Noodpakketten, zelfs in het Sinterklaasjournaal. Defensie die veel nieuwe mensen aantrekt. Maar ook het informatieboekje over noodsituaties. 2025 is het jaar waarin we ons bewust werden van vele dreigingen. Daarmee omgaan vraagt om meer dan alleen spullen in huis halen, waarschuwen experts.
Het ging in het afgelopen jaar vaak over dreigingen die op ons afkomen. Niet zozeer omdat er plots veel meer rampen waren, maar omdat crisis, oorlog en dreiging structureel en intensief in het nieuws zijn gekomen. Denk bijvoorbeeld aan sabotage en cyberaanvallen, maar ook het risico op stroomstoringen door het overbelaste stroomnet.
In eerdere jaren werden mensen minder vaak geconfronteerd met dit soort thema's, zegt onderzoeker Kees Boersma. Maar alle berichtgeving en een aantal incidenten hebben volgens hem geleid tot een urgentiebesef in de samenleving.
Geopolitiek bevinden we ons in een situatie tussen vrede en oorlog, denkt Yarin Eski, wetenschapper Statelijke Dreigingen. Hij vergelijkt deze tussensituatie met een verblijf in de internationale zone van een vliegveld: je bent in een land, maar ook weer niet. Dat zorgt voor onzekerheid en onduidelijkheid.
Maar niet alleen in de echte wereld rommelt het. Ook in de digitale wereld zijn er steeds meer dreigingen, ziet cyberexpert Luuk Stadhouders. Cyberaanvallen, sabotage en hybride dreigingen nemen volgens hem toe. Hij maakt zich vooral zorgen om de fysieke gevolgen van een cyberaanval. Zo zou zo'n aanval het elektriciteitsnet of de watervoorziening kunnen platleggen. Dat zorgt voor een kettingreactie aan problemen in de samenleving.
Het valt Boersma op dat er steeds vaker in oorlogstermen wordt gesproken. "Uitspraken van bijvoorbeeld NAVO-secretaris-generaal Rutte over 'oorlogen zoals onze grootouders die meemaakten' roepen zwarte beelden op, maar blijven vaak abstract."
Als mensen zulke uitspraken doen, moeten ze volgens hem concreet en genuanceerd worden uitgelegd. Alleen dan begrijpen mensen wat er aan de hand is en wat dat betekent voor hun dagelijks leven. Anders kan dit onnodige angst oproepen, zonder dat mensen weten wat ze moeten doen.
De onzekerheid en dreiging werken sterk door op mensen, de samenleving en politieke besluitvorming, ziet Eski. De voortdurende stroom aan dit soort berichten veroorzaakt volgens hem frustratie, spanning en psychologische vermoeidheid.
Daarnaast wordt steeds meer desinformatie verspreid, ziet Stadhouders. "Door de opkomst van AI wordt het steeds moeilijker feit en fictie van elkaar te onderscheiden, wat de maatschappelijke ontwrichtende werking van desinformatie vergroot."
De aanhoudende onzekerheid kan er volgens Eski toe leiden dat mensen - paradoxaal genoeg - bijna verlangen naar duidelijkheid. "Zelfs als die duidelijkheid oorlog zou betekenen."
"Die mentale toestand beïnvloedt hoe de samenleving reageert op hybride dreigingen zoals cyberaanvallen, desinformatie en politieke beïnvloeding", vervolgt de wetenschapper. "Elke nieuwe aanval of escalatie wordt daardoor serieuzer beleefd, terwijl tegelijk een zekere normalisering optreedt."
Online vervagen de grenzen tussen criminele en statelijke actoren, ziet Stadhouders. "Waar criminele hackers eerder vooral financieel gemotiveerd waren en statelijke actoren zich richtten op spionage of sabotage, raken deze werelden steeds meer met elkaar verweven."
Criminele groepen worden volgens de cyberexpert vaker direct of indirect ondersteund door geheime diensten. Daardoor kunnen statelijke actoren hun aandeel plausibel ontkennen.
Toch is Boersma positief over de beweging die dit jaar is ontstaan. "In een grote crisis moet de overheid prioriteiten stellen en kan niet meteen iedereen helpen", legt hij uit. "Het helpt enorm als burgers en gemeenschappen zelf ook voorbereid zijn, bijvoorbeeld met een noodpakket en gemeentelijke noodhulppunten. Dat verkleint de kwetsbaarheid van de samenleving."
Maar de focus ligt volgens Boersma nu nog te veel op het individu (noodpakketten), terwijl de kracht van gemeenschappen onderbelicht blijft. "De coronacrisis liet zien hoe belangrijk sociale verbanden zijn: isolatie leidde tot mentale problemen, vooral bij jongeren."
Tegelijkertijd bleek tijdens de coronacrisis ook hoe groot de onderlinge hulpbereidheid is, zegt Boersma. Daarom is het volgens hem belangrijk dat mensen elkaar in de buurt weer leren kennen.
Mensen moeten over hun eigen schaduw heen stappen en politieke verschillen achter zich laten, zegt de hoogleraar. Als er echt een crisissituatie ontstaat, hebben we elkaar nodig. Daarom moeten we er volgens hem voor zorgen dat we elkaar in deze gepolariseerde samenleving niet uit het oog verliezen.
Source: Nu.nl Tech