Basketbal Het Nederlands basketbalteam kan in 2026 grote stappen zetten richting de eerste WK-deelname in 41 jaar. Met spelers die in de prestigieuze NBA uitkomen is aan talent geen gebrek, maar zij zijn lang niet altijd inzetbaar. „Het is frustrerend om steeds over de spelers na te denken die er niet bij kunnen zijn.”
De Nederlander Yannick Kraag duelleert met zijn Poolse tegenstander Dominik Olejniczak om de bal tijdens het WK-kwalificatieduel van begin december.
„Tristan Enaruna is recent lekker bezig in de NBA G-league”, schrijft basketbalcommentator Leon Kersten over de Nederlander in de Amerikaanse opleidingscompetitie. Zijn statistieken liegen er niet om. De speler van Cleveland Charge is op dit moment gemiddeld goed voor 18,5 punten en meer dan vijf rebounds per wedstrijd. Maar, vervolgt Kersten, het is wel jammer dat hij „niet beschikbaar is voor Oranje. Hetzelfde geldt voor Malevy Leons (Oklahoma City Blue, gemiddeld 37 minuten met 17 punten, 8 rebounds) en Jesse Edwards (Melbourne United, gemiddeld 21 minuten met 14 punten, 9 rebounds). Zij brachten Oranje afgelopen zomer toch wat extra’s […].”
Een viertal Nederlandse spelers in de NBA, de Amerikaanse meest prestigieuze basketbalcompetitie, deed deze zomer hoop opbloeien voor een opleving voor het nationale basketbal. Maar zo halverwege het seizoen blijkt dat ijdele hoop. Structurele gebreken werpen nog steeds een schaduw over de kwaliteit van het Nederlandse 5×5-basketbal, en zelfs met alle aanwezige talenten blijft echt internationaal succes niet zomaar binnen handbereik.
De Orange Lions, het Nederlandse mannenbasketbalteam, hebben in de aanloop naar de WK-kwalificaties voor 2027 in Qatar al meerdere wedstrijden gespeeld. In augustus boekte Nederland zeges in de prekwalificaties tegen Oostenrijk en Bulgarije, wat een ticket opleverde voor het hoofdkwalificatietoernooi. Nederland kwam met Letland, Polen en opnieuw Oostenrijk in de poule terecht; de eerste drie teams plaatsen zich voor de tweede en laatste kwalificatieronde.
Al snel maakte Oranje indruk met een verrassende zege op Letland — op papier de sterkste van de vier — eind november. Op dit moment staat Letland elfde op de wereldranglijst, maar liefst 43 plaatsen hoger dan Nederland. Op het vorige WK werden ze vijfde. In Riga verdedigden de mannen de planken uit de vloer en domineerden met strategische aanvallen: Nederland won met 78-86.
Op 1 december leek Nederland dezelfde lijn te trekken tegen Polen in Den Haag, maar uiteindelijk gaven ze een wedstrijd die al drie kwarten gewonnen leek, weg. In de laatste dertig seconden kwamen de teams gelijk te staan, waarna Polen uiteindelijk met 83-85 won.
Na afloop van de wedstrijd was de in mei aangetreden bondscoach Johan Roijakkers zichtbaar teleurgesteld over het nipte verlies. „Als we er in de laatste tien minuten toch maar één hadden raak geschoten”, zei de coach na afloop. Hij benadrukt dat wanneer zijn team in de topdrie van deze poule eindigt, Nederland zich niet alleen kwalificeert voor de volgende ronde van het WK, maar ook de prekwalificaties voor het Europees kampioenschap kan overslaan, waardoor de route richting deelname aan dat eindtoernooi aanzienlijk gunstiger wordt.
Nederland keerde in 2015 na 26 jaar terug op het EuroBasket, het Europese kampioenschap, en eindigde toen als 21ste. Die editie wordt vaak nog gezien als de historische terugkeer van Oranje op het Europese toneel, ook al speelde het team later opnieuw op EuroBasket 2022 (waar het alle vijf de wedstrijden verloor). Het wereldkampioenschap is voor Oranje nog uitzonderlijker: slechts een enkele keer wist Nederland zich hiervoor te plaatsen, in 1986.
Met de opkomst van vier jonge Nederlandse talenten in de NBA leek een internationale rentree weer in zicht. In 2024 tekenden vier spelers, allen opgeleid bij Apollo Amsterdam, contracten bij verschillende NBA-teams. Quinten Post (25) brak door bij de Golden State Warriors, naast sterren als Stephen Curry en Jimmy Butler III. Enaruna (24), Leons (26) en Edwards (25) maakten vooral minuten in de G-League. Leons en Edwards kregen bovendien speelminuten in de hoogste A-league. Edwards heeft in augustus dit jaar de Verenigde Staten verruild voor Australië, waar hij nu doorgaans in de basis speelt bij Melbourne United.
Malevy Leons krijgt mogelijk een nieuwe kans in de A-league. De power forward heeft recentelijk een zogeheten two-way-contract getekend bij Golden State. Met dit contract kan hij door de club zowel voor het opleidingsteam in de G-league als voor het eerste team in de A-league worden ingezet. Hiermee wordt hij mogelijk ploeggenoot van Post, die ondertussen vaste prik is geworden in de rotatie, de groep spelers die door coach Steve Kerr structureel wordt ingezet bij wedstrijden.
Naast het talent in de VS en Australië, doen veel Nederlandse spelers van het nationale team ervaring op in sterke Europese basketballanden. Aanvoerder Keye van der Vuurst de Vries (23) speelt als startende pointguard in Turkije, terwijl Yannick Franke (29) bij een ander Turks team eveneens in de basis staat. De broers Lucas (28) en David N’Guessan (25) zijn actief in respectievelijk het Duitse Phoenix Hagen en Braunschweig. Daarnaast kan de coach rekenen op Nathan Kuta (25), spelend in de Franse tweede divisie, en Sander Hollanders (24), die uitkomt op het hoogste niveau in Spanje.
Aan talent geen gebrek, en op het Eurobasket hoort „Nederland met onze volledige selectie gewoon thuis”, gelooft Roijakkers. Maar juist deze volledige selectie bij elkaar krijgen is lastig voor de bondscoach. In tegenstelling tot bij voetbal, waar de internationale speelkalender is vastgesteld door wereldvoetbalbond FIFA, zijn basketbalclubs niet verplicht hun spelers af te staan voor officiële interlands.
De NBA, maar ook het Amerikaanse college basketbal en zelfs de EuroLeague, de meest prestigieuze Europese mannenbasketbalcompetitie, worden niet geleid door de internationale basketbalbond FIBA. Alle verschillende bonden werken niet samen, waardoor de samenstelling van nationale teams volledig afhankelijk is van de bereidwilligheid van clubs. In principe hebben alle landen hiermee te maken, maar „de poule om uit te vissen wordt bij ons dan wel heel erg klein als die jongens uit Amerika niet beschikbaar zijn”, zegt Roijakkers.
Spelers van Nederland schreeuwen hun teamgenoten toe tijdens de WK-kwalificatiewedstrijd tegen Polen.
NBA-clubs laten hun spelers doorgaans alleen vertrekken voor zeer belangrijke wedstrijden, wanneer de spelers er zelf ook baat bij hebben. Daarbij speelt ook mee dat reizen van en naar de Verenigde Staten (of Australië) extreem belastend is. Buiten het reguliere competitieseizoen is de kans groter dat NBA-spelers mee kunnen doen, zoals bij Leons en Edwards tijdens de prekwalificatiewedstrijd tegen Bulgarije in augustus, en bij Enaruna, die eerder invloog voor twee kwalificatieduels tegen Tsjechië.
Het is allerminst vanzelfsprekend dat NBA-spelers, ondanks het hoogste niveau in Amerika, even goed presteren in Europees basketbal. Naast wat verschillen in spelregels — zo duurt een NBA‑quarter twaalf minuten in plaats van tien en ligt de driepuntslijn verder van de basket — verschilt ook de speelstijl tussen continenten. Waar de nadruk in de vaak spectaculairdere NBA op individuele acties ligt en atletisch vermogen, draait het in het meer gestructureerde Europese basketbal om teamspel, en high IQ plays, ofwel strategische positionering en spelinzicht.
Dit alles bij elkaar werkt vooral frustrerend voor bondscoaches, die zo grote moeite hebben met de sterkst mogelijk nationale ploeg op te kunnen stellen. „Zo heeft Slovenië recent van Estland verloren”, vertelt Roijakkers. „Als Slovenië compleet is verliest Estland zo met veertig à vijftig punten, maar doordat de bonden niet kunnen samenwerken krijg je dit soort rare uitslagen. Het publiek is hier de dupe van, want dat ziet hun beste spelers niet op het veld staan.”
Hoe coach Roijakkers hiermee omgaat? „Het hoort er echt bij, ik probeer met concepten te werken die we overal kunnen toepassen.” Dat biedt ook kansen. Lucas Kruithof bijvoorbeeld —hij had voor de zomer nog nooit bij de Nederlandse jeugdploeg gespeeld. In de prekwalificatiewedstrijd tegen Oostenrijk in augustus maakte hij zijn debuut voor Oranje, waar de bondscoach uitermate tevreden over was. ,,Ik probeer dus maar te denken in kansen, want het is frustrerend om steeds over de spelers na te denken die er niet bij kunnen zijn.”
Zonder basketballers die furore maken in het buitenland zal Nederland veel lastiger kunnen meekomen in de internationale competitie, vertelt Roijakkers. Door een groot gebrek aan ruimte, zijn veel sportverenigingen in Nederland noodgedwongen wachtlijsten te hanteren, of zelfs een ledenstop. „We hebben te weinig sporthallen, niet genoeg topsportlocaties en te weinig coaches”, zegt Roijakkers. „En ja, als wij de faciliteiten niet hebben, zullen onze talenten wel naar het buitenland moeten om daar beter worden.”
Des te meer valt het succes van 3×3-basketbal op. Zo behaalde het mannenteam vorig jaar olympisch goud, en veroverden de vrouwen dit jaar zowel de wereld- als de Europese titel. Hoewel 3×3 als aparte discipline wordt gezien, speelt bijvoorbeeld 3×3-basketbalster Noor Driessen ook mee bij het nationale 5×5-team. Halverwege november boekten de vrouwen bovendien een belangrijke zege in de EK-kwalificatiecyclus op Slovenië.
Over twee maanden speelt Nederland de volgende kwalificatiewedstrijden voor het WK tegen Oostenrijk. Alleen met overwinningen houdt Nederland zicht op plaatsing. Met de hoogstwaarschijnlijke afwezigheid van de NBA-lichting zal bondscoach Roijakkers opnieuw de creativiteit en veerkracht van zijn team moeten testen.
Source: NRC