is journalist en documentairemaker.
In het oosten van Antarctica kondigde het nieuwe jaar zich aan met een sneeuwstorm van windkracht 10. Het Duitse station waar we deze week bivakkeren, Neumayer III, beeft al dagen op zijn hoge poten.
Buiten beuken sneeuw en ijs tegen de gesloten stalen deuren. De ophaalbrug zit dicht. Binnen zitten wetenschappers van over de hele wereld opgesloten in hun eigen kennisbubbel. Ver van het polariserend gekrakeel op de andere continenten, bombardementen, ontvoeringen van staatshoofden en andere schendingen van het internationaal recht. Als in een ruimteschip op een andere planeet. Utopia.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het station brengt specialisten op talloze vakgebieden bij elkaar, die tezamen heel precies de gevolgen in beeld brengen van klimaatverandering voor dit werelddeel. Dit continent is voor samenwerking en wetenschap, bepaalt het Verdrag inzake Antarctica uit 1961. Een lege, witte woestijn, vrij van populisme en politiek conflict. Geen grenzen, geen politici. Antarctica is van niemand. Zo is het ooit bedacht.
Ik bracht een ochtend door met een wetenschapper uit Straatsburg die keizerspinguïns bestudeert. Met zorg ziet hij hoe hogere temperaturen tot hittestress leiden in de diverse kolonies. Dik ijs is cruciaal voor het broeden van de pinguïns en hun voortbestaan.
Het ijs maakt zich nu zo snel los van het continent, dat de vacht van de allerjongsten vaak nog niet waterproof is als ze te water moeten. Zonder dat dikke duikpak overlijden de kuikens aan de gevolgen van onderkoeling. Op een computerscherm prijkt het jaartal waarin de uitsterving van de pinguïns is voorspeld, als de temperatuurstijging niet geremd wordt. Het is nog 74 jaar te gaan, tot het jaar 2100.
Duitse wetenschappers brengen in kaart hoe pesticiden en andere vervuilende stoffen uit andere werelddelen overwaaien naar Antarctica en neerslaan op het ijs. De Zweden onderzoeken met hulp van radar en echotechnologie hoe snel warmer oceaanwater het continent van onderen opvreet.
In het westen van Antarctica, Thwaites en Pine Island, slinken twee grote gletsjers zo angstaanjagend snel dat ze de ‘doemgletsjers’ worden genoemd. De warmtekaart van Antarctica laat aan die kant dieprode vlekken zien. De twee gletsjers bevatten voldoende ijs om het mondiale zeeniveau met ruim een meter te laten stijgen. Zou al het ijs in het westen smelten, dan zal de zeespiegel met 6 meter stijgen, met name in het noordelijk halfrond. ‘Een kwestie van zwaartekracht’, zeggen ze hier.
Als al het ijs in het oosten van Antarctica zou smelten, komt er 52 meter bij. Ondenkbaar dat dit in afzienbare tijd gebeurt, meent een van de Zweedse wetenschappers die ik sprak. Maar voor de zekerheid had hij toch maar een huis op 65 meter boven zeeniveau gekocht.
De meesten mijden talkshowtafels. Ze zijn de oeverloze discussies over klimaatverandering zo zat, dat ze op verjaardagsfeestjes het onderwerp van hun promotieonderzoek liever verzwijgen. Laat politiek aan politici, activisme aan activisten.
Maar politiek dringt ook Antarctica binnen. Onder de regering-Trump dreigt 70 procent van het geld voor het onderzoek van de Amerikaanse National Science Foundation voor de Noord- en Zuidpool te verdwijnen. De Verenigde Staten hebben het grootste onderzoeksstation op Antarctica.
In de The New York Times waarschuwden meerdere deskundigen afgelopen zomer dat een terugtrekkende VS een vacuüm creëert voor China en Rusland. Er is grote angst dat Russisch seismisch onderzoek al een voorbode is voor een grondstoffenrace – streng verboden volgens het huidige verdrag. Wie wil weten tot welke militarisering zo’n race kan leiden, hoeft alleen maar naar het Noorpoolgebied te kijken. Sinds dit weekend weten ze ook op Groenland dat Trumps annexatiefantasieën geen bluf zijn.
Wat er ook gebeurde ten noorden van hier, Antarctica wist meer dan zeventig jaar aan alle tumult elders te ontsnappen. Voor wetenschappers was dit continent altijd een plek om te schuilen, een abri in tijden van koude en warme oorlogen.
Maar dat privilege dreigt ook hier met de snelheid van smeltend ijs te vergaan. Nergens is het veilig voor de vernietigende kracht van de afbraakpopulisten en de aanval op de multilaterale wereld van samenwerking waarin wetenschap floreert. Ook niet in deze bubbel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant