Uit straatboekenkastjes in heel Nederland haalt Arjen Fortuin steeds een boek, bespreekt het, en geeft het door. Vandaag historisch Stadskanaal in Stadskanaal.
De besproken buurtboekenkast in Stadskanaal.
Nog los van alle nu hulpeloos ingesneeuwde Ludlums, Kluuns en Slaughters is de jaarwisseling geen vrolijke tijd voor straatboekenkastjes. Online zag ik talloze foto’s van kastjes die preventief waren leeggehaald om te voorkomen dat beschonken buurtgenoten het nieuwe jaar met een boekverbranding zouden inluiden. Hopelijk heeft dit kastje in Stadskanaal – ik was er in 2025 – alles doorstaan. De brandweer moest er tienmaal uitrukken, wat geldt als een ‘beheersbaar incidentenbeeld‘.
Het boekje dat ik aan de noordkant van de plaats vond, grijpt zo’n honderd jaar terug in de geschiedenis van de streek. Het is een deel uit de reeks Kent u nog… die jarenlang werd gemaakt door uitgeverij Europese Bibliotheek. Kent u ze nog… de Westerwolders en Kanaalsters (1972) bestaat uit groepsportretten uit de eerste helft van de twintigste eeuw, ingestuurd door inwoners en oud-inwoners, zoals een vrouw die in 1914 haar heil in Haarlem zocht, maar ook daar komt de weemoedigheid, des avonds voor men slapen gaat: „Eenvoudig, rustig en eerlijk van een ongecompliceerdheid die weldadig was. Paradise lost.”
Hoe zag dat verloren paradijs eruit? Het was een land van ernstige blikken, blijkt op de eerste foto van vijftien deelneemsters aan een knipcursus te Onstwedde in 1920. In het bijschrift worden alle vrouwen bij naam genoemd: te beginnen bij Jantje Wubs, een jonge vrouw linksboven in beeld. Waarbij het de vraag is wélke Jantje Wubs dit is, want alleen al in Oostwedde zelf werd er in 1897 en in 1902 een meisje met die naam geboren. Net als op 31 januari 1894, maar die dochter van Roelfien Sonderman en molenaar Jannes Wubs werd slechts achttien dagen oud.
Er staat een hele bups Wubsen in het boek. Bij de hervormde knapenvereniging „Obadja” vinden we Alb. Wubs, Jan Wubs en twee Harmen Wubsen. Bij de hervormde jongelingsvereniging „Gij zijt de Leidsman mijner jeugd” een J. en een G. Wubs. Op het groepsportret van de zendingscommissie van de gereformeerde kerk in Onstwedde kijkt weer een mejuffrouw J. Wubs de camera in, in gezelschap van een besnorde J. Wubs, die haar vader zou kunnen zijn. Kennelijk was het geslacht Wubs uiteengevallen in een gereformeerde en een hervormde tak. Schitterend is de foto van de groep arbeiders die Berend Wever (horlogeketting, Hitlersnor) liet nemen van het troepje arbeiders dat hij in 1930 had meegenomen naar Ter Apel om daar aardappels („schoon-eerappels”) te sorteren. Onder de acht werkers: Bé, Willem, Geertruida en Gerrit Wubs.
Er was ook een Wubs bestuurder van de paardentram tussen Stadskanaal en Winschoten. Soms huurden de ouders van de hbs in Ter Apel de hele wagen af. De jongens fietsten dan tot de ‘IJzeren Klap’ in Musselkanaal. Bij die brug gingen de fietsen op het achterbalkon. Paard, wagen en passagiers staan allemaal samen op de foto uit 1923, samen met „molenaar H. Mulder, die ook graag op het plaatje wilde en een onbekend persoon” – inderdaad, soms veroorlooft samensteller H. C. van der Ploeg zich een kleine frivoliteit.
De grootste frivoliteit is foto 45, die in het oog springt omdat de geportretteerden hier niet strak naast elkaar staan. Hier staat men gearmd, liggen handen op schouders, worden armen om elkaar heen geslagen. Het zijn de leerlingen van pianoleraar A.R.E. Verwer in 1930. Allemaal meisjes, maar de helft is uitgedost als boerenjongen. Voor de Wubsen was dit alles waarschijnlijk te wuft; op deze foto ontbreekt de familie geheel.
Wilt u het besproken exemplaar van Kent u ze nog… de Westerwolders en Kanaalsters hebben? Mail dan naar boekuitdekast@nrc.nl; het boek wordt onder inzenders verloot, de winnaar krijgt bericht.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC