is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
‘Ik ben dol op de kerstdienst. Je kunt een uurtje stilzitten, schaamteloos vals zingen, over je fouten nadenken en je ergeren aan een medebezoeker die een huilende baby heeft meegenomen’, zo zei een Amerikaanse humorist.
Alleen bevalt het steeds minder mensen. Met Kerstmis gaat nog maar een op de vier Nederlanders naar een kerk. Zestig jaar geleden waren dat er drie op de vier.
Dat is een enorme financiële aderlating voor de kerken. Zoals de kroeg afhankelijk is van de kermis, is de kerk dat van Kerstmis. In het verleden kon dankzij de collecte tijdens de kerstvieringen in menig parochie of gemeente de in- en uitkomende kasstroom over het jaar nog net in balans blijven.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Nu moeten ze interen op hun vermogen. Acht op de tien katholieke parochies zitten in de rode cijfers. Bij de protestantse gemeenten gaat het iets beter, omdat de protestanten vrijgeviger zijn. De PKN, waarin de protestantse kerken zijn verenigd, haalde in 2024 nog 30 miljoen euro binnen door collecties, naast de 172 miljoen euro die de Actie Kerkbalans opbracht. De katholieke kerk haalde in Nederland met Kerkbalans en collectes maar 48 miljoen euro binnen.
Dankzij de verkoop van landerijen en gebouwen zingen de kerken het voorlopig uit. Van de ruim 4.400 kerken in Nederland, met een economische waarde van 4,1 miljard euro, gaan er de komende tien jaar 1.800 in de verkoop, voorspelde monumentenverzekeraar Donatus deze week.
Sommige zullen worden verbouwd tot gemeenschapsruimten, winkels of kantoren, de meeste zullen worden benut als woonruimte, en er zal ook zeker een aantal worden gesloopt. Alleen de 350 kerken die rijksmonument zijn en de 785 kerken die als gemeentelijk monument gelden, zijn veilig voor de sloperskogel.
Ooit was de katholieke kerk veruit de grootste multinational in de wereld. Een financiële gigant. De grote marketingtruc was de verkoop van aflaten. Met het geven van geld konden zonden worden afgekocht, waardoor het verblijf in het vagevuur in de aanloop naar de tenhemelopneming werd verkort. Met de opbrengst konden de katholieken enorme kerken als de Sint-Pieter bouwen, inclusief de bijna waanzinnige pracht en praal.
Met de reformatie kwam een einde aan de verkoop van aflaten, maar dankzij giften, legaten en collectes konden kerken ook daarna nog eeuwenlang hun vermogen vergroten. Tot 1965 werden probleemloos kerken bijgebouwd. Als gevolg van de verzuiling wilden alle dorpen en stadswijken kerken voor alle gezindten. Maar wat in duizend jaar en dertig generaties aan kerken werd bijgebouwd, wordt nu binnen één generatie afgebroken.
Kerst is allang niet meer in de eerste plaats een religieus feest. Het is een cultureel en familiair festijn dat door de commercie wordt gebruikt om mensen geld uit de zak te kloppen. De nieuwe aflaten zijn de overdadige kerstversiering, cadeaus en overvloedige drank en eten, waarvan de helft in de groene bak verdwijnt. De nieuwe kerken zijn Bol.com en Amazon, waar stilzittend kan worden geshopt, of de winkelcentra die met een huilende baby kunnen worden bezocht.
Misschien wachten die ook een keer een reformatie of revolutie.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns