Zaterdagochtend bliezen saboteurs een elektriciteitsvoorziening op en ging een gegoede Berlijnse buitenwijk op zwart. Extreemlinkse activisten claimen de verantwoordelijkheid, in een poging ‘de machthebbers’ te raken. Ter plekke blijkt het leed mee te vallen.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Toen Zeynep Knäblein (61) zaterdagmorgen vroeg wakker werd, was het koud en donker. Ze knipte het licht aan: niks. Keek uit het keukenraam: niks. Pakte haar mobiel: niks. De Berlijnse villawijk Zehlendorf lag onder een deken van duisternis en stilte, sneeuwvlokken vielen op lege straten, hulpdiensten waren onbereikbaar.
‘Heel even dacht ik: de Derde Wereldoorlog is begonnen’, zegt Knäblein, een gevoel dat meer buurtbewoners die ochtend bekroop. ‘Dat zat eraan te komen.’
Maar nee. Zaterdagochtend staken onbekenden een kabelbrug over het Berlijnse Teltow-kanaal in brand en zetten daarmee 45 duizend huishoudens op zwart. Ook het mobiele netwerk vloog eruit. Tegelijk vielen tien kantjes Bekennerschreiben op de mat van Radio Berlin-Brandenburg. Daarin noemen de zelfverklaarde daders een waslijst aan doelstellingen en motivaties.
Biodiversiteit behouden. CO2-doden beperken. Klimaatgerelateerde ziekten een halt toeroepen. De planeet leefbaarder maken. Maar ook: de ‘machthebbers den Saft abdrehen’, vrij vertaald als de kraan dichtdraaien.
Want Zehlendorf is een rijke, hier en daar puissant rijke wijk aan de rand van het bos Grunewald en het meer Wannsee in het zuidwesten van Berlijn. Heel ernstig lijkt het aangerichte leed vooralsnog echter niet. In het getroffen stadsdeel schijnt geel licht van klassieke gaslantaarns zacht op besneeuwde straten, terwijl in de wit-stenen villa’s gegoede families zich warmen aan het vuur.
‘Open haard’, antwoordt de eerste getroffen familie, op de vraag hoe ze zich warm houdt. ‘Open haard’, zegt ook de tweede. ‘Open haard’, aldus de derde. Één bewoner blijkt juist bezig reerug te garen op een gasbrander, wanneer wordt aangebeld door een buurtbewoner die met een thermoskan koffie en met zichtbaar genoegen langs de deuren trekt.
Hoog boven de Edeka-supermarkt aan de Potsdamer Chaussee licht de reusachtige geel-blauw verlichte letter E op als baken in de duisternis, zichtbaar vanuit ver in de donkere omgeving. Buurtbewoners kunnen hier hun lampen en telefoon opladen – het mobiele netwerk doet het weer – en gratis heet water krijgen. Een supermarktmedewerker schenkt koffie en thee, zelfs de kaarsen en batterijen zijn nog op voorraad.
Stressvolle dagen? ‘Nee hoor, fijn juist’, zegt de medewerker, die niet met naam in de krant wil. ‘Het is prettig om mensen te kunnen helpen, nietwaar? En ik geloof dat de problemen meevallen. De grootste ergernis die ik hoor, is dat mensen overdag in het donker zitten omdat hun elektrische rolluiken niet meer omhooggaan.’
Natuurlijk zijn er ook bewoners die harder geraakt worden. In het stadhuis van stadsdeel Zehlendorf zoekt een Chinese student de warmte op die ze in haar dorm niet meer vindt. Een Iraakse vluchteling met drie kinderen, onder wie een zuigeling, stelt met grote ogen dat hij dit in Duitsland niet had verwacht, en beklaagt zich erover dat men hier zelfs elektrisch kookt.
‘De daders zeggen dat zij de rijken willen raken, maar die gaan gewoon in een hotel zitten’, zegt Manuel Klein (46), suppoost in een Berlijns museum, die na een dienst van twaalf uur even komt opwarmen in het gemeentehuis. Zijn vrouw en hij hebben wel familie in de stad, maar als ze daar gaan slapen wordt het er krap. ‘Ouderen, zieken, en mensen die niet weg kunnen worden geraakt.’
Onveilig voelt niemand zich, al wemelt het van de door de politie niet bevestigde geruchten over inbrekers. Wel heerst wijdverbreide verbazing: de stroomstoring duurt in elk geval nog tot donderdag. En er is een gevoel dat er langzaam iets aan het veranderen is, in het veilige Duitsland.
‘Als iemand mij drie weken geleden had gezegd dat een deel van Berlijn zomaar vijf dagen lang van de stroom afgesloten zou kunnen worden, had ik gezegd: onzin’, zegt Michael (58), liever geen achternaam, maandagavond in de woonkamer van Zeynep Knäblein – van ‘de Derde Wereldoorlog’ – en haar man Jörg (58).
Met nog twee vrienden tafelen ze na in het kaarslicht, de ovenschaal met aubergines Arabische stijl die Michael van buiten het getroffen gebied kwam afleveren is schoon leeg. Ze geloven de berichtgeving over anarchistische saboteurs maar half. Jörg en Michael vinden de stroomstoring een schoolvoorbeeld van Russische hybride oorlogsvoering, een theorie die op sociale media rondgaat.
Inlichtingenexpert Roderick Kiesewetter van regeringspartij CDU zegt dat een AI-analyse van de daderbrief aantoont dat die mogelijk oorspronkelijk in het Russisch werd geschreven. Ook de voormalig burgemeester van Berlijn gooide zondag olie op het sceptische vuur. ‘De vraag is of het gaat om ideologisch gedreven linkse activisten, of dat er meer achter steekt. Dat moet absoluut uitgezocht worden.’
Politie, justitie en het Berlijnse stadsbestuur gaan echter uit van linkse extremisten. Of, extremisten? ‘Hier kan en moet men spreken van terrorisme’, aldus de Berlijnse burgemeester Kai Wegner, van de conservatieve CDU. ‘De groep heeft willens en wetens de levens van mensen in gevaar gebracht, en moet gestopt worden.’
Als de bedoeling was om aan te tonen hoe kwetsbaar de maatschappij is, dan is de opzet geslaagd. ‘One click chaos’, zegt Jiang (50-plus, liever geen achternaam). ‘Vroeger hadden we vier afzonderlijke informatie- en hulpkanalen: telefoon, televisie, mobiel en internet. Nu gaat alles via internet. Schakel de stroom uit, en het stopt. Zelfs de deurbel doet het niet meer.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant