In Duitsland is een duidelijke meerderheid voorstander van een landelijk verbod op vuurwerk. Een blik op Nederland laat echter zien dat de weg van het jaarlijkse schijndebat naar daadwerkelijke wetgeving erg lang is.
Onder het motto #BöllerCiao (Vaarwel Vuurwerk) pleit een brede alliantie van politiebonden, milieu- en dierenwelzijnsorganisaties, evenals gezondheids- en medische verenigingen voor een verbod op privévuurwerk. In een recente peiling van Forsa, in opdracht van RTL/ntv, steunt 60 procent van de respondenten deze eis opnieuw. Deze cijfers zijn al jaren stabiel. Na de soms heftige rellen van een jaar geleden is de steun voor een verbod in Berlijn nu gestegen tot 75 procent.
In april van dit jaar reageerde het Nederlandse parlement met de Wet Veilig Oudjaarsavond, waarmee een landelijk verbod op privévuurwerk werd ingevoerd, ingaande Oudjaarsavond 2026/27. De voorstanders van het verbod hebben een lange weg afgelegd: al in 2014 publiceerden artsen en deskundigen het Vuurwerkmanifest, waarin de gevaren en gevolgen van privévuurwerk werden benadrukt.
"Het manifest gaf een stem aan de stille meerderheid", zegt oogarts en mede-initiatiefnemer Jan Tjeerd de Faber in een interview met ntv.de. Het kreeg echter pas brede steun na een tragedie rond de jaarwisseling van 2019/2020. Twee jongens van 12 en 13 jaar speelden met vuurwerk in de hal van een appartementencomplex; een van hen zat vastgeklemd tussen de kussens van een met plastic beklede bank. Het was een ogenschijnlijk onschuldige 'grondspinner', zelfs geschikt voor kinderen, die niet explodeert maar over de grond draait en vonken afvuurt.
De bank vloog in brand en het vuur verspreidde zich snel. Toen de stroom in het gebouw uitviel, zat een gezin van vier vast in de lift. De vierjarige zoon en zijn vader overleden aan rookvergiftiging; de achtjarige dochter en haar moeder overleefden het met ernstige verwondingen. "Toen verloren consumenten-vuurwerkjes hun onschuldige imago", zegt Jan Tjeerd de Faber.
Binnen korte tijd verzamelde het initiatief 750.000 handtekeningen voor een verbod op vuurwerk, en de publieke steun steeg tot 70 procent. "Aangezien slechts tien procent van de bevolking vuurwerk gebruikt, betoogden we dat deze minderheid niet het recht zou moeten hebben om een heel land te gijzelen met hun gevaarlijke wapens." Deze minderheid blijft echter luidkeels verkondigen, vooral op sociale media, hoe mooi, veilig en gezellig vuurwerk wel niet is.
In Duitsland is volgens een recente peiling van Forsa slechts 16 procent van de respondenten van plan om vuurpijlen of knalvuurwerk te kopen. De Berlijnse politiebond heeft met een petitie voor een landelijk verbod meer dan 2,3 miljoen handtekeningen verzameld, terwijl de Duitse milieuorganisatie nog eens 760.000 handtekeningen heeft weten te bemachtigen. Ondanks overbelaste spoedeisende hulpafdelingen en aanvallen op hulpverleners, stellen voorstanders van particulier vuurwerk en sommige politici dat mensen die vreedzaam vuurwerk afsteken niet gestraft moeten worden omdat een enkeling de regels overtreedt en te ver gaat.
"De verwondingen laten zien hoe onveilig consumenten-vuurwerk is", zegt Jan Tjeerd de Faber. "De helft van de gewonden zijn onschuldige omstanders; dat is ronduit asociaal." De oogarts behandelt kinderen in het oogziekenhuis in Rotterdam en voert al campagne voor een verbod sinds een dienst op oudejaarsavond 2003. Een jongetje raakte gewond aan zijn oog door een rotje en de toen nog jonge arts kon hem niet redden. "Privévuurwerk doet meer kwaad dan goed. Als je dat niet gelooft, kijk dan eens rond in mijn operatiekamer op oudejaarsavond."
Volgens de Duitse Ziekenhuisfederatie (DKG) is het aantal mensen dat ernstig gewond raakt bij vuurwerkongevallen redelijk constant gebleven: 96 gevallen in 2019, 117 in 2023 en 100 gevallen die in 2025 ziekenhuisopname vereisten. Deze cijfers omvatten echter alleen verwondingen zoals afgedrukte vingers of handen, ernstige brandwonden of blindheid.
Een nadere blik op deze statistieken laat weinig zien, zoals de Duitse Ziekenhuisfederatie (DKG) zelf al aangeeft: "De overgrote meerderheid van de vuurwerkgerelateerde verwondingen wordt poliklinisch behandeld op de spoedeisende hulp of door huisartsen." Lichte en matige verwondingen worden niet uniform geregistreerd op basis van de oorzaak van het vuurwerk, waardoor er geen betrouwbare gegevens over dit onderwerp beschikbaar zijn. "De DKG gaat ervan uit dat op oudejaarsavond de spoedeisende hulp vele malen meer patiënten poliklinisch behandelt dan er opgenomen patiënten zijn."
Het argument dat men op basis van excessief vuurwerk in stedelijke gebieden zoals Berlijn geen conclusies kan trekken voor het hele land, suggereert dat vuurwerk in andere regio's geen probleem vormt. In werkelijkheid werden er op oudejaarsavond 2024/25 vijf doden geregistreerd die werden toegeschreven aan het gebruik van vuurwerk – allemaal in landelijke gebieden. Schade aan het milieu, aan dieren (zowel binnen als buiten) en de gezondheidsrisico's voor mensen, zoals die van fijnstof, spelen nauwelijks een rol in het publieke debat – ondanks alle waarschuwingen van brancheorganisaties en deskundigen.
Hoe kun je vooruitgang boeken als een kalm, feitelijk debat onmogelijk is? Jan Tjeerd de Faber herinnert zich dat dit precies de situatie in Nederland was. "Het was net de film 'Groundhog Day', zo frustrerend was het." Berichten over een intern politiememo in januari van dit jaar leidden uiteindelijk tot een omslag, zelfs onder de rechtse politici. Na opnieuw opstootjes tijdens de jaarwisseling waarbij met vuurwerk werd gegooid naar hulpverleners schreef Nederlandse media over een "diepgaand inzicht in de frustratie en wanhoop binnen het politiekorps". Agenten wilden niet langer het doelwit zijn; velen vroegen zich af of het beroep nog wel bij hen paste.
De incidenten benadrukken ook het dilemma van regionale verboden: Amsterdam en Rotterdam hebben het afsteken van privévuurwerk al enkele jaren geleden verboden, maar vuurwerk kon elders nog steeds worden gekocht en vervolgens zelfs in de verboden zones worden gebruikt. Een landelijk verbod is daarom onvermijdelijk, zegt Jan Tjeerd de Faber, die amateur-vuurwerkliefhebbers aanraadt om zich te laten opleiden tot professioneel pyrotechnicus. "Dan kunnen ze door de gemeente worden betaald voor een professionele vuurwerkshow; dat is een veilig alternatief."
Vuurwerk afsteken (@ Daniel Gregoire on Unsplash)
Source: Fok frontpage