amerikaanse veiligheidsbelangen.
Die logica ging sinds het einde van de Koude Oorlog in de periode tussen 1989 en 1991 steeds minder op, en vroeg al vele jaren om een nieuwe invulling. Maar de manier waarop president Trump er nu overheen walst, verbluft bondgenoten - en plaatst ze voor acute dilemma’s. Het is immers oorlog in Europa. Elk woord, elke reactie, elk besluit kan gevolgen hebben voor de soldaten aan het front en de toekomstige ordening waarin Europeanen zullen leven.
Het recept waarmee Navo-chef Mark Rutte en andere Europese leiders de extravagante Amerikaanse uitingen tegemoet treden, vertoont gelijkenis met hun Oekraïnediplomatie en is door diplomatiekenner Robert van de Roer adequaat samengevat als ‘het hoofd koel houden en proberen de gekte bij te sturen’. Dit gebeurt noodzakelijkerwijs vooral achter de schermen, omdat zoiets in het openbaar averechts zou werken. Dat verklaart de gematigdheid waarmee doorgaans gereageerd wordt, en Ruttes zalvende beweringen over het belang van het arctisch gebied voor héél de alliantie.
Afgelopen weekeinde werden de voortdurende dreigementen de Deense premier Mette Frederiksen echter te veel. Ze haalde woedend uit naar Washington en voorspelde dat verdergaan op dit pad het einde van de Navo betekent. Inhoudelijk een juiste vaststelling: de Navo is immers een verbond van trans-Atlantische landen die zich bereid verklaren bepaalde waarden te verdedigen tegen externe agressie. Dat laat geen landjepik in eigen kring toe. Dat serieuze media inmiddels de opties bespreken waarin dit toch kan gebeuren (hoogstwaarschijnlijk langs niet-militaire weg, zoals de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio benadrukt), toont hoezeer en hoe snel Trump het bondgenootschap uitholt.
Maar de timing van de Deense woede-aanval, hoe begrijpelijk ook, kwam slecht uit. Europese leiders stonden op het punt met Amerika veiligheidsgaranties voor Oekraïne vast te leggen. Ze redden zich uit de situatie door voor het overleg met Oekraïne en de Amerikanen in Parijs een gezamenlijke verklaring over Groenland af te geven, waarin ze onderstreepten dat alleen Groenland en Denemarken over hun eigen lotsbestemming gaan.
Het afgelopen jaar viel voor Amerika’s bondgenoten in Europa en Oost-Azië het kwartje: ze zullen het verder vooral zelf moeten rooien, en ze moeten voor de Amerikaanse hulp of steun veel en veel meer betalen. Het begin van 2026 toont een nog meer ontketende regering-Trump, die in het kielzog van de geslaagde ontvoering van de Venezolaanse president Maduro maar liefst vier andere landen waarschuwde over dreigende actie: Colombia, Cuba, Groenland en Iran.
Dat is terra incognita. Niet voor de rest van de wereld (en zeker niet het westelijk halfrond), maar wel voor Navo-bondgenoten. Met de regering-Trump bestaan er geen zekerheden meer. All bets are off.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant