Voor velen zijn de kerstdagen en veel eten onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vaak eten mensen meer dan goed voor hun lichaam is. Waarom hebben we de neiging om met kerst te veel te eten, en wat is de oorzaak van het 'desserteffect'?
Gebraden kalkoen op de eerste kerstdag, gourmetten op de tweede dag en de hele dag door lekkere hapjes. Voor iedereen die Kerstmis intens viert, zijn deze dagen waarschijnlijk de meest calorierijke van het jaar. Ook voor degenen die zich voornemen om op wat minder te eten of het dessert over te slaan: dit kan een uitdaging voor hun wilskracht zijn. Vanuit een neurowetenschappelijk perspectief is dit niet verwonderlijk. Daar zijn verschillende redenen voor.
De wisselwerking tussen honger en eetlust
Marc Tittgemeyer onderzoekt bij het Max Planck Instituut voor Metabolismeonderzoek de processen die zich in de hersenen afspelen tijdens het eten. "Ons lichaam heeft behoeften, zoals honger. Deze moeten worden bevredigd om ons voortbestaan te garanderen," aldus de neurowetenschapper. De neurale circuits in de hersenen zijn geoptimaliseerd om op dergelijke behoeften te reageren. Zodra het lichaam bijvoorbeeld een energietekort ervaart, sturen de hersenen signalen die honger opwekken. Omgekeerd, zodra het lichaam voldoende energie in de vorm van voedsel ontvangt, wordt dit aan de hersenen doorgegeven, wat resulteert in een gevoel van verzadiging.
Dit verklaart echter niet hoe we met Kerstmis aanzienlijk meer eten dan we nodig hebben. Als mensen alleen zouden eten wanneer ze een acuut energietekort hadden, zouden ze waarschijnlijk allang uitgestorven zijn. In de oertijd konden we niet elke dag onbeperkt eten, legt neurowetenschapper Tittgemeyer uit. Daarom moesten we een mechanisme ontwikkelen dat ervoor zorgt dat we meer eten dan we verzadigen – om reserves op te bouwen.
Ook de hersenen spelen hierin een rol. Een systeem zorgt ervoor dat het gevoel van honger of verzadiging kan worden onderdrukt. "Dit systeem wordt vaak het beloningssysteem genoemd. Maar dat is niet helemaal correct", aldus de neurowetenschapper. In plaats daarvan wordt er in de hersenen een drang gecreëerd die ervoor zorgt dat het lichaam meer eet dan het eigenlijk nodig heeft. Simpel gezegd: het eetlustsysteem.
Gewoonten creëren eetlust
Dit systeem is complex en wordt beïnvloed door verschillende factoren. Het kan bijvoorbeeld worden vastgelegd in gewoonten. Hierdoor kunnen we trek krijgen in eten, zelfs als we geen directe behoefte aan energie hebben. Een soortgelijk proces vindt plaats tijdens de kerstperiode. "Gewoonten zorgen ervoor dat we eten, omdat we het zo hebben geprogrammeerd. Bijvoorbeeld: 'Het is nu kerst, dus ik ga veel snoep eten'", aldus Tittgemeyer.
Suiker en vet
Bepaalde voedingsmiddelen hebben een bijzonder sterke invloed op het eetlustsysteem. Neurowetenschapper Christian Lüscher van de Universiteit van Genève onderzoekt onder andere de processen in de hersenen die optreden bij overeten . Hij en zijn team testten hoe muizen reageren op suiker en vet. "Wanneer ze voedsel kregen met veel vet of suiker, consumeerden ze gemiddeld 30 procent meer calorieën dan normaal", zegt Lüscher. "Maar wanneer beide gecombineerd werden, schoot hun calorie-inname omhoog naar 250 procent van hun natuurlijke behoefte."
Lüscher legt uit dat een combinatie van voedingsmiddelen met veel vet en suiker in de natuur vrijwel niet voorkomt. Tegenwoordig is het echter te vinden in veel bewerkte voedingsmiddelen – en is het in supermarkten vrijwel onbeperkt voor handen.
Desserteffect: het lekkerste bewaren we voor het laatst
Lüscher noemt dit in zijn onderzoek het 'desserteffect'. Het is dan ook geen wonder dat desserts vaak zoet en/of vet zijn. "Desserts zijn specifiek ontworpen zodat je ze nog kunt eten als je helemaal vol zit," legt hij uit. Natuurlijk zijn er nog andere factoren die de complexe wisselwerking tussen honger en eetlust beïnvloeden. Tijdens de kerstperiode is bijvoorbeeld het sociale aspect cruciaal: we proberen misschien uit beleefdheid alle gangen, ook al hebben we geen honger meer. Of de geur van het eten roept jeugdherinneringen op en overstemt snel ons gevoel van honger of verzadiging.
Eetgewoonten beïnvloeden de neiging tot overeten
Wanneer je met familie of vrienden eet, blijkt dat niet iedereen even snel te veel eet. Ook hiervoor biedt de wetenschap een verklaring. Ons honger- en eetlustsysteem reageert op wat we eten. In een onderzoek konden neurowetenschapper Tittgemeyer en zijn team aantonen hoe de hersenen reageren op onze eetgewoonten.
Negentig proefpersonen aten gedurende acht weken dagelijks een pudding met veel vet en suiker, naast hun normale maaltijden. Na afloop van het experiment gaven de proefpersonen plotseling de voorkeur aan zoetere en vettere voedingsmiddelen.
De hersenen hadden zich in die korte tijd herprogrammeerd en verlangden naar meer suiker en vet. "Er kunnen nieuwe verbindingen in de hersenen ontstaan. En die zijn niet zomaar weer verwijderen," legde Tittgemayer uit. Dus wat we eten beïnvloedt onze voorkeuren – en omgekeerd.
Geen disciplineprobleem
Nog een aspect: hoe meer lichaamsvet je hebt, of hoe zwaarder je bent, hoe meer je honger- en eetlustsystemen ontregeld raken, aldus Tittgemayer. "De hersenen kunnen niet langer nauwkeurig meten hoeveel ik daadwerkelijk heb gegeten."
Daardoor eten we meer – een vicieuze cirkel die in het ergste geval tot obesitas kan leiden. "Als iemand echt obesitas heeft, dan wordt het eetgedrag bepaald door de biologie, niet door wilskracht. Het is geen kwestie van discipline.
"Eenmalig overmatig eten tijdens de kerstvakantie is helemaal geen probleem. Drie dagen zijn niet genoeg om je honger- en eetlustsysteem te herprogrammeren. Wat belangrijk is, is om niet het hele jaar door slechte eetgewoonten er op na te houden.
Source: Fok frontpage