De Vondelkerk in Amsterdam brandde grotendeels af tijdens de jaarwisseling. Vol ongeloof kijken bewoners op 1 januari naar de resten van deze iconische kerk. ‘Het was bizar hoe snel de toren instortte.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Amsterdam en omstreken.
Dít kan niet echt zijn, dacht Jörgen Sassen toen hij in de nieuwjaarsnacht, net voor 1 uur ’s nachts, een foto kreeg doorgestuurd via de buurtapp. Te zien was hoe vlammen bezit namen van de 50 meter hoge toren van de Amsterdamse Vondelkerk. ‘Ik dacht dat het een plaatje was dat gemaakt was door AI. Maar meteen erna volgden nog meer foto’s en filmpjes in de buurtapp. Toen ben ik vlug mijn huis uit gegaan.’
Het is inmiddels half 9 ’s ochtends op nieuwjaarsdag als hij zijn verhaal vertelt. De Amsterdammer staat, weggedoken in een lichtblauwe regenjas, bij een afzetlint van de politie. Het waait, miezert en stinkt naar rook in de deftige straten van de Vondelparkbuurt. Om hem heen klinkt nog altijd zo nu en dan een sirene. De buurt staat vol brandweerauto’s en politie.
Net als veel andere bewoners kan Sassen nog steeds niet geloven wat er even na middernacht is gebeurd. De iconische Vondelkerk ligt grotendeels in puin. ‘Ik zag de toren voor mijn ogen verdwijnen. Het was bizar hoe snel het ging.’
Om 00.46 uur kwam de eerste 112-melding binnen. Nog geen uur later was de hoogste kerktoren ingestort. En al snel stond ook de rest van het dak in brand. Vanwege de harde wind, rondvliegende vonken en puin was de brandweer bang dat de vuurzee zou overslaan naar omliggende huizen. Bovendien kon toen nog niet worden uitgesloten dat ook de kerkmuren het zouden begeven.
Woningen werden ontruimd. Korpsen uit nabijgelegen gemeenten moesten aanrukken. En om voldoende water te hebben, zocht de brandweer zijn toevlucht in het Vondelpark. Desondanks bleek de kerk in de loop van de nacht nagenoeg verloren.
Nu het geleidelijk licht wordt, kijken steeds meer buurtbewoners beteuterd toe hoe de brandweer het vuur onder controle probeert te krijgen. ‘Ik kan er emotioneel van worden’, zegt Joop (75), wiens ogen vochtig worden als hij naar de smeulende resten van het middenschip kijkt. Hij werd vanochtend met het nieuws wakker. ‘Mijn broer stuurde allemaal filmpjes.’
Verschrikkelijk, roept ook een andere buurtbewoner uit als hij met zijn hond aan komt lopen. ‘Het was zo’n mooie kerk, de torens hoorden bij het silhouet van de buurt.’
De Vondelkerk werd in 1872 gebouwd door architect Pierre Cuypers, die tevens het Amsterdamse Centraal Station en Rijksmuseum ontwierp. Na de bouw ging de architect ertegenover wonen. Want deze kerk, die als een soort eiland midden in de Vondelstraat staat, behoorde tot zijn favoriete werk.
Tot 1977 deed de neogotische, katholieke kruisbasiliek dienst als kerk. In de jaren tachtig kwam het pand in bezit van Stadsherstel Amsterdam, een organisatie die zich om bedreigde gezichtsbepalende panden bekommert. Een deel werd verhuurd als kantoorruimte, het middenschip werd onder meer gebruikt voor congressen, huwelijken en yoga-evenementen.
‘Voor veel buurtbewoners’, schreef burgemeester Femke Halsema donderdag in een verklaring, ‘was de kerk een oriëntatiepunt, een stille metgezel bij het opgroeien, wonen en ouder worden in de wijk.’
In 1968 was de kerk, die toen nog ‘Kerk van het Allerheiligste Hart van Jezus’ heette, het toneel van een roemruchte ‘surrealistische’ VPRO-uitzending met schrijver Gerard Reve. Sinds 1970 is de Vondelkerk een rijksmonument.
Maar voor buurtbewoner Sassen was het gebouw ‘vooral heel erg mooi’. Hij woont er recht tegenover. ‘En ik had het mooiste uitzicht: op de toren, die er nu dus niet meer is.’ Net als veel buurtbewoners heeft hij afgelopen nacht een paar uurtjes ‘geslapen’ in een nabijgelegen yogastudio. Later werd een deel van de omwonenden ondergebracht in een hotel.
Maar Sassen wil het liefst zo snel mogelijk naar huis. Alleen dat, legt een woordvoerder van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland hem vanachter het politielint uit, ‘zit er voorlopig niet in. Het is nog niet veilig.’ Ze wijst naar een drone die boven de kerk zweeft. ‘Daarin zit een warmtecamera, waardoor we precies zien waar het nog brandt. Er zijn nu nog twee brandhaarden.’
Hoe lang het nog duurt? Ze heeft geen idee. Evenmin wil ze donderdagochtend al speculeren over de oorzaak van de brand. ‘We zijn nu nog vooral aan het blussen.’
Maar Sassen heeft wel een idee. ‘Ik ga uit van een vuurpijl. Waarom zou er anders boven in de toren brand ontstaan?’
Dat vermoeden heeft een andere buurtbewoner ook. De 58-jarige Amsterdamse wil niet met haar naam in de krant. Ze is zojuist op haar fatbike aan komen rijden. Ze kwam deze ochtend om 5 uur ’s ochtends thuis van een feestje en zag toen gemiste oproepen van haar buurvrouw en kleinkinderen. ‘Ze zeiden: heb je het niet gezien. Ik reageerde: wat moet ik gezien hebben? De kerk, antwoordden ze. Dus nu kom ik even kijken. Wat is dit zonde, zeg.’
Ze was al voorstander van het vuurwerkverbod. En nu helemaal. ‘Als een vuurpijl de oorzaak is van deze brand, is dat hele vuurwerk voor mij nu helemaal afgeschoten.’
Op donderdag gaf de brandweer om 11 uur ’s ochtends het sein ‘brand meester’. In de loop van de dag mochten de bewoners terugkeren naar hun huizen. De politie doet onderzoek naar de oorzaak van de brand. De kerk is bestempeld als plaats delict, en de omgeving is afgezet.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant