Nalatenschap Eigen vermogen in 2024 van de historische vereniging van Den Ham in Overijssel: 6.230 euro. Een notaris belde: ene mevrouw Bramer uit Lunteren liet geld na. Veel geld. „Zó zeg”, zeiden de bestuursleden, en vroegen elkaar: „Ken jíj deze mevrouw?” En iedereen schudde van nee.
Gerlo Teunis, voorzitter van het verenigingsbestuur (links) en bestuurslid Paul Ranke: „Welke historische vereniging krijgt nou zo’n bedrag? Níémand, echt níémand! Écht niet hoor, hahaha!”
Zou jij mijn nalatenschap willen afwikkelen, vroeg Fré Bramer dik tien jaar geleden aan een goede vriendin, en die zei ja. Fré was kinderloos, enig kind, halverwege de zestig en gezond toen ze het vroeg. Een paar jaar later kreeg ze last van ontstekingen en wonden in haar rechtervoet die zo hardnekkig bleken dat de dokter besloot haar tenen af te zetten, uiteindelijk allemaal. Lopen werd moeilijk en in mei 2024 maakte ze een noodlottige val van de trap in haar huis in Lunteren. Fré Bramer, 75 jaar oud, overleed.Na de uitvaart ging de vriendin, Miep van de Sluis (nu 75), naar de notaris die voorlas uit Fré’s testament. Haar vermogen moest, zo had ze laten vastleggen, in gelijke delen naar drie organisaties. De notaris noemde ze bij naam. Oké, knikte Miep een tikje verrast – Fré had hier nooit over verteld. Miep kreeg het beheer over Fré’s rekening en zag het banksaldo – een aanzienlijk bedrag. Logisch wel, bedacht Miep, gezien de verkoop destijds van het huis van haar overleden stiefmoeder. De opbrengst van Fré’s te verkopen huis kwam er nog bovenop. Dit loopt misschien wel op tot een miljoen, besefte Miep.KWF Kankerbestrijding, één van de begunstigde partijen, is wel gewend aan grote nalatenschappen. In 2024 ontving de organisatie 79,8 miljoen euro, aldus onderzoek van Nieuwsuur. KWF voert al jaren de top-drie aan van erkende goede doelen die geld erven. (Op plek twee: Artsen zonder grenzen met ruim 22 miljoen, gevolgd door het Leger des Heils met 21,7 miljoen.) Sowieso neemt geld nalaten aan erkende goede doelen flink toe. In 2024 was dat bijna 500 miljoen euro, ruim 40 procent meer dan in 2019.Ook de tweede organisatie uitverkoren door Fré Bramer, Museum Lunteren, waar ze jaren vrijwilliger was, had een recente uitbreiding kunnen betalen dankzij een heel grote erfenis – dat wist in Lunteren zo’n beetje iedereen. Maar Mieps gedachten bleven hangen bij begunstigde nummer drie. Dat was toch een hártstikke kleine club?
Het Middendorpshuis van de Oudheidkundige Vereniging Den Ham-Vroomshoop in Den Ham.
De notaris belde en in Den Ham, een dorp van zesduizend zielen aan de rand van Twente, vernam men het nieuws. Eerst de bestuurssecretaris, toen de voorzitter en na nog wat telefoontjes heen en weer was het voltallige, vijfkoppige bestuur van de Oudheidkundige Vereniging Den Ham-Vroomshoop op de hoogte. „Zó zeg!” riepen ze uit en „Tjóngejonge!” en „Tjéé, wat bijzonder!” en ze vroegen elkaar: „Zeg ken jíj Fré Bramer?” en iedereen schudde van nee. Ze haalden de ledenlijst erbij. Verrek, daar stond ze. Mevrouw Bramer uit Lunteren.Dorstig naar kennis toog een driekoppige delegatie onder wie de voorzitter en de penningmeester ruim honderd kilometer westwaarts. Op naar Lunteren. Op naar Miep van de Sluis.
Nou, vertelde zij aan haar bezoek, Fré Bramer kómt dus uit Den Ham, geboortejaar 1948, en haar vader had er een manufacturenwinkel en dameskledingzaak en haar moeder was juf. En Fré’s oom was schilder, jullie kennen hem misschien, Hendrikus Bramer? Zijn wandkleed hangt prominent in Den Hams gereformeerde kerk? Eén schilderij van ‘ome Drieks’ hing bij Fré thuis, die laat ze ook na aan jullie vereniging. Trouwens, zei Miep, ze had nog een paar schilderijen van hem, neem die straks ook vooral mee.
Afijn, Fré wilde juf worden net als haar moeder en in 1969 viel haar oog op een advertentie – ‘juf gevraagd’ – en zo verliet ze Den Ham en belandde ze op de Beatrixschool hier in Lunteren. Ik begon drie jaar later, vertelde Miep, tientallen jaren waren we collega’s. Fré deed de middenbouw, met uitstapjes naar groep drie en zeven. Een geliefde juf. En wij werden vriendinnen, we gingen samen op vakantie, eerst Europa, toen China, Canada, Amerika. We deelden een belangstelling voor geschiedenis, we gingen naar Warschau en vanuit Krakau naar Auschwitz en in Normandië deden we de stranden aan.
Fré Bramer (1948-2024)
Maar Fré is Den Ham altijd trouw gebleven ook al woonde ze hier, jullie verenigingsblaadje lag bij haar op tafel en ze las het van kaft tot kaft, dat weet ik zeker want ze vertelde erover. Ze bleef er ook heengaan, naar Den Ham, naar haar ouders, haar moeder overleed weliswaar al in de jaren zeventig maar haar vader hertrouwde en toen hij overleed in, wat was het, begin jaren negentig, bezocht ze haar stiefmoeder tot die overleed in 2010. Rond die tijd ging Fré met pensioen en ze ging werken voor Museum Lunteren – daar gaat dus ook een derde van haar geld heen hè – en aan bezoekende basisschoolkinderen vertelde ze elk jaar weer over Lunteren in de oorlog, over de Muur van Mussert en het hoofdkwartier hier van de Sicherheitsdienst en over Joodse onderduikers en… Nou ja, op het laatst werd Fré dus opgehaald door collega’s van het museum en weer thuisgebracht want ze zat dus met die voet…
Willen jullie haar huis even zien misschien, vroeg Miep. De mannen volgden haar de deur uit en even later stonden ze voor Fré’s huis en binnen namen ze een kijkje. Ze had het helemaal afbetaald, zei Miep. En met de schilderijen van ‘ome Drieks’ in de kofferbak reed het drietal terug naar Den Ham.
Hun vereniging telt circa zeshonderd leden, die jaarlijks 22,50 euro aan contributie betalen. Volgens de jaarrekening is in 2024 voor 246 euro aan boeken verkocht en betaalden plaatselijke ondernemers opgeteld 2.500 euro voor advertentieruimte in het verenigingsblad. ‘Jumbo Rudy Veldkamp’, ‘Haringgilde Twenterand’, ‘Notariskantoor mr. M.J.H. Temmink’, ‘Meuleman: krachtcilinders & ponssystemen’. De vereniging zetelt in het historische Middendorpshuis in Den Ham, eigendom van de gemeente, Twenterand.
In het najaar van 2024 werd Fré’s huis verkocht voor een alleraardigste prijs en dat noopte de Oudheidkundige Vereniging Den Ham-Vroomshoop tot aanpassing van de jaarrekening. Onder het kopje ‘nog te bestemmen middelen’ kwam een bedrag te staan 47 keer zo groot als het eigen vermogen: 290.000 euro.
„Welke historische vereniging krijgt nou zo’n bedrag?” zegt bestuurslid Paul Ranke (81) in het Middendorpshuis, „níémand, echt níémand! Écht niet hoor, hahaha!” Voorzitter Gerlo Teunis (69) naast hem lacht voorzichtig mee. Ze zitten naast een joekel van een weefgetouw uit 1750 en drinken koffie uit mokken bedrukt met historische zwart-witfoto’s – op die van Paul prijkt de oude spoorhaven van het naastgelegen dorpje Vroomshoop, hij blijkt er veel van te weten.
Dronefoto van het Middendorpshuis in Den Ham.
Het levend houden van de geschiedenis, daar is het hun vereniging nou precies om te doen. In beeld brengen waarom Vroomshoop „veen onder de voetjes” heeft en Den Ham juist zand, zegt Gerlo („dat gaat helemaal terug tot de IJstijd”), het koesteren van de Groningse boerderijen in Vroomshoop („de Groningers kwamen af op het veen”), het digitaliseren van eeuwenoude documenten, het overdragen aan basisschoolleerlingen van het streektaaldialect („zegt jullie oma misschien ‘hoes’ in plaats van huis?”). En: het runnen hier in dit pand van het Streekmuseum met zeventiende-eeuwse pijpenkoppen in vitrines naast duizenden jaren oude vuurstenen, het houten speelgoed uit de speelgoedfabriek, de restanten van een neergestort oorlogsvliegtuig en de oude burgemeestersstoel met op de rugleuning het aloude wapen van het ‘gemeentebestuur van Den Ham’. Plus, sinds kort prominent aan de muur meteen na binnenkomst: twee schilderijen van Hendrikus ‘Drieks’ Bramer, oom van Fré.
Het bestuur hield het nieuws van de erfenis maandenlang stil. „We wilden absoluut geen gedoe in het dorp, dan valt iedereen over je heen”, zegt Paul. „Ja”, vult Gerlo aan, „iedereen weet al precies wat je ermee moet doen.” Stilletjes raadpleegden ze verenigingsleden werkzaam „in de financiële wereld” en die adviseerden het geld vooral niet – „boem” – in één keer uit te geven. Dat kwam wél ter sprake, want je moet weten, zegt Gerlo: dit gebouw, dit Middendorpshuis, is bezit van de gemeente Twenterand en die willen die lasten niet meer dragen. „Pas op, zeiden onze adviseurs, niet kopen nu! Want één: je bent je geld meteen kwijt en twee: je draagt vervolgens ook de energielasten van dit monumentale pand met in alle ramen enkel glas en nog een lange weg naar ‘energieneutraal’.” Pas in de lente van 2025, bijna een jaar na Fré’s overlijden, bracht de vereniging het nieuws naar buiten: de jaarrekening van 2024 ging openbaar en de jaarlijkse ledenvergadering kwam eraan. En toen wist heel Den Ham het en meteen ook het ommeland, want het bestuur tipte een journalist van Twentse krant Tubantia. „De vereniging gaat niet opeens met geld smijten, verzekert de voorzitter”, noteerde de krant. Overwogen werd onder meer de aanschaf van een „touch table”, een tafel met touchscreen om „op locatie” te kunnen presenteren. „Zo’n ding kost wel een paar duizend euro.”Nee, van jaloezie bij verwante verenigingen merkten de bestuursleden niets, eerder was er „humor”. Zoals een streekvereniging die schertsend informeerde of ze misschien „dochter” kon worden van de Oudheidkundige Vereniging – „Ah”, antwoordde Gerlo toen, „je bedoelt erfgenaam zeker?” Dat soort grapjes dus, „neeneenee”, Gerlo wil niet zeggen wélke vereniging dit vroeg. En tegen mensen die willen weten hoe het nou gaat „met het geld” zegt hij met een ernstig gezicht: „Het is op. We zijn met z’n allen op vakantie geweest.” En dan lachen ze met elkaar.
Nee, zegt Gerlo, we hebben het niet gevierd. „Helemaal niet”, bevestigt Paul. Joh, kopen ze als bestuur een ijsje hier bij Herberg Swaen aan de Brink, dan houdt iedereen het bij één bolletje. „Vanille”, zegt Gerlo. De laatste keer trakteerde de penningmeester. Uit eigen zak, let wel.
Trouwens, dat de vereniging 290.000 euro erfde, is makkelijker gezegd dan vastgesteld: Miep van de Sluis had de taak het totaalvermogen van Fré Bramer tot achter de komma te berekenen en notarieel vast te laten leggen. Ze liep het hele huis na, legde het waardevolle apart en moest kiezen wat te doen met al het overige. Mooie kleren gingen naar de rommelmarkt van de kerk – „de opbrengst was voor Roemenië” – en bijzondere fotoalbums gingen naar een nicht aan moederskant. En die duizenden andere kiekjes van vakanties enzo, tsja, Miep was méé op die vakanties, ze heeft zélf al tientallen albums thuis. Dus ze gooide ze weg, dat wil zeggen: ze scheurde de foto’s eerst doormidden uit respect voor Fré’s privacy. Maar dat kostte wel héél veel tijd, dus ze schakelde over naar scheuren per bladzij.
Het Middendorpshuis in Den Ham.
Verder verkocht ze Fré’s Fiat aan de garage en o ja, ze vond ook nog sieraden dus, hop, zij naar de juwelier in Kootwijkerbroek en naar het goudwisselkantoor in Ede voor een overzichtje ter verantwoording aan de drie begunstigde partijen, uitgesplitst per broche, per armband, per veertienkaraats gourmetcollier. Pdf na pdf, worddocument na worddocument, map na map bewaarde Miep op haar laptop onder bestandsnamen als ‘taxatie woning’, ‘vragen aan notaris’, ‘vragen voor KWF okt24’, ‘verklaring van erfrecht’, ‘tussentijds verslag rekening’. Ja, bijna een baan dit, beaamt ze. Als testamentair executeur krijgt ze dan ook een vergoeding van een procent of anderhalf van Fré’s vermogen. En gelukkig hielp een goede kennis, „met verstand van de materie”. Bovenal noemt Miep haar taak „eervol”.KWF Kankerbestrijding laat weten „zeer dankbaar” te zijn voor „iedere nalatenschap”, erfenissen beslaan ongeveer een derde van de inkomsten. Drie ton geldt als een „aanzienlijk bedrag” en omdat Fré Bramer haar nalatenschap niet nader specificeerde gaat het geld naar „algemene missiedoelen” zoals preventie,eerdere opsporing van kanker en betere behandelmethoden.
Bestuurslid Tjipke Timmer van Museum Lunteren noemt drie ton een „heel groot bedrag” en laat weten dat het museum hoopt uit te breiden naar een aangrenzend lapje grond, om daar vervolgens een nieuwe zaal te laten verrijzen: ‘de Fré Bramerzaal’. De Oudheidkundige Vereniging Den Ham-Vroomshoop schafte een „groot scanapparaat” aan à „een kleine duizend euro” voor de digitalisering van oude dagbladen, overweegt de aanschaf van „enkele digitale beeldbanken” en zoekt „extra opslagruimte” om historisch materiaal droog in te bewaren. Ter compensatie van de inflatie zet de vereniging een deel van de erfenis op een beleggingsrekening. „Maar we gaan niet agressief beleggen.”
En open je het hek van de oude begraafplaats van Den Ham dan zie je op het veld rechts de zwarte grafsteen van mevrouw en meneer Bramer met in de rechterbovenhoek een nieuw aangebracht koperen plaatje: ‘Fré Bramer (1948-2024)’. In de zandgrond van Den Ham, begraven bij de restanten van haar ouders, ligt de as van hun enig kind. Keus van Miep.
Grafsteen met de aangebrachte koperen plaat, op de algemene begraafplaats in Den Ham.
De komende decennia laten babyboomers miljarden euro’s na – voornamelijk verdiend doordat huizen zo veel in waarde stegen. Wat zijn daarvan de gevolgen?
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC