Aanval op Venezuela
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Een dictator die valt – wie kan daar iets op tegen hebben? De wereld, zou je zeggen, is beter af zonder de Venezolaanse president Nicolás Maduro die zijn in potentie zeer welvarende land de vernieling in hielp, met vals spel aan de macht kwam en voor veel regionale instabiliteit zorgde. De blijdschap over zijn afzetting onder dissidenten die jarenlang niet naar hun thuisland konden, is dan ook begrijpelijk.
Tegelijk is dit heel korte termijn gedacht. De ontvoering zaterdag van Maduro door Amerikaanse commando’s – een operatie waarbij aan Venezolaanse kant naar verluidt veertig doden vielen – is niet alleen een aanval op een soeverein land, maar ook op de internationale rechtsorde. Tegen misdadige presidenten kunnen zeker juridische stappen worden gezet, graag zelfs, maar ze ontvoeren of liquideren is van een andere orde. Het aanvallen van een ander land is in strijd met het internationale recht, tenzij het uit zelfverdediging is (wat hier niet het geval was) of als er een resolutie ligt van de VN-veiligheidsraad (ook niet).
Trump heeft met deze actie een gevaarlijk precedent geschapen. Zijn boodschap: als je iets wil, moet je het grijpen, desnoods met geweld. Rusland en China reageerden verbolgen op de Amerikaanse actie tegen hun bondgenoot Venezuela, maar de onderliggende imperialistische logica ervan zal deze landen vertrouwd in de oren klinken en wie weet ook inspireren om door te pakken, bijvoorbeeld in Oekraïne of Taiwan. Geopolitiek was dit een heel slecht begin van het nieuwe jaar.
Op welk land zullen de VS zelf hun oog laten vallen na Venezuela? Colombia? Cuba? Panama? „Alle politieke en militaire leiders moeten beseffen dat wat er met Maduro is gebeurd, ook hen kan overkomen”, dreigde Trump alvast. Ook EU-lid Denemarken mag zich zorgen gaan maken. Zaterdag verscheen uit de kring rond het Witte Huis een tweet van de kaart van Groenland, met een Amerikaanse vlag en het woord ‘binnenkort’. Een pesterijtje? Misschien, maar gezien het optreden van Trump tot nu toe zou het ook zomaar een aankondiging kunnen zijn.
Over Trumps intenties is geen misverstand meer mogelijk. In de afgelopen maanden werden nog doorzichtige pogingen gedaan om legitimiteit te geven aan de troepenopbouw bij Venezuela. Maduro zou het gemunt hebben op Amerikaanse levens, door de VS te bestoken met drugs, een „massavernietigingswapen”. Zaterdag, vrijwel meteen na de operatie in Caracas, bleken de drugs vooral een gelegenheidsargument en had Trump het hoofdzakelijk over Venezolaanse olie. „We gaan ervoor zorgen dat de olie weer stroomt zoals het hoort.” Met een grote rol voor Amerikaanse oliebedrijven.
Natuurlijk, het herwinnen (als het zover komt) van de vrijheid voor de Venezolanen is ook belangrijk, maar vooral zodat de Venezolanen die nu (ongedocumenteerd) in de VS wonen terug kunnen naar hun eigen land. In de persconferentie zaterdag klonk hoe dan ook veel hoogmoed en wensdenken door, en echo’s van eerdere Amerikaanse interventies (Afghanistan, Libië, Irak) die steevast ook begonnen met geweld en grootspraak, en strandden in het mulle zand.
De eerste reacties vanuit de Europese Unie zijn tam. Deels is dat wel begrijpelijk. De snelheid waarmee Trump afscheid neemt van de oude wereldorde is niet bij te benen en ook in de nieuwe, gure wereldorde die aan het ontstaan is, vormen de VS noodgedwongen een belangrijke bondgenoot. Daar neem je niet zomaar afstand van. Maar zwijgen is geen optie. Het is te hopen dat Europese leiders snel met een reactie komen waarin de internationale rechtsorde niet alleen in woord wordt beleden, maar ook in daden. De Verenigde Naties, die verwoede pogingen doen om het multilateralisme levend te houden, verdienen alle steun die de Europeanen kunnen bieden.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC