Dankzij groeizaam weer was de oogst afgelopen jaar overvloedig. Slecht nieuws voor akkerbouwers, want overschotten betekent dalende prijzen en onverkoopbare voorraden. Bioboer Johan Pals hoopt dat iemand zijn rode en witte kolen komt ophalen. ‘Ik kan er geen kant mee op.’
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Met een vorkheftruck tilt akkerbouwer Johan Pals een grote stalen kist vol witte kolen op. Op de kolen, zo groot als voetballen, zitten nog wat resten van de West-Brabantse kleigrond waar ze uit komen. Pals (54) is er nog niet aan toegekomen ze schoon te maken. Geen probleem, want er was toch niemand die ze wilde hebben.
Dankzij een uitzonderlijk droog en zonnig voorjaar zijn de oogsten van akkerbouwers in heel Nederland goed uitgevallen. Maar in plaats van een goed gevulde bankrekening houden de meesten daar vooral kopzorgen aan over.
Veel van Pals’ biologische rode en witte kolen zijn bijvoorbeeld te groot geworden. Ze wegen wel 2,5 of zelfs 3 kilo, terwijl de supermarkt ze tussen de 700 gram en 1,4 kilo wil hebben. Waar in een normaal jaar zo’n 15 procent van zijn kolenoogst te groot is, was dat bij de laatste oogst bijna 40 procent. ‘Zo extreem als nu heb ik het nog nooit meegemaakt.’
De grote kolen gaan doorgaans naar groentesnijderijen, die ze invriezen, er zuurkool van maken of ze verwerken in maaltijdsalades en groentemixen. ‘Afgelopen jaar is alles zo goed gegroeid dat die snijderijen helemaal vol zitten’, vertelt Pals in de lunchruimte naast zijn werkloods. ‘Ze hebben zelfs zo veel dat ze de kolen weer proberen door te verkopen.’ Een contract voor de verkoop van zijn kolen heeft Pals niet, omdat hij van tevoren niet weet hoeveel hij kan leveren. ‘Nu kan ik er geen kant mee op.’
Pals nam daarom contact op met No Waste Army, een organisatie die zich inzet tegen voedselverspilling. Als boeren producten overhouden, probeert No Waste Army een afnemer te vinden of ze te verwerken in hun eigen maaltijdboxen. Ook zijn er regelmatig ophaalacties waarbij geïnteresseerden de groenten direct bij boeren zelf kunnen kopen, voor een kostendekkende prijs.
Vanaf deze week organiseert No Waste Army hun grootste reddingsactie ooit: bij zes boeren ligt bijna een miljoen kilo groenten te wachten op een bestemming. 300 duizend kilo wortels in Minnertsga, 300 duizend kilo witte kool in Almere, 13 duizend kilo biologische rode bieten in Herkingen, 50 duizend kilo pompoenen in Groesbeek, 60 duizend kilo biologische aardappels in Steenbergen, en 190 duizend kilo biologische witte en rode kool bij Pals in Lage Zwaluwe. Ze hopen dat zoveel mogelijk mensen wat groenten komen redden.
Het goede groeiseizoen is volgens Chantal Engelen van No Waste Army de reden dat er zo veel op te halen is. ‘Terwijl vorig jaar de oogst juist tegenviel. Ons voedselsysteem is niet ingericht op de grilligheid van de natuur.’ Verwerken en bewaren voor magere jaren is volgens haar de beste oplossing. ‘Maar zo werken we niet meer.’ Snijderijen verwerken niet meer groente dan ze kunnen verkopen.
Wie zelf niets nodig heeft, kan ook een pakket groenten doneren aan de voedselbank. ‘Het is vreemd dat veel mensen zich geen verse groenten kunnen veroorloven, terwijl er zo’n enorm overschot is’, zegt Engelen. ‘Deze boeren krijgen bijna niets voor hun aardappelen of kolen, terwijl je er in de supermarkt een behoorlijke prijs voor betaalt.’
Vooral de prijs van aardappelen is hard onderuitgegaan. Op de vrije markt ligt de prijs 90 procent lager dan de contractprijs, meldde Wageningen Universiteit in december. Vanwege het overschot hebben aardappelverwerkers hun contractprijzen voor volgend jaar al flink naar beneden bijgesteld.
Pals had de prijs voor zijn aardappelen van tevoren vastgelegd in een contract. Een opluchting? ‘Dat zou het wel moeten zijn, maar dat is het niet.’ Vanwege het aardappeloverschot worden ze veel later opgehaald dan normaal. ‘Er is gewoon geen vraag naar. Er is nul vraag.’ Dus ligt zijn koeling nu nog voor tweederde vol met aardappelen die niet zijn meegenomen.
Het resultaat is te zien op een van zijn akkers, aan de andere kant van de dijkweg die langs zijn bedrijf loopt. In twee lange stroken liggen de witte kolen nog op het land. Zolang hij geen kopers heeft, steekt Pals ook geen arbeid in het oogsten en schoonmaken. ‘Normaal proberen we in september of oktober al te oogsten, als ze de goede maat hebben. Uiterlijk met Sinterklaas. Dat ging deze keer niet omdat mijn schuur vol zat. Dan blijven ze groeien.’
Hij slaagde er nog wel in een aantal extra kisten te huren. Dus staan de witte en rode kolen nu vier kisten hoog opgestapeld in zijn halfopen trekkerschuur, waar ze tot net onder het dak reiken. Een langdurige oplossing is het niet: overdag is het net iets te warm om ze lang te bewaren, ’s nachts vormt nachtvorst een bedreiging voor de kwaliteit.
Pals hoopt daarom dat zoveel mogelijk van de kolen dit weekeinde worden opgehaald. Voor die tijd zal hij nog een paar kisten naar de sorteer- en schoonmaakmachine in de werkloods rijden. Van wat overblijft kunnen de vleeskoeien van een veehouder uit de buurt smullen.
Ongeoogste kolen zal Pals versnipperen en onderploegen, waar ze een voedingsbodem vormen voor de oogst van komend seizoen. Die mag overvloedig zijn, maar zo overvloedig als afgelopen jaar? Dat liever niet.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant