In het door oorlog gehavende Jemen zijn vrijdag gevechten uitgebroken tussen het oude regeringsleger en een rivaliserende militie. Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten staan hierdoor lijnrecht tegenover elkaar. Wat is de rol van de machtige oliestaten in dit conflict?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Waarom is het opnieuw onrustig in Jemen?
Jemen is al jaren verscheurd door een complexe burgeroorlog, waarbij meerdere grootmachten uit het Midden-Oosten betrokken zijn. Die oorlog begon in 2014, toen de Houthi-militie met steun van Iran het westen van Jemen innam.
Een coalitie van Arabische landen, waaronder Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, lanceerde daarna samen met andere Jemenitische milities een tegenaanval om de reguliere, internationaal erkende regering van Jemen weer aan de macht te krijgen.
Door de oorlog kwamen ruim 370 duizend mensen om het leven. Miljoenen mensen in het straatarme land werden afhankelijk van voedselhulp. De gevechten stopten in 2022, toen een staakt-het-vuren werd gesloten.
Na jaren van relatieve rust dreigt Jemen nu opnieuw in chaos te worden gestort, dit keer in het zuiden en oosten van het land. Vrijdag braken daar gevechten uit tussen de internationaal erkende regering, die tot voor kort nog een groot deel van het land bestuurde, en rebellengroep de Zuidelijke Overgangsraad.
Wat wil de Zuidelijke Overgangsraad bereiken?
De oorlog tegen de Houthi’s was in volle gang toen in 2017 deze nieuwe partij verscheen op het ingewikkelde schaakbord dat Jemen toen al was. De Zuidelijke Overgangsraad streeft naar een onafhankelijk Zuid-Jemen, zoals dat bestond tot halverwege de jaren negentig.
De Zuidelijke Overgangsraad slaagde er in 2019 in om de oude Jemenitische regering te verdrijven uit de stad Aden, waar de regering haar toevlucht had gezocht nadat ze door de Houthi-rebellen was verdreven uit de oorspronkelijke hoofdstad Sanaa. Met hulp van Saoedi-Arabië werd toen een broos akkoord gesloten tussen de rebellen en de oude regering.
De Zuidelijke Overgangsraad hield echter vast aan zijn doelstelling om van Zuid-Jemen weer een onafhankelijke staat te maken, en zag vorige maand zijn kans schoon. De rebellen maakten een razendsnelle opmars in Hadramaut en Al-Mahra, twee olierijke provincies.
Deze opmars maakt de Jemenitische burgeroorlog nog complexer, omdat het twee machtige oliestaten uiteendrijft. De Zuidelijke Overgangsraad wordt gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), Saoedi-Arabië blijft aan de kant van de internationaal erkende regering staan.
De Saoediërs en de erkende regering lanceerden vrijdag een militaire operatie om de opmars te stoppen.
Hoe zag die militaire confrontatie eruit?
Vrijdagochtend zijn in de provincie Hadramaut gevechten uitgebroken tussen de Zuidelijke Overgangsraad en troepen die aan de kant van de oude regering staan. De Overgangsraad beschuldigt Saoedi-Arabië daarnaast van het uitvoeren van luchtaanvallen. Bij bombardementen werden volgens de rebellenbeweging zeven mensen gedood en raakten twintig mensen gewond. De regeringsgezinde coalitie claimde dankzij de aanval de controle over een belangrijke militaire basis te hebben terugveroverd.
De gevechten volgen op de aanvallen van dinsdag, toen het kamp van de oude Jemenitische regering de haven van de stad Mukalla bombardeerde. Volgens de Saoedische coalitie gebruikten de Verenigde Arabische Emiraten die haven afgelopen weekend om twee scheepsladingen met militair materieel aan de Zuidelijke Overgangsraad te leveren.
De VAE ontkennen die aantijging, maar het land beloofde wel zijn troepen uit Jemen te zullen terugtrekken. Hoeveel troepen de VAE in Jemen hadden gestationeerd, is onbekend.
Wat betekent deze aanval voor de verhouding tussen de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië?
Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten hebben op papier veel gemeen: de steenrijke landen zijn beide belangrijke bondgenoten van de VS, ze investeren veel in infrastructuur- en energieprojecten in het buitenland en ze zijn allebei uitgegroeid tot belangrijke bemiddelaars op het internationale toneel.
Maar het Saoedische bombardement van afgelopen dinsdag laat zien hoever de twee oliestaten in dit conflict van elkaar verwijderd zijn geraakt. Saoedi-Arabië beschuldigt de VAE zelfs openlijk van ‘zeer gevaarlijk’ gedrag dat de nationale veiligheid van Saoedi-Arabië in gevaar brengt.
Het komt de laatste tijd vaker voor dat de twee landen, die aan het begin van de burgeroorlog in Jemen nog bondgenoten waren, in internationale conflicten tegenover elkaar staan. Zo steunt Saoedi-Arabië in Soedan de Soedanese Armed Forces (SAF), terwijl de Verenigde Arabische Emiraten worden gezien als een bondgenoot Rapid Support Forces (RSF)– al ontkent de VAE dit zelf.
En Saoedi-Arabië sprak zich afgelopen week, zoals veel Arabische landen, uit tegen de erkenning van Somaliland door Israël, terwijl de Verenigde Arabische Emiraten zich stilhielden.
Hoe wil de Zuidelijke Overgangsraad zijn macht bestendigen in het gebied?
De Zuidelijke Overgangsraad controleert na zijn opmars van afgelopen maand bijna het hele gebied dat tussen 1969 en 1990 Zuid-Jemen vormde. Om hun macht te bestendigen hebben de rebellen een mandaat en internationale erkenning nodig. Ze kondigden daarom vrijdag aan om binnen twee jaar een referendum te houden over de officiële onafhankelijkheid.
Leider Aidarous al-Zubaidi riep de internationale gemeenschap op om gesprekken te faciliteren tussen de betrokken partijen in het zuiden en het noorden, over een route die ‘de rechten van de bevolking van het zuiden garandeert’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant