is schrijfster, psychiater en psychotherapeut.
Een gewaardeerde senior collega vertelde me eens dat hij al lange tijd een plan koesterde: hij wilde een groep illegalen en ongedocumenteerden meenemen voor een etentje in een Michelinrestaurant waar hij zelf regelmatig kwam. Hij vroeg me wat ik ervan vond.
Zonder aarzeling zei ik dat het een heel slecht idee was. Bizar zelfs. Bijna bezeten probeerde ik hem ervan te overtuigen dat hij dit echt niet moest doen. Ik wilde niet eens luisteren naar de redenen die hij aandroeg waarom het volgens hem wel zou kunnen werken. Het was alsof ik moest opkomen voor mensen die mij dierbaar zijn en die onvoorbereid een doolhof in zouden worden geduwd, met duizelingwekkende gangen en vervormende spiegels aan de muren.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Eten is nooit zomaar eten. Voor mensen die ontheemd zijn geraakt, is de relatie met voedsel complex. Het vormt een ankerpunt dat hen verbindt met hun plek van herkomst, het verleden en herinneringen waaraan ze emotioneel gehecht zijn. Eten is van groot belang voor hun gevoel van zelfbeschikking, hun welzijn en het behoud van een thuisgevoel in een nieuwe omgeving.
Voedsel wordt soms ook een cultureel visitekaartje of een soort legitimatiebewijs in een wereld waarin het eigen paspoort weinig waard is. Het is vaak het enige aspect van de achtergrond van vluchtelingen dat in het gastland op positieve aandacht kan rekenen, gevoed door een fascinatie voor zogenoemde exotische culinaire tradities.
Die waardering krijgt in de praktijk vaak een concrete rol. Je hoort geregeld over initiatieven waarbij vluchtelingen koken voor de buurt, voor bezoekers van opvangcentra of tijdens open dagen. Soms blijven ze, ook nadat ze ergens zijn gesetteld, hun tafel delen met anderen, als poging een ingang te vinden bij de ander en te laten zien dat ze ook iets te bieden hebben. Wanneer taal ontbreekt en handelingsruimte is ingeperkt, wordt eten een vorm van spreken.
Dat betekent ook dat iemand soms pas gezien wordt wanneer eten dat faciliteert; dat verhalen pas worden gehoord nadat ze zijn voorafgegaan door een maaltijd; dat nabijheid ontstaat omdat iemand ons genot heeft verschaft.
Echte ontmoeting vraagt om wederkerigheid, en eten kan pas ontmoeting worden wanneer de tafel daadwerkelijk als gelijkmaker functioneert. Zolang de regels van ongelijkheid in de lucht blijven hangen, kan gulheid – uit welke kant die ook komt – de brug niet redden van instorten.
Een Michelinrestaurant is bij uitstek geen plek om dat manke evenwicht op te heffen. Daar is dankbaarheid een voorwaarde. Vluchtelingen, en zeker ongedocumenteerden, gaan al gebukt onder de tirannie van dankbaarheid, afhankelijkheid en een diepe asymmetrie die vrijwel alle aspecten van hun bestaan doordringt.
Daarnaast vraagt een ruimte als een sterrenrestaurant om bewondering, stilte en afstand. Alles is er in dienst van status, esthetiek en charme van voedsel als kunst. Niet zozeer van ontmoeting, verhalen en het geraakt worden door menselijke ervaringen.
Nu ik dit schrijf, vraag ik me opnieuw af: heb ik er goed aan gedaan mijn collega tegen te houden? Moeten vluchtelingen en nieuwkomers dan maar blijven koken voor de buurt?
Ik herinner me dat ik in mijn beginjaren in Nederland zelf uitbundig kookte voor de mensen die ik leerde kennen, en ik weet niet precies wanneer ik daarmee ben gestopt. Het moet het moment zijn geweest waarop ik naar mijn volgedekte tafels ging kijken met de blik van de mensen met wie ik inmiddels ook mijn wereld deelde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant