Op de maandag na de Amerikaanse inval in Venezuela kijken Venezolanen en Colombianen in grensstad Cúcuta de kat uit de boom. Het lijkt op verandering, maar zo voelt het niet, nóg niet. ‘Naar huis? Over twee jaar misschien.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Cúcuta, aan de grens tussen Venezuela en Colombia.
‘Hij heeft een voorliefde voor presidenten, hij verzamelt ze allemaal.’ De vrouw achter de balie in stoffenwinkel Surtilanas in de Colombiaanse grensplaats Cúcuta, aangeplakt tegen Venezuela, doelt op Donald Trump. De Amerikaanse president ontvoerde zaterdag Nicolás Maduro en uit nu dreigende woorden richting Gustavo Petro, de linkse president van Colombia: ‘He should watch his ass.’
‘Petro is gewaarschuwd’, zegt de medewerker, die haar naam niet wil delen (‘Neeee, nee, nee’). Hier in de grensregio, waar Colombia en Venezuela in elkaar overlopen en vrijwel iedereen ofwel Venezolaans is of familieleden, vrienden of zakencontacten in Venezuela heeft, zit de spanning er goed in sinds zaterdag de Amerikanen het Venezolaanse regime onthoofdden.
In Cúcuta biedt elke straat rond het centrale Parque Santander zijn eigen koopwaar aan: stoffen, draden en wol in de ene straat, telefoons, opladers en tablets in de volgende, spijkerbroeken en boxershorts in weer een volgende.
De Venezolaanse Victoria Palencia (36) speurt maandag naar een specifieke gouden draad voor haar handel in handgebreide badkleding. ‘Het spijt me, mi amor’, zegt de medewerker van Surtilanas, die net niet deze kleur goud heeft. Ondernemers in Cúcuta voelen de gevolgen van de situatie in Venezuela, vertelt ze. De lokale commercie drijft voor een belangrijk deel op Venezolanen die in de grensplaats hun voorraden inkopen. ‘Telkens als er problemen zijn in Venezuela, daalt onze verkoop.’
Op de eerste werkdag van het jaar maken Venezuela en buurland Colombia de balans op van de eerste Amerikaanse militaire invasie in Latijns-Amerika sinds de inval in Panama in 1989. De Venezolaanse interim-president Delcy Rodriguez, vicepresident onder Maduro, sloeg in een Instagrambericht een constructieve toon aan, precies zoals de Amerikanen van haar verwachten. ‘We nodigen de VS uit met ons samen te werken aan gezamenlijke ontwikkeling’, schrijft ze in het Engels.
Maar Venezolanen die hoopten dat de val van de autoritaire president Maduro een nieuwe toekomst zou inluiden, kijken met argwaan naar justitieminister Diosdado Cabello en defensiebaas Vladimir Padrino López, gestaalde chavisten die al onder wijlen Hugo Chávez (1999-2013) hoge posities bekleedden en door velen machtiger werden geacht dan Maduro. Ze vragen zich af of de VS Rodríguez aan een touwtje hebben of dat Cabello en Padrino López nog steeds de dienst uitmaken.
Tegelijkertijd krabben inwoners van andere Latijns-Amerikaanse landen zich achter de oren. Trump heeft zijn dreigementen richting Venezuela waargemaakt. Nu dreigt hij met interventies in Colombia, Mexico en Cuba. In Hollywood, waaruit het personage Trump lijkt te zijn weggelopen, krijgt een succesvolle actiefilm altijd een vervolg. ‘Yippee ki yay, motherfucker’, smaalde John McClane in vijf Die Hard-films. ‘Don’t play games’, sneert Trumps buitenlandminister Marco Rubio. ‘Speel geen spelletjes met deze president.’
Palencia, die in Venezuela actief was in de oppositie en acht jaar geleden naar Colombia uitweek, verkeert zodoende alweer in dat limbo waartoe Venezolanen lijken te zijn veroordeeld. In het afgelopen decennium, waarin Maduro de repressie jaar na jaar opvoerde, volgde op hoop en vrees telkens teleurstelling. Dit is weer zo’n moment dat lijkt op verandering, maar nog niet zo voelt.
Vandaag maakt ze zich zorgen om de peetvader van haar dochter, die binnen Venezuela onderweg is naar de Colombiaanse grens. ‘Kijkt, hij stuurt net een appje dat hij is vertraagd.’ Uit Venezuela komen geruchten dat de ordediensten openbaar vervoer tegenhouden en mensen niet laten vertrekken. In de hoofdstad Caracas maken de colectivos, de knokploegen van het regime, nog steeds hun intimiderende rondes op hun motoren, meldt een ooggetuige aan de Volkskrant.
De Colombiaans-Venezolaanse Palencia weet zich beschermd door een Colombiaans paspoort. Haar moeder is dochter van Colombianen die in de jaren zeventig naar Venezuela vluchtten vanwege de gewapende strijd in Colombia. ‘We zijn een familie van migranten van hier naar daar en van daar naar hier.’ In haar tweede land bouwde ze een succesvolle onderneming op in sexy badkleding.
Gewend aan teleurstellingen kijkt ze voorlopig de kat uit de boom. ‘Ik wacht zeker nog een jaar of twee voor ik terugga.’ De vraag is of voor die tijd Trump zijn ‘Donroe-doctrine’ niet ook toepast op Colombia. ‘Trump mag hem komen halen’, zegt de medewerker van stoffenwinkel Surtilanas, die in haar leven ‘nooit’ op Petro heeft gestemd. Zou het kloppen wat Trump zegt? Dat Petro nauwe banden onderhoudt met de Colombiaanse drugsbendes? ‘Je weet wat zijn achtergrond is.’ Ze trekt een veelzeggend gezicht.
Petro was als twintiger lid van de voormalige guerrillabeweging M-19. Hoewel zijn rol beperkt was, maakt dat verleden hem voor veel Colombianen bij voorbaat verdacht. ‘Die lui bedruipen zich met drugshandel.’
De volgende stop van Palencia is de pijpenla Sotelas, waar aan weerszijden de rollen stof tot aan het plafond reiken. Vanachter een bewegende stellingkast verschijnt manager Cristián Barajas (26) uit zijn kantoor. ‘De handel in Cúcuta drijft al decennia op Venezolaanse klanten’, vertelt hij. ‘Onrust in Venezuela raakt ons meteen.’
Omdat Trump zijn aanval uitvoerde in vakantietijd, is het effect nu nog moeilijk te meten. ‘Vanaf volgende week zullen we de gevolgen gaan merken.’ Hoewel de drie grensbruggen die Cúcuta met Venezuela verbinden nog open zijn, zijn mensen aan Venezolaanse zijde huiverig om de straat op te gaan, weet hij. ‘Ze zijn bang voor de terreur van de staat.’ Die angst is alleen maar gegroeid sinds zaterdag.
Palencia verlaat de winkel met twee bollen roze garen. Een werkelijk vrij Venezuela laat nog op zich wachten, maar een kwart eeuw chavismo heeft van Venezolanen overlevers gemaakt, zegt ze. ‘We weten onszelf altijd opnieuw uit te vinden.’ Echte diehards, in Amerikaanse termen. ‘In Venezuela was ik advocaat. In Colombia heb ik mijn eigen kledingmerk.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant