Op de grensbrug tussen Venezuela en Colombia bijten de doorgaans spraakzame forenzen op hun tong. ‘Als ik iets verkeerds zeg, kunnen ze vanavond op mijn deur kloppen.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij doet verslag vanaf de grens tussen Venezuela en Colombia.
Een lijkwagen uit Venezuela en een lijkwagen uit Colombia ontmoeten elkaar op de Simón Bolívar-grensbrug tussen de twee Zuid-Amerikaanse buurlanden. De overdracht moet plaatsvinden aan de Colombiaanse kant, de Colombiaanse lijkwagen komt niet voorbij de Venezolaanse militairen.
De Venezolaanse lijkbezorger Carlos (55) en zijn Colombiaans-Venezolaanse collega’s tillen een bruine kist uit het zwarte Colombiaanse voertuig en laden die in de gebutste grijze Venezolaanse auto. Het lichaam komt uit Ecuador en gaat terug naar huis, zegt Carlos.
Wordt de dode begraven in een vrij land? Hij lacht besmuikt. ‘Voor zover ik kan zien, is alles nog hetzelfde.’ Het feit dat hij alleen zijn voornaam geeft en dat zijn collega’s hun naam niet delen, onderschrijft zijn punt. Ze kunnen nog niet vrijuit spreken.
‘Het was allemaal uitonderhandeld’, denkt zijn vrouwelijke collega, die na de kist ook een koffer van de ene naar de andere auto overhevelt. Ze vermoedt een deal tussen Washington en een deel van de Venezolaanse regering. ‘Maduro is uitgeleverd.’
Nicolás Maduro Moros, de man die bijna dertien jaar met harde hand over Venezuela regeerde, zit weliswaar samen met zijn vrouw Cilia Flores in een cel in New York, maar het chavismo, de politieke stroming vernoemd naar wijlen de socialistisch-populistische president Hugo Chávez (1999-2013), heerst ogenschijnlijk nog in Venezuela.
De andere kopstukken zitten nog op hun post in Caracas: vicepresident Delcy Rodríguez die is beëdigd als interim-president, haar broer en parlementsvoorzitter Jorge, legerkapitein en justitieminister Diosdado Cabello en generaal en defensieminister Vladimir Padrino López – allemaal geharde ‘chavistas’.
In Cúcuta, een tropisch warme Colombiaanse grensstad ingeklemd tussen groene bergen, is de Venezolaanse hoofdstad ver weg. Aan de andere kant van de grensbrug is het nog een autorit van 850 kilometer oostwaarts. Toch is ook hier op zondagochtend, dertig uur nadat in Caracas de bommen zijn neergevallen, de Amerikaanse coup voelbaar.
Drie dingen zijn anders dan anders. De meest omineuze aanwijzing: aan Colombiaanse zijde staan drie pantservoertuigen opgesteld, met daartussen enkele militairen met geweer. Dan zijn er de internationale journalisten die met camera’s heen en weer pendelen over de Colombiaanse helft van de brug. Ook zij komen Venezuela vooralsnog niet in.
Tot slot zijn er de Venezolaanse grensforenzen die Colombia binnendruppelen, of andersom. Doorgaans zijn het hartelijke, spraakzame mensen, maar vandaag bijten de meesten op hun tong. Een echtpaar dat onderweg is naar een stervend familielid in een Colombiaans ziekenhuis glimlacht verontschuldigend, om vervolgens toch een voorzichtig gesprekje aan te knopen.
‘Als ik iets verkeerds zeg, kunnen ze vanavond op mijn deur kloppen’, zegt hij. ‘We wonen tussen de chavistas’, zegt zij. Het leven is voor Venezolanen als dat liedje van Shakira, zegt hij: Ciega, Sordomuda (blind, doofstom). Wie verstandig is, doet alsof hij dat is. ‘Kon ik maar uitschreeuwen hoe blij ik ben, maar ik durf het nog niet. Want ze zitten er nog.’
Venezolanen hebben al zo vaak gehoopt op verandering. Zes jaar geleden was deze betonnen grensbrug over de rivier Tachira het decor van een krachtmeting tussen de oppositie en de ordetroepen van het regime. Toenmalig oppositieleider Juan Guaidó probeerde vrachtwagens met hulpgoederen Venezuela in te krijgen. Het draaide uit op een gewelddadige confrontatie met tientallen gewonden.
Anderhalf jaar geleden wonnen oppositieleiders María Corina Machado en Edmundo González de verkiezingen, maar werd de overwinning geclaimd door Maduro. Net als Guaidó zijn zij inmiddels gevlucht naar het buitenland.
Machado droeg in oktober haar Nobelprijs voor de Vrede op aan de Amerikaanse president Donald Trump en sorteerde voor op de Amerikaanse onttroning van Maduro. Maar nu het zover is, blijven haar charmes onbeantwoord. Ze ontbeert volgens Trump ‘respect en steun’ in Venezuela. Vooralsnog verkiest hij de interim-president boven de oppositieleider. Trump beweert dat hij een goede verstandhouding heeft met Rodríguez, zij het afgedwongen met zwaar Amerikaans geschut.
Zodoende is het voor gewone Venezolanen gissen wie nu aan welke touwtjes trekt. ‘Ik word er niet warm of koud van’, zegt Victoria over de situatie in het land dat ze jaren geleden ontvluchtte. Ze gaf haar Venezolaanse rechtenbul op voor een beter leven aan de andere kant van de grens, in Cúcuta. ‘Totdat alles duidelijk is, kunnen we niet…’, begint ze een zin. Haar vriendin vult zachtjes aan: ‘Feestvieren.’
Echtgenoten Virginia (59) en Carlos Rincón (65) geven wel hun achternaam en letten vervolgens extra op hun woorden. Zij vraagt zich af of de Amerikanen het beste met de Venezolanen voorhebben, of vooral economisch gewin nastreven. Trump belooft dat het win-win is: olierijkdom voor Amerikanen én Venezolanen. Haar man beweegt zijn handen op en neer. ‘Zo is het voor ons.’ Onzeker.
Interim-president Rodríguez doet er in haar uitlatingen op de staatstelevisie in elk geval alles aan om zich strijdvaardig te tonen, ook al beweert Trump dat ze onder Amerikaanse curatele staat. Ook legerbaas Padrino López geeft zondag, omringd door militairen, een bombastische toespraak. De Amerikanen moeten de rechtmatige president van Venezuela onmiddellijk vrijlaten, eist hij.
Of er in de ochtend van 3 januari nu een coup plaatsvond of iets wat daar alle schijn van had, voor lijkbezorger Carlos gaat het werk gewoon door. Onder Maduro vluchtten acht miljoen Venezolanen naar het buitenland. Sommigen keren terug na hun dood. ‘De lichamen komen overal vandaan: Colombia, Ecuador, Peru, de Verenigde Staten.’
Hij stapt in zijn grijze wagen en rijdt de brug op richting de Venezolaanse bergen aan de horizon. Lijk en lijkbezorger keren terug naar het land waar alles is veranderd en alles vooralsnog ‘hetzelfde is’.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant