Drie jaar zat Robert Morss vast voor zijn aandeel in de Capitoolbestorming van dinsdag vijf jaar geleden, totdat Donald Trump hem gratie verleende. Sindsdien geeft hij lezingen voor fans die hem prijzen om zijn ‘patriottisme’. De Volkskrant volgde hem een jaar.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
Robert Morss had eigenlijk in de gevangenis moeten zitten. In plaats daarvan staat hij vandaag, omringd door tientallen bewonderaars, met een microfoon in zijn hand naast een reusachtige Amerikaanse vlag. ‘Het zou niet illegaal moeten zijn om voor je land op te komen’, zegt Morss. ‘We hadden niet alleen het récht om daar die dag te zijn, maar zelfs een verantwoordelijkheid.’
De toeschouwers klappen. Deze mensen, onder wie ouders met kinderen, zijn op deze meidag naar dit houten chalet in de bossen van Pennsylvania gekomen voor een avond met de bekende Capitoolbestomer. Op 6 januari 2021, vandaag vijf jaar geleden, trok Morss met tienduizenden anderen naar de Amerikaanse hoofdstad in een poging Donald Trump aan de macht te houden. Hij werd veroordeeld tot 5,5 jaar cel.
‘Het spijt me wat ze je hebben aangedaan’, zegt een toeschouwer tegen hem in het chalet in Butler, Pennsylvania. ‘Maar God heeft grotere plannen voor je.’
Morss zat ruim drie jaar vast toen hij op 20 januari 2024 plotseling vrijkwam. Trump verleende hem en zestienhonderd andere betrokkenen gratie op de eerste dag van zijn tweede presidentschap. Sindsdien is Morss’ leven in een stroomversnelling geraakt.
Nu reist Morss, net als enkele andere Capitoolbestormers, door het land als held van het nieuwe Trump-tijdperk. Hij geeft lezingen, ontmoet fans die hem huilend in de armen vallen en hem bedanken voor zijn ‘patriottisme’. Andere Capitoolbestormers zitten in schoolbesturen, gemeenteraden of werken binnen de regering van Trump.
De Volkskrant volgde Robert Morss afgelopen jaar om te begrijpen hoe deze groep geweldplegers wordt verheven tot helden en hun extreemrechtse ideologie wordt verkocht als vaderlandsliefde. Hoe kijkt hij terug op 6 januari 2021? En wat is zijn visie voor het land?
Morss heeft zijn karakteristieke roodbruine krullen vastgezet met een elastiekje. Zoals iedere ochtend begint de 32-jarige zijn dag in een muffe sportschool in het westen van Pennsylvania. Met een rood hoofd sjort hij aan de gewichten. ‘Ik ben blij dat ik niet meer in de gevangenis zit’, zegt hij. ‘God heeft mij erdoorheen gesleept.’
Buiten komt de zon langzaam op boven het beboste Pittsburgh. Binnen blaast, kreunt en zwoegt Morss alsof zijn leven ervan afhangt. Met diezelfde hoge hartslag reisde hij op 6 januari 2021 naar de Amerikaanse hoofdstad.
‘Als je niet wilt vechten, heb je straks geen land meer’, zei Donald Trump tegen zijn aanhangers na zijn verlies van Democraat Joe Biden. De zittende president weigerde die uitslag te accepteren. Morss gelooft zijn leugen van verkiezingsfraude. Zoals duizenden anderen gaf Morss aan Trumps oproep gehoor. In legeruniform reisde hij naar Washington om naar eigen zeggen zijn land te redden van de ondergang.
‘Ik had al heel veel bloed, zweet en tranen gegeven voor dit land’, zegt Morss, die diende in het leger en werd uitgezonden naar Afghanistan. ‘Warriors’, staat er op zijn kuit getatoeëerd. ‘Maar ik had geen idee van de pijn die ik hierdoor zou moeten doorstaan.’
De vertrekkende president Donald Trump riep op 6 januari 2021 zijn aanhangers op om naar het Capitool te komen om de ‘gestolen verkiezingen’ terug te winnen. Iets waar rechters geen bewijs voor vonden. Toch hadden extreemrechtse milities een uitgekiend plan liggen om het Capitool te bezetten. Ze hadden wapens mee.
De hele wereld keek toe toen een gewelddadige mensenmassa politieblokkades doorbrak en het centrum van de Amerikaanse macht binnenstormde. Aanhangers van Trump sloegen met hockeysticks en honkbalknuppels ruiten en deuren stuk. Honderden mensen, onder wie 174 agenten, raakten gewond. Er vielen vijf doden. De Capitoolbestorming staat voorgoed in de collectieve herinnering van Amerikanen gegrift.
Morss draafde op met een schaar en een mes. In het Capitool zag hij, naar eigen zeggen, ‘het grootste kroeggevecht ooit’. ‘Ik had echt niet het plan om de boel daar over te nemen.’ Een engel, zegt hij, zou hem hebben verteld om snel naar huis te gaan.
Na de bestorming ging het bergafwaarts met hem. Een dag na de Capitoolbestorming verscheen Morss met een blauw oog, gebroken neus en driedelig pak op een sollicitatiegesprek. Hij werd alsnog aangenomen als geschiedenisleraar op een middelbare school. ‘Maar toen zag ik mijn naam opeens staan op de FBI’s most wanted-lijst.’
In de zomer van 2021 werd Morss vanwege zijn acties op 6 januari dat jaar veroordeeld voor het belemmeren van een officiële procedure, het aanvallen van politieagenten én diefstal van een politieknuppel. De politie vond in zijn huis meerdere wapens en een notitieboek met een stappenplan voor het oprichten van een militie, waarin hij schreef over ‘gevechtsoefeningen’, ‘hinderlaag’ en ‘patrouillebasis’.
Ook vond de politie tussen zijn spullen een replica van het Capitool in legoblokjes. Een bijnaam was geboren, die hij nog altijd draagt met trots: Legoman.
De tuin van Robert Morss, in een buitenwijk van Pittsburgh, loopt over in een bos en eindigt bij een beek. Er rennen eekhoorns over het houten hek. Morss woont hier tussen het groen met zijn moeder, die hij ‘zijn beste vriend’ noemt, een van de weinige familieleden die hem nog wil zien. Na zijn veroordeling verloor hij niet alleen zijn onderwijscertificaat, ook zijn vriendin, vrienden en broer willen niets meer met hem te maken hebben. Daar heeft de gratieverlening van Trump niets aan veranderd.
‘Zelfs mijn vader ziet mij als terrorist’, zegt Morss. ‘Hij heeft op Kamala Harris gestemd, die mij gevangen wilde houden. Dat doe je je eigen kind toch niet aan?’
Het verging Morss relatief goed na zijn vrijlating. Zo’n 33 Capitoolbestormers zijn de afgelopen jaren opnieuw gearresteerd. In zes gevallen werden mensen beschuldigd van seksuele misdrijven tegen kinderen, van aanranding tot het bezit van kinderporno. Vijf wegens illegaal wapenbezit. Een Capitoolbestormer heeft zelfs voor een tweede keer gratie gekregen van Trump.
Morss laat een voor een ingelijste familiefoto’s in de woonkamer zien, terwijl hij vertelt over zijn opa die in Vietnam diende. Zijn hond blaft vanuit de garage.
Even later gaat de telefoon. Het is Moms for Liberty, een radicaal-rechtse actiegroep die door het hele land conservatieve kandidaten zoekt voor schoolbesturen. Ze vragen of hij naar Tennessee kan komen voor een ‘J6 Breakfast’ van een lokale afdeling waar meer Capitoolbestormers zullen zijn. Hij krijgt ervoor betaald.
‘Wat leuk dat jullie mij bellen’, zegt Morss enthousiast. ‘Ik ben jullie heel dankbaar voor jullie steun.’ Van dit soort klussen leeft hij nu.
Lang had Morss spijt van zijn rol in de Capitoolbestorming. ‘Ik zat vast met andere J6’ers’, zegt hij. ‘De sfeer was zo dramatisch. Iedereen klaagde dat ze hun werk, vrouw en vrienden waren verloren.’ In de cel twijfelde hij of dit het allemaal waard was. Zijn vrijheid was hem ontnomen. Misschien had hij toch beter niet naar Washington kunnen afreizen die dag.
Niet alleen zijn gevoel veranderde, ook dat in de wereld buiten zijn cel. Waar Republikeinen in het Congres de Capitoolbestorming aanvankelijk massaal veroordeelden, begon dat geluid op rechts te schuiven terwijl Donald Trumps populariteit in de samenleving weer rees. Steeds vaker werden mensen als Morss omschreven als ‘politieke gevangenen’: geen daders van geweld, maar slachtoffers van politieke vervolging.
‘Als man dien je je land te beschermen’, zegt Morss nu. ‘Ik ben naar Washington gegaan omdat ik van het land houd, maar de media deden alsof ik een monster was met slechte bedoelingen.’
Vanuit zijn cel dacht Morss veel terug aan zijn tijd in het leger. Daar diende hij bij de ‘Rangers’, commando’s die zware taken uitvoeren als het innemen van luchthavens. In Afghanistan verloor hij vrienden, zag hij mensen verlamd raken of opgeblazen worden.
‘Op mijn 20ste verjaardag moest ik de hersenen en schedel van een vijand van ons voertuig afwassen’, zegt Morss. ‘En uiteindelijk was het allemaal voor niets. Niemand heeft iets gewonnen in die oorlog.’
Zoals veel veteranen keerde Morss gedesillusioneerd terug. Als conservatief voelde hij zich verraden door de Republikeinse Partij, die zich volgens hem in allerlei betekenisloze oorlogen stortte. Maar in Donald Trump zag hij een ander soort politicus: tegen oorlog, maar bereid om te strijden voor het land. Hij was niet de enige. Een op de vijf vervolgde Capitoolbestormers is ex-militair.
‘Ik denk dat velen van ons zich schamen voor wat we hebben gedaan in het leger’, zegt Morss. ‘We wilden onze missie alsnog willen voltooien, op een manier die het land wél helpt.’
Aan de oever van de Monongahela-rivier die door Pittsburg stroomt, stapt Morss uit zijn zwarte Jeep. Een harde wind waait in zijn gezicht. Hij wijst omhoog, naar een van de cellen van de Allegheny County-gevangenis. ‘Ik keek vanuit dat raam uit op deze rivier’, zegt hij. De grote klok op de brug verderop, herinnert hij, ging voor zijn gevoel bijna niet vooruit.
In de cel las hij de Bijbel en bad hij tot God om Trump opnieuw president te maken. ‘We hoopten allemaal dat hij zou winnen’, zegt Morss. ‘Omdat hij al had beloofd dat hij ons gratie zou verlenen.’
Die wens komt uit. En op 20 januari 2025 om kwart voor twaalf ’s avonds, uren nadat Trump was beëdigd als president, liep Morss als vrij man naar buiten. Die nacht nog reisde hij van Pittsburgh naar Washington, waar de meeste van zijn medebestormers vastzaten. Ook zij komen vrij.
Dit was de climax van Trumps jarenlange poging om de geschiedenis van de Capitoolbestorming te herschrijven.
De volgende ochtend stond Morss met ingevallen wangen en een rode Make America Great Again-pet bij -10 graden Celsius te wachten op de vrijlating van zijn lotgenoten. Een rechts-conservatieve politiek commentator vroeg op camera of Morss nog een boodschap had voor de Amerikaanse president die hem zijn vrijheid teruggaf.
‘Dankuwel, Sir, voor de gratieverlening’, zei Morss, terwijl er condenswolkjes uit zijn mond vlogen. ‘We zijn er klaar voor om aan het werk te gaan. Let’s make America great again, baby!’
‘Ik denk niet dat ik het nog een keer zou doen’, zegt Morss nu, als hij terugdenkt aan de gebeurtenissen van 6 januari 2021. ‘Mijn leven is er te drastisch door veranderd.’ Maar, zegt hij, die dag heeft zijn geloof in zijn strijd wel versterkt. Hij wil nog meer plekken bezoeken, nog meer mensen bereiken.
In het chalet in de bossen van Pennsylvania wordt voor de tweede keer het volkslied gezongen. Morss geeft een lange geschiedenisles waarin hij Karl Marx verkettert, de antisemiet Pat Buchanan vereert en linkse politici uitmaakt voor rotte vis.
Morss gaf dit soort optredens al in Tennessee, Florida, Californië, Nevada en Texas. Ook publiceerde hij twee boeken. Tijdens een van zijn lezingen ontmoette hij Olivia Pollock, een mede-Capitoolbestormer die werd veroordeeld voor het aanvallen van een politieagent. De twee gaan binnenkort trouwen.
Komend weekend, na de 5-jarige herdenking van de Capitoolbestorming, lanceert hij zijn eigen productiebedrijf: Leggoman Productions – de extra g is om niet in de problemen te komen met Lego. ‘Films om voor te vechten’, is de slogan. Hij heeft twintig man personeel in dienst en heeft als doel veel schoolkinderen te bereiken.
Hun missie, zoals hij zelf vertelt in een promotievideo, is ‘om de dood van het Westen te stoppen door christenen en patriotten samen te brengen’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant