Huisartsen De Arts en Zorg Groep groeit snel. De commerciële zorgketen telt 28 huisartsenpraktijken, doet de huisartsenzorg voor alle asielzoekers en vanaf dit jaar ook die voor 200.000 arrestanten. Wat is dit voor organisatie? „We willen de zorg met digitalisering op een andere manier organiseren.”
In dit Utrechtse asielzoekerscentrum heeft het COA een ruimte voor GGZ-artsen.
Aan de gele muur van de spreekkamer in het Utrechtse asielzoekerscentrum hangt een wereldkaart. Naast de behandeltafel staat een houten kinderbureau met daarop puzzels en een knuffelhond. ‘Zorg voor besneden vrouwen’ staat op een meertalig pamflet met een WhatsApp-nummer.
Terwijl de waterkoker borrelt, vertelt huisarts Floris Braat in het aangrenzende keukentje over wat patiënten zoal mankeert. Schurft, bijvoorbeeld, is onder asielzoekers – evenals onder Nederlandse studenten – in opmars. Ook bloedarmoede en de bacterie die maagzweer veroorzaakt, komen veel voor. „Dat zijn de milde problemen. We zien ook vaak patiënten met psychische klachten en PTSS. Veel mensen zijn enorm beschadigd.”
Laatst had Braat een patiënte uit Syrië die al vijf jaar geen contact meer met haar man heeft, ze weet alleen dat hij in de gevangenis zit. „We hebben ook veel jonge patiëntes van rond de zestien die via Libië vluchtten, een beruchte route. Ze hebben daar vastgezeten en werden stelselmatig seksueel misbruikt. Ik wilde onlangs alleen de bloeddruk meten van zo’n patiënte en dat was een probleem.”
Jarenlang werkte Braat als tropenarts in Ethiopië en Zimbabwe. Eenmaal weer in Nederland werkte hij een periode bij een reguliere huisartsenpraktijk in een achterstandswijk in Utrecht. Vervolgens koos hij voor de zorg voor asielzoekers. „Deels vanwege het ideaal: zorg verlenen aan mensen die dat het hardst nodig hebben. Deels ook omdat ik affiniteit heb met culturele verschillen. Die kom ik tegen bij de patiënten, maar ook in ons team zitten veel mensen met andere achtergronden, die soms zelf ook als vluchteling hierheen kwamen.”
Nog 174 asielzoekerscentra in Nederland hebben huisartsenposten als deze. Ze worden bemand door 850 huisartsen, psychologen, verpleegkundigen en assistenten in dienst van Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA). Dat bedrijf valt weer onder de Arts en Zorg Groep, een snelgroeiende commerciële zorgaanbieder – in 2024 goed voor een omzet van 156 miljoen euro. Afgelopen jaren groeide het concern naar eigen zeggen uit tot de grootste eerstelijnszorgorganisatie van Nederland.
Sinds 2018 ontfermt GZA zich over de huisartsenzorg voor asielzoekers, momenteel zo’n 79.000 personen. Het won vorig jaar opnieuw de aanbesteding van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers en mag die zorg nogmaals voor acht jaar leveren.
Daarnaast heeft de Arts en Zorg Groep een positie opgebouwd in de justitiehoek. Sinds eind 2024 levert een andere dochteronderneming de huisartsenzorg aan acht gevangenissen. En vanaf 2026 wordt daar ook de zorg aan toegevoegd voor de 200.000 arrestanten die jaarlijks op het politiebureau worden ingesloten.
Verder is het concern met 28 reguliere huisartsenpraktijken inmiddels ook een van de grootste spelers op de Nederlandse markt.
„Dat we ook zorg aan kwetsbare doelgroepen leveren, past bij ons bedrijf”, zegt Amon van den Borg (59), topman van de Arts en Zorg Groep. Hij leidde NRC een dag rond in Utrecht op het hoofdkantoor, bij een reguliere huisartsenpraktijk en een asielzoekerscentrum.
In het verleden was Van den Borg officier bij het Korps Mariniers. Hij nam deel aan missies op de Balkan en in de Hoorn van Afrika. Toen hij defensie verliet, koos Van den Borg „vanwege de maatschappelijke relevantie” voor de zorg. Bij Arts en Zorg Groep kwam hij in 2008 – drie jaar na de oprichting – aan boord. Het bedrijf bestond toen uit een handvol huisartspraktijken, een site (gezond.nl) en droeg nog de naam van de vergelijkingssite Independer, waaruit het concern voortkomt.
Onder Van den Borgs vleugels en met kapitaal van private-equityfirma NPM groeide Arts en Zorg Groep tot twintig praktijken. NPM stapte in 2018 uit en deed de aandelen over aan de oorspronkelijke oprichters, onder wie Independer-grondlegger Diederik de Groot van Embden. Ook Van den Borg kocht zich verder in. Mede dankzij gewonnen aanbestedingen – waarbij de aangeboden prijs een belangrijke rol speelde – groeide het bedrijf sindsdien pas écht hard.
Het geheim achter die groei? „De zorg door middel van digitalisering op een wezenlijk andere manier organiseren”, vertelt Van den Borg in een huisartsenpraktijk (‘gezondheidscentrum’) gevestigd in de Galgenwaard, het voetbalstadion van FC Utrecht. Triage, het filteren van klachten al naargelang hun ernst, staat centraal. „Een groot deel van wat huisartsen op hun spreekuur zien, hoeft eigenlijk helemaal niet.” Deze onnodige huisartsenbezoeken voorkomt het bedrijf met „een digitale schil”.
Het commerciële concern Arts en Zorg Groep doet huisartsenzorg in azc’s, gevangenissen en politie.
Huisarts Leontien Molenaar legt uit hoe dat werkt. „Een patiënt met een klacht meldt zich niet bij de praktijk, maar bij de app Gezond.nl.” Vervolgens wordt de patiënt doorgeleid. Waarheen is afhankelijk van de klacht en zorgvraag: soms naar een webpagina met medische informatie, soms naar een chatgesprek met een doktersassistent of huisarts.
Iemand met schilferige plekken op de elleboog, zegt Molenaar, wordt gevraagd een foto te uploaden, waarna een huisarts die in de chat beoordeelt en een geneesmiddel voorschrijft. Ook herhaalrecepten kunnen zo, zonder telefonisch contact, worden voorgeschreven.
De keerzijde van de digitale werkwijze is dat patiënten niet met al hun klachten bij ‘hun’ huisarts terechtkunnen en geen vast gezicht tegenover zich hebben. Molenaar vertelt dat patiënten dat bij kleine klachten niet erg vinden. „Een snel en gedegen advies is voor hen belangrijker dan dat een specifiek persoon dat geeft.”
Ze vertelt dat veel allergieën, oog- en oorklachten, rugpijn en acne volledig digitaal afgehandeld kunnen worden. Dat geldt ook voor een gesprek over de vormen van anticonceptie. „Alleen voor de plaatsing van een spiraal moet de patiënt dan nog naar de fysieke praktijk.” Volgens Molenaar, tevens medisch directeur Digital Healthcare van Arts en Zorg Groep, wordt dankzij de app 75 procent van de zorgvragen volledig digitaal afgehandeld en krijgt de huisartspraktijk te maken met 40 procent minder consulten.
Een dergelijke digitale organisatie is volgens de Arts en Zorg Groep nodig om de huisartsenzorg – die vanwege de vergrijzing en personeelstekorten onder druk staat – toekomstbestendig te maken. Bijkomend voordeel is dat het personeel meer werkplezier zou ervaren. „Vroeger had ik de hele dag een soort ‘sprintgevoel’ en hoopte ik op kleine klachten om de achterstand op het spreekuur in te lopen”, licht Molenaar toe. „Nu kan ik meer tijd en aandacht geven aan de echt kwetsbare patiënten, zoals mensen die complexe zorgvragen hebben, terminale patiënten die palliatieve zorg behoeven of die niet de vaardigheden hebben om de app te gebruiken.”
De wachtkamer in het asielzoekerscentrum in Utrecht.
Bij een grote commerciële zorgaanbieder met een waaier aan huisartsenpraktijken, dringt zich al snel de vergelijking op met Co-Med. Die commerciële huisartsenketen met twaalf praktijken beloofde de zorg toekomstbestendig te maken door deze anders te organiseren, maar ging in de zomer van 2024 ten onder aan wanbestuur, zelfverrijking door de directie en onstuimige groei.
„Anders dan Co-Med zijn wij een financieel gezonde onderneming, zonder bankschulden”, beklemtoont Van den Borg. „Bij ons staat het leveren van toegankelijke en goede zorg altijd op één en is dat belangrijker dan financieel gewin.”
Dat de Arts en Zorg Groep met de beeldvorming rond commerciële zorgaanbieders in de maag zit, bleek afgelopen juni. In een persverklaring hekelde Arts en Zorg Groep het negatieve sentiment waarmee het concern te maken krijgt vanwege het Co-Med-faillissement.
Het bedrijf verwees in die verklaring naar „tendentieuze publiciteit” rond de aanbesteding van de medische arrestantenzorg, die in april 2025 door de Nationale Politie werd toegekend aan dochteronderneming RMD. Forensisch artsen en GGD’s, die deze zorg in veel regio’s uitvoeren, zochten de publiciteit en stapten naar de rechter om de gunning tegen te houden. De artsen waarschuwden voor uitholling van hun beroep en stelden dat kwaliteit en continuïteit van deze zorg in gevaar was.
Berichtgeving in Trouw hierover schoot Van den Borg zo in het verkeerde keelgat dat hij de krant voor de rechter sleepte en een rectificatie eiste. Trouw had in een krantenkop gesteld dat „een omstreden bedrijf” de aanbesteding voor de arrestantenzorg had gewonnen.
Die omschrijving, zo betoogde Trouw tijdens de rechtszaak, was onder meer terug te voeren op eerdere publicaties – ook van De Groene Amsterdammer – over dat medisch personeel niet altijd tijdens spreekuren aanwezig was op opvanglocaties, de telefooncentrale niet binnen de afgesproken tijd was te bereiken en dat elektronische patiëntendossiers niet altijd werden gedeeld met andere zorgpartijen. De rechtbank wees de eis tot rectificatie af. De berichtgeving van Trouw vond voldoende steun in het feitenmateriaal en een krantenkop mag „tot op zekere hoogte pakkend, prikkelend of zelfs ongenuanceerd” zijn, aldus de rechter.
Terwijl boven het spreekuur gaande is, vertelt Van den Borg in de kelder van het asielzoekerscentrum in Utrecht – een voormalig militair ziekenhuis – dat hij „nooit eerder” in zijn carrière juridische stappen tegen media ondernam. Dat hij dit nu wél deed, was vooral ten behoeve van de „bevlogen en betrokken medewerkers” van Arts en Zorg Groep. De negatieve berichtgeving deed hen pijn en het bestuur wilde laten zien dat het pal achter het personeel staat en wilde de kritiek weerleggen. Ook stak het Van den Borg dat andere feiten – zoals een positieve beoordeling van de asielzorg door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – buiten beschouwing bleven.
Begin december oordeelde het gerechtshof Den Haag dat de dochteronderneming van Arts en Zorg Groep de aanbesteding voor de arrestantenzorg terecht had gewonnen. Daarmee is de gunning definitief en wordt het bedrijf in de loop van 2026 verantwoordelijk voor de huisartsenzorg voor de ongeveer 200.000 personen die de politie en marechaussee jaarlijks insluiten.
Daarmee is het bedrijf niet klaar. Van den Borg sluit niet uit dat nog meer groepen worden toegevoegd. Bijvoorbeeld de huisartsenzorg voor Oekraïners. En recent heeft RMD een aanbesteding voor drie aanvullende gevangenissen gewonnen. „Als er gevraagd wordt om kennis en ervaring met het leveren van huisartsenzorg, dan zullen we onze vinger weer opsteken.”
Sinds 2024 is de Arts en Zorg Groep in handen van de Stichting Gezonde Ambitie, die werd opgericht door ondernemer Toon van Dooijeweerd en Independer-grondlegger Diederik de Groot van Embden. De stichting heeft onder meer als doel het waarborgen van de continuïteit van de Arts en Zorg Groep en het „streven naar een goede en toegankelijke zorg in het algemeen”. In een schriftelijke toelichting stelt de Arts en Zorg Groep dat de aandelenoverdracht zorgt voor „duurzame maatschappelijke verankering van de organisatie”.
De volledige koopsom – de waarde van het bedrijf in 2023 – openbaart de Arts en Zorg Groep niet. Wel blijkt uit een schriftelijke toelichting dat de stichting de aandelen nog niet (volledig) heeft betaald en die in de toekomst zal afrekenen met het dividend dat de Arts en Zorg Groep jaarlijks uitkeert.
De hoogte van het dividend – de winstuitkering aan de aandeelhouders – groeide afgelopen jaren van 250.000 euro in 2022, 10,6 miljoen euro in 2023 naar 11,5 miljoen euro in 2024 en 4,2 miljoen in 2025. In diezelfde periode steeg de omzet van 103 miljoen naar 155,8 miljoen euro. De stijging van het dividend in 2023 en 2024 hangt volgens de Arts en Zorg Groep samen met eenmalige baten, zoals de verkoop van onroerend goed.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC