In het nieuwe jaar gaat Europa een omstreden CO2-belasting heffen. Wie staal, aluminium, kunstmest, cement, waterstof en elektriciteit importeert, moet aan de buitengrens een heffing betalen. De ‘groene tariefmuur’ heeft de weinig opwindende naam CBAM, toch lopen de emoties er internationaal hoog over op.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Waarom zo’n belasting?
Om de Europese economie te beschermen en om het Europese klimaatbeleid effectief te houden. De energie-intensieve fabrieken en elektriciteitscentrales in Europa vallen namelijk al sinds 2005 onder het emissiehandelssysteem. Dit is het belangrijkste instrument om de Europese klimaatdoelen te halen.
Elk jaar zijn er voor deze bedrijven minder uitstootrechten beschikbaar, totdat er in 2039 helemaal geen nieuwe rechten meer worden uitgegeven. Daardoor is de prijs om een ton CO2 uit te stoten in de loop der jaren opgelopen van enkele centen tot ruim 70 euro nu. Hoe hoger die prijs, hoe groter de beloning voor vergroening.
Dat ligt anders voor alle Europese energie-intensieve bedrijven die op een wereldmarkt opereren. Een investering in vergroening betekent voor hen vaak dat zij duurder worden dan fabrieken buiten de EU. Bedrijvigheid dreigt daardoor te verplaatsen naar landen met minder streng klimaatbeleid. Wat slecht is voor de Europese economie en het helpt ook nog eens geen klap om de opwarming van de aarde terug te dringen.
Om ‘weglek’ te voorkomen, worden er gratis emissierechten toegekend aan zulke bedrijven. Maar ook die worden komende jaren snel afgebouwd. CBAM komt daar als bescherming voor in de plaats.
Hoe doet CBAM dat?
Door het concurrentienadeel aan de buitengrens weg te belasten. Als er bijvoorbeeld een ton staal wordt geïmporteerd, dan moet de importeur bewijzen hoeveel CO2 er bij de productie buiten de EU is vrijgekomen. En vervolgens emissierechten kopen om die uitstoot te compenseren. Mocht er in het land van herkomst al een koolstofbelasting zijn geheven, dan mag dat bedrag worden afgetrokken.
Wanneer een importeur al deze informatie niet kan aanleveren, moet hij een door de EU bepaalde standaard heffing betalen. In Nederland zijn de douane en de Nederlandse Emissieautoriteit verantwoordelijk voor de heffing.
Dat klinkt als een administratieve hel.
Dat is het ook. Zeker voor staal en aluminium. Dat is, anders dan kunstmest of elektriciteit, vaak verwerkt in allemaal producten. Van bouten, moeren en pijpen tot complete onderdelen van bruggen.
Als je dit voor elk pakje schroeven dat uit China komt zou moeten doen, is dat natuurlijk onwerkbaar. Daarom is de belasting vooralsnog alleen van kracht voor bedrijven die meer dan 50.000 kilo per jaar aan CBAM-goederen invoeren.
‘Op die manier houden we het toezicht behapbaar en is de heffing nog steeds effectief’, zegt europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA). Chahim is sinds 2019 intensief bij CBAM-betrokken. ‘Zoals we het nu hebben ingericht denken we dat meer dan 99 procent van de CBAM-goederen onder de regeling valt, terwijl het aantal bedrijven dat ermee te maken krijgt, beperkt is.’ In Nederland zou het in totaal om zo’n zevenhonderd importeurs gaan.
Om hoeveel geld gaat het?
In Brussel verwachten ze over 2026 zo’n 1,8 miljard euro via CBAM binnen te krijgen. Dat bedrag zou nog eens met enkele honderden miljoenen groeien als de lijst met goederen in 2028 verder wordt uitgebreid naar meer samengestelde goederen, zoals auto’s en wasmachines. Eurocommissaris Wopke Hoekstra (Klimaat) heeft zo’n uitbreiding onlangs aangekondigd.
Al die bedragen zijn behoorlijk onzeker. Die zijn immers sterk afhankelijk van de prijs van emissierechten in Europa. Hoe duurder het in de EU is om CO2 uit te stoten, hoe hoger ook de CBAM-heffing. Daarnaast moet natuurlijk blijken hoe goed de uitvoering van het systeem werkt.
En, gaat het werken?
‘Het is technisch behoorlijk ingewikkeld, vooral om na te gaan hoeveel CO2 er in het buitenland is uitgestoten’, zegt beleidsmedewerker Willemijn Gwanmesia van verladersorganisatie Evofenedex. Zij begeleidt een groep van zo’n 350 leden bij de invoering. Het zijn veelal grote importeurs en bureaus die het inklaren van goederen afhandelen voor grote klanten. ‘Zeker als je iets importeert dat een langere productieketen is, is het al vrij snel onmogelijk om de CO2-uitstoot te achterhalen’, zegt Gwanmesia. ‘Een groot deel van de bedrijven die zij begeleidt kiest daarom voor de standaardtarieven die de EU heft. Maar dat gaat al vrij snel over substantiële bedragen.’
Toch steunt Evofenedex de heffing wel. ‘Wij vinden het ook heel belangrijk dat er in Europa een gelijk speelveld is voor bedrijven. Het is alleen zoeken naar de juiste balans tussen impact en administratieve last.’
Hoe reageren de landen die naar de EU importeren?
Over het algemeen ontstemd. Zij zien het als een oneerlijke protectionistische maatregel die het moeilijker maakt om naar de EU te importeren. Met name landen als India en Zuid-Afrika die nog altijd zwaar leunen op steenkool, zien dat de heffing hun concurrentiepositie aantast.
Maar de EU wijst erop dat het een hele simpele manier is om de CO2-belasting niet te betalen: zelf de uitstoot beprijzen. ‘Het allermooiste zou zijn als CBAM de EU helemaal geen geld oplevert’, zegt Chahim. ‘Dat betekent in de ideale situatie dat er helemaal geen CO2 wordt uitgestoten. Of anders toch in elk geval dat uitstoot overal ter wereld even zwaar wordt belast, wat een enorme boost zou geven aan vergroening wereldwijd.’
En gebeurt dat ook?
Ja. Volgens de Wereldbank werd in 2005 nog zo’n 5 procent van alle CO2-uitstoot belast, dat is de laatste jaren gestegen naar zo’n 28 procent. CBAM geeft aan die trend duidelijk een extra prikkel. Landen als Brazilië, Turkije, India en zelfs het uitgesproken klimaatsceptische Amerika werken nu aan vormen van uitstootbeprijzing. De behoefte om de belasting niet in de EU af te staan, maar in eigen land is in die landen een belangrijk argument.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant