De formatie sluit in goede onderlinge sfeer het politiek jaar af. Tenzij er met Kerst een klein wonder gebeurt, stevent de formatie af op een minderheidskabinet. Informateur Rianne Letschert tast bij toekomstige coalitiepartijen alvast af welke rol zij voor zichzelf voorzien.
"Deze hele formatie is een kluif", zei CDA-leider Henri Bontenbal dinsdag na de laatste dag onderhandelen van dit jaar. Die uitspraak had alles te maken met de ingewikkelde situatie waarin de formatie zich bevindt. Want de gesprekken tussen Bontenbal, Dilan Yesilgöz (VVD) en Rob Jetten (D66) verlopen dan misschien prima, maar de grote vraag blijft of het drietal afkoerst op een minderheidskabinet. Een ongewis avontuur.
Ongewild ook. Want hoewel deze variant aan de voorkant door de partijleiders niet meer hard wordt afgewezen, is er hier achter de schermen nog steeds frustratie over.
Een paar dingen staan inmiddels vast. Zo wordt naar verwachting de deadline van 30 januari gehaald. Een financieel overzicht moet er dan ook zijn.
Verder komt er niet veel naar buiten bij de formatie. Dat is een goed teken voor de betrokken partijen, want lekken duidt op wantrouwen en verstoort de gesprekken. Er valt dan ook enig optimisme te bespeuren bij de hoofdrolspelers. Bij D66 en CDA zijn ze blij dat zij er niet meer alleen voor staan en bij de VVD is men tevreden over de hoofdrol die zij inmiddels hebben in de formatie.
Er valt ook weinig te horen bij GroenLinks-PvdA en JA21, de twee partijen die het dichtst rondom de formatie cirkelen zonder een plek aan tafel te hebben. Dat leidde bij de linkse fusiepartij in eerste instantie tot frustratie, maar sindsdien is het er redelijk stil. Dat kan erop duiden dat zij een serieuze rol in de formatie nog niet definitief hebben opgegeven.
Bij D66 hoopt men nog steeds dat de VVD de blokkade voor GroenLinks-PvdA laat varen. Dat is alleen niets meer dan hoop, want er zijn geen tekenen dat die positie bij de liberalen is veranderd. Al wordt er bij de VVD wel nadrukkelijk onderscheid gemaakt tussen uitsluiten, zoals zij dat bij de PVV doen, en niet samen in een kabinet willen zitten, zoals met GroenLinks-PvdA.
Want, zo valt bij de VVD te horen, de partij van Jesse Klaver wordt niet tot in het einde der tijden naar het strafbankje verbannen. De liberalen willen op sommige dossiers nu eenmaal geen concessies doen. Oud-VVD-leider Mark Rutte was daar bedreven in; het leverde hem vier kabinetten op. Maar de partij werd ook steeds kleurlozer, en Yesilgöz wil dat ten koste van alles voorkomen.
D66, VVD en CDA hebben tien zetels te weinig voor een meerderheid. Er wordt daarom nadrukkelijk gekeken naar de oppositie in spe. Informateur Letschert nodigde alle partijleiders onlangs een keer uit. Dat was ten eerste om kennis te maken, zo valt er te horen, maar ook om af te tasten hoe zij in de wedstrijd zitten. Er werd voorzichtig een beroep gedaan op de verantwoordelijkheid die alle partijen in het parlement hebben om het land bestuurbaar te krijgen. Dus ook bij de oppositie.
Dat wekte bij sommigen alleen verbazing. Volgens een toekomstig oppositielid komt het er daarmee op neer dat oppositiepartijen moeten inschikken, omdat de VVD de blokkade richting GroenLinks-PvdA in stand houdt en daarmee geen verantwoordelijkheid neemt.
Gedogen, inclusief een gedoogakkoord waarin harde afspraken staan, ziet nog steeds niemand zitten. Onder anderen Klaver heeft zich daar duidelijk over uitgesproken. Het zou ook volkomen onlogisch zijn, want dan kun je net zo goed aan tafel zitten en volwaardig meepraten en -regeren.
Het wordt niet uitgesloten dat Letschert in het nieuwe jaar nog een uitnodiging voor de toekomstige oppositie de deur uit doet. Ze gaf de onderhandelende partijen in ieder geval "huiswerk" mee over de vraag welke andere partijen zij bij de kabinetsformatie willen betrekken en op welke manier.
Jetten en Bontenbal weten wel dat zij het qua onderlinge verhoudingen anders willen doen dan de vorige coalitie. De relaties in de vorige coalitie waren tot het vriespunt gedaald. Dat moet echt anders, vinden de partijleiders. Niet alleen tussen D66, CDA en VVD, maar Kamerbreed.
Daar was in de laatste Kamerweek al iets van te zien. De kersverse Kamervoorzitter Thom van Campen riep na het laatste debat voor de kerstvakantie op tot "samenwerking" voor het nieuwe jaar. Hij hoopte een "kantinegevoel" te creëren in de Kamer. Daarom stond er "iets verkoelends" klaar voor alle parlementariërs.
Die term 'kantinegevoel' was niet toevallig gekozen. Jetten begon erover tijdens de Politieke Beschouwingen dit jaar. Het is de plek voor "de ideale samenleving" volgens de D66-leider, maar dan in het klein. "Een plek waar verbondenheid vanzelfsprekend is, waar jong en oud, dakdekker en directeur, sterspits en vaste vlaggenist, dwars door elkaar heen zitten."
Een voorzichtig charmeoffensief. Dat is nodig, want er zijn af en toe heftige discussies, ondanks de goede sfeer. "Dan helpt het dat je samen even naar de Kerstmarkt kunt", zei Jetten. De Royal Christmas Fair zit tegenover de locatie waar de partijleiders de laatste dagen vergaderen.
Glühwein wordt er dan volgens Jetten "te weinig" samen gedronken. Misschien is dat een goed voornemen voor het nieuwe jaar. Al kan dat dan niet meer op de kerstmarkt in Den Haag. Die ging gisteren dicht.
Source: Nu.nl algemeen