Demonstranten zouden bij elke demonstratie, als burgerlijke ongehoorzaamheid, gezichtsbedekking moeten dragen. Niet om de wet te breken, maar voor behoud van de rechtsstaat.
Een (dubbel!) demissionair kabinet dat fundamentele democratische rechten inperkt: een gevaarlijk precedent. Toch is dat wat ministers Frank Rijkaart (Binnenlandse Zaken) en Foort van Oosten (Justitie en Veiligheid) hebben voorgesteld met hun verbod op gezichtsbedekking bij demonstraties. Hiermee negeert het kabinet niet alleen de wetenschap, maar zaagt het aan de fundamenten van onze democratie.
Het voornemen komt nog geen week na verschijning van het onderzoek door Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) naar aanpassing van het demonstratierecht. De WODC-onderzoekers interviewden onder meer (rechts)wetenschappers, burgemeesters, officieren van justitie en politiemensen. De belangrijkste conclusie: aanpassing van het demonstratierecht is niet noodzakelijk en niet doeltreffen.
Over de auteurs
Emile Sprenger is actief bij Extinction Rebellion als campaigner, trainer en woordvoerder. Roel Kessels is filosoof en actief bij het juridische team van Extinction Rebellion.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Niet alleen het WODC komt tot deze conclusie. Begin dit jaar schreven de (toenmalige) ministers David van Weel (Justitie en Veiligheid) en Judith Uitermark (Binnenlandse Zaken) dat het ‘uitgesloten’ was dat er een algemeen verbod zou komen op gezichtsbedekkende kleding voor demonstranten: een verbod zou het demonstratierecht voor sommige groepen te veel inperken.
Vorig jaar zei minister Van Weel nota bene dat burgemeesters nu al in staat zijn gezichtsbedekking tijdens demonstraties te verbieden. Er is duidelijk geen enkele noodzaak tot een aanpassing van de Wet Openbare Manifestaties (WOM).
Artikel 94 van de Nederlandse Grondwet bepaalt dat nationale wetten niet mogen worden toegepast als die in strijd zijn met internationale verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties, zoals de VN of de Raad van Europa.
Het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties, dat toeziet op de naleving van van het door Nederland ondertekende Internationaal Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke Rechten (IVPBR), noteert bij artikel 21 (het recht op vrijheid van vreedzame vergadering): ‘De anonimiteit van deelnemers dient te worden gerespecteerd, tenzij hun handelingen aanleiding geven tot arrestatie of er andere, even dwingende redenen zijn (...). Het gebruik van vermommingen mag op zichzelf niet worden beschouwd als een teken van gewelddadige bedoelingen.’
De Europese Commissie voor Democratie door Recht is zeer uitgesproken over het dragen van gezichtsbedekking: ‘Het dragen van maskers of andere gezichtsbedekking tijdens een vreedzame bijeenkomst mag niet worden verboden wanneer er geen aantoonbaar bewijs is van onmiddellijk dreigend geweld.’ En: ‘Het gebruik van maskers en gezichtsbedekkende kleding bij betogingen (...) valt onder de bescherming van het recht op vrijheid van meningsuiting en vergadering. Dit kan gebeuren om specifieke standpunten of religieuze overtuigingen uit te dragen, of om een deelnemer aan de bijeenkomst te beschermen tegen vergelding.’
De conclusie is onvermijdbaar: het voorgenomen verbod staat haaks op de internationale rechtsorde en is in strijd met de Grondwet.
Het dragen van gezichtsbedekking kan dienen om vergelding tegen te gaan of de privacy van demonstranten te beschermen. Demonstranten beschermen tegen vergelding is helaas hard nodig. Vorig jaar zijn demonstranten van Extinction Rebellion (XR) persoonlijk bedreigd nadat ze door tegenstanders via social media herkenbaar in beeld waren gebracht.
In een tijd van doxing en online intimidatie kan anonimiteit een noodzakelijke voorwaarde vormen voor democratische deelname. Wie vreest voor zijn baan of zijn veiligheid, verliest de vrijheid om te demonstreren (het zogenaamde ‘chilling effect’). Uiteraard geldt het verbod op gezichtsbedekking niet voor de politie.
Wanneer wetgeving niet langer dient om de publieke orde te handhaven, maar enkel om de politieke symboolhonger van de achterban te stillen, dan wordt de rechtsstaat van binnenuit uitgehold. Dit verbod heeft niets te maken met veiligheid, maar alles met politiek populisme. Het dwingt ons in een positie waarin vreedzaam verzet de enige manier is om het demonstratierecht te bewaken.
Het dragen van gezichtsbedekking tijdens een protest wordt daarmee zelf een politieke daad: een uiting van burgerlijke ongehoorzaamheid die de democratie niet verzwakt, maar juist herinnert aan haar fundamenten. Zoals politiek filosoof John Rawls betoogde, is burgerlijke ongehoorzaamheid een ‘stabiliserend middel’ binnen een constitutioneel systeem. Het is de ultieme correctie op een overheid die haar eigen juridische kaders uit het oog verliest.
Wij roepen demonstranten daarom op om, als vreedzaam protest tegen deze afbraak van de rechtsstaat, bij elke demonstratie als burgerlijke ongehoorzaamheid gezichtsbedekking te dragen. Niet om de wet te breken, maar om de rechtsstaat te redden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant