DEN HAAG - Inwoners van Den Haag worden soms ook wel klagenezen genoemd: mopperen en klagen zijn een lokale volkssport, zo lijkt het soms wel. Wij pikten er vier dingen uit, voor onze serie De Plaag van Den Haag. En vragen ons af: is het geklaag terecht? En wat zijn oplossingen? Vandaag aflevering één: over ratten, muizen en andere plaagdieren.
Dit verhaal is onderdeel van de serie artikelen 'De Plaag van Den Haag'. Gemaakt door Den Haag FM in samenwerking met Omroep West.
Er zijn steeds meer ratten in Den Haag. Kreeg de gemeente er in 2021 nog 1184 meldingen over binnen, half november dit jaar was het al opgelopen tot 1328. En dan was 2025 nog niet eens afgelopen.
Wel is het aantal clustermeldingen, zoals de gemeente dat noemt, afgenomen. Dat zij meldingen die binnenkomen over min of meer dezelfde plek. Dat waren er in 2021 nog 772, tegen 464 eind dit jaar.
'Een toename van meldingen, betekent nog niet dat er ook een daadwerkelijk toename is van overlast', nuanceert Mari Middelkoop van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen. Volgens hem 'horen ratten nu eenmaal bij onze leefomgeving in de grote stad.' En we veroorzaken het zelf.
'Bijna altijd gaat het om ongewenste schuilgelegenheden, vaak door bouwkundige gebreken zoals achterstallig onderhoud, kapotte rioleringen, woningen waar gaten in zitten, of kruipruimtes die toegankelijk zijn omdat de fundering niet meer op orde is.' Maar dat is niet de enige oorzaak.
'Het is de combinatie met het voedselaanbod. Mensen gooien bijvoorbeeld eten naar beneden vanaf het balkon, voeren de vogels, of eten onderweg een broodje en gooien het laatste stukje in de bosjes. Dus het menselijk gedrag zorgt ervoor dat de bruine rat succesvol is.'
Middelkoop rekent ons een eenvoudige formule voor: 'Weinig voedsel, weinig ratten, veel voedsel, veel ratten. Simpel. In sociale achterstandswijken zie je vaak die problematiek samenkomen. Het is een taak van ons allemaal om daar iets tegen te doen.'
Maar ja, dan moet wel iedereen meedoen? 'Hufters houd je altijd, maar bouwkundig is er natuurlijk wel iets te verbeteren. En burgers moeten beter voorgelicht worden, wijkverenigingen kunnen daar van mij betreft een rol in spelen.'
We nemen contact op met een aantal ongediertebestrijders in Den Haag. Maar die lijken niet heel enthousiast iets over hun werk te vertellen. Ze bellen niet terug of laten weten dat ze niks willen zeggen. Maar bij familiebedrijf KTT in Houtwijk, waar ze zich met name richten op de horeca en kantoren, hebben we wel succes.
'Ja, het klopt. Vooral het aantal ratten neemt toe. We mogen namelijk sinds een tijdje geen gif meer gebruiken', vertelt een woordvoerder. 'De bestrijding mag alleen nog maar met klemmen, maar dat werkt niet echt heel goed. Want je vangt maar één rat tegelijk. Dus die populatie groeit hard. En nu het winter wordt, komen ze steeds vaker naar binnen. Want dan zoeken ze de warmte op.'
Bij het bedrijf verwachten ze wel dat de rattenplaag groter wordt. 'Tja, op deze manier kun je het niet echt in toom houden.' Moet het gif dan weer terug? 'Nee, daar ben ik ook geen voorstander van. Vroeger stond er overal gif, dat was wel te veel.'
Maar wat is dan wel de oplossing? 'Goeie vraag. Daar wordt druk over nagedacht. Inmiddels zijn er rattenhotels. Dat zijn grote bakken, waar ze in verdrinken. Dan vang je er dus wel meerdere tegelijk. Dat werkt goed, maar je moet wel vaak controleren, want anders gaat het stinken.'
Hoe kijkt deskundige Mari Middelkoop hiernaar? 'Je kunt bestrijden wat je wilt, of dat nou met gif is of met klemmen… Als je de oorzaak niet wegneemt heeft dat geen zin. Het wordt steeds drukker in de stad, steeds dichter bevolkt, diversiteit van bevolking met allerlei andere normen. En onze normen vervangen sowieso.'
Wat is dan de gouden tip? 'Zorgen dat er meer voorlichting komt, inderdaad. En een juiste samenwerking tussen partijen, ook gemeentelijke diensten onderling, en woningbouwverenigingen. Maar er is ook veel winst te behalen in vergunningverlening.' Wat bedoelt hij daarmee?
'Nou, bij een sloopvergunning is bijvoorbeeld wel van alles geregeld voor bedreigde dieren, maar wordt met geen woord gerept over het voorkomen dat er ratten uit de riolering van het gesloopte pand komen kruipen. Dat moet je ook goed vastleggen. Maar we doen niet wat we moeten doen, dat kost blijkbaar te veel geld, energie of wat dan ook. En dus we blijven achter de feiten aanlopen', sombert hij.
Voor de liefhebber nog even een rijtje andere populaire plaagdieren in Den Haag. Waarover is de gemeente nog meer gebeld? Rupsen, zoals de bastaardsatijnrups en de eikenprocessierups. Ook dat aantal neemt flink toe, van 2 meldingen in 2022 naar 71 eind dit jaar. Wespen (van 183 naar 210), bijen (van 10 naar 58) en de opvallendste stijger: de Aziatische hoornaar. Van 1 naar 45. Meldingen dus, waarschijnlijk het topje van de ijsberg omdat niet iedereen de telefoon pakt.
'45? Dat is helemaal niet gek', zegt Middelkoop. 'Hij heeft zich in onze leefomgeving gevestigd, dat is wel duidelijk. Provincies zijn de aangewezen partijen om te zorgen voor preventie en bestrijding.' Waarom moeten we die Aziatische hoornaar in Den Haag niet willen?
'Het is een invasieve soort, die het gemunt heeft op onze honingbijen. En die zijn heel belangrijk. Ze bestuiven allerlei soorten gewassen en zorgen dat wij honing hebben. Die aanpak gaat nog wel veel vragen. Volgend jaar kunnen het er makkelijk meer dan 200 honderd zijn', voorspelt hij.
De gemeente is verantwoordelijk voor plaagdieren in openbare ruimte. Maar dus niet bij de mensen thuis, benadrukt een woordvoerder. En dat doen ze dan bijvoorbeeld tegen die ratten? 'Onze aanpak is gericht op het beheersbaar houden van de rattenpopulatie. Het voorkomen van overlast staat centraal bij de rattenaanpak.'
En ook daar klinkt het verhaal over de menselijke factor. 'Vaak zijn bewoners namelijk niet bewust dat het menselijke gedrag leidend is in het ontstaan van rattenoverlast. De primaire oorzaak van rattenoverlast is namelijk voedsel (afval) in de buitenruimte. Om bewoners actief te informeren hierover worden onder de campagne ‘Stop de rat’ gebiedsgerichte voorlichtingsacties georganiseerd, onder leiding van de projectleider aanpak plaagdieren.'
Het voeren van de eendjes en andere dieren is sinds ruim een jaar verboden in de stad. 'Ook dat moet bijdragen aan het voorkomen van rattenoverlast en de bewustwording bij bewoners. Deze aanpak wordt gekenmerkt door een sterke inzet op communicatie, educatie en participatie', zegt een gemeentewoordvoerder.
En waar gaat het dan het meest mis? 'Wijken met voedselaanbod zijn extra gevoelig voor de overlast van ratten. Dit zijn met name delen van Escamp, Laak en Haagse Hout', klinkt het desgevraagd. En als misgaat, kan er een 'bestrijdingstraject worden opgestart'. Dat is dan de taak van de Haagse Milieu Servies (HMS), het bedrijf dat vooral bekend is als ophaler van het vuilnis in Den Haag.
Met heel veel mensen lijken daar overigens niet aan de bestrijding van plaagdieren te werken. 'Voor de plaagdierbestrijding bij HMS zijn vijf medewerkers actief die meldingen afhandelen. Er is op dit moment geen aanleiding voor uitbreiding', laat de gemeente weten.
'Verder vindt dagelijks schoonmaak plaats in de stad, waarbij honderden collega’s, van vegers en ophaaldiensten tot projectleiders, bijdragen aan het voorkomen van omstandigheden waarin overlast kan ontstaan.'
Niet alleen particulieren hebben steeds meer last van ongedierte, ook horeca en bedrijven. Die worden gecontroleerd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). 'Over het algemeen is de overlast van plaagdieren in de randstad en de grote steden het grootst. Het aantal spoedsluitingen in Den Haag is flink toegenomen', zegt een woordvoerder daar.
'Ondernemers moeten goed schoonmaken, gaten en kieren dichtmaken en zorgen dat dieren niet bij voedsel kunnen komen.' En dat gaat ook in Den Haag steeds vaker zodanig mis, dat een bedrijf meteen dichtmoet. 'Vier horecazaken en twee winkels zoals supermarkten zijn tot nu toe in 2025 met spoed gesloten in de stad', laat de NVWA op ons verzoek weten.
Om welke zaken het gaat, willen ze trouwens niet zeggen. Wel dat het in alle gevallen ging om overlast van muizen (en stijging die ze bij KTT overigens ook zien) en die past in het landelijke beeld, dat het aantal spoedsluitingen overal stijgt.
Goed, bestrijden dan maar. Maar ook dat kan lastig zijn. Op televisie bij Radar was ooit te zien hoe 'bedrijven' mensen oplichten met hoge tarieven, broddelwerk en het ook verboden middelen inzetten en zo onveilige situaties veroorzaken. Hoe vind je nou een goede ongediertebestrijder?
Daarvoor heeft Mirjam de Witte van de Consumentenbond een flink aantal fijne tips. 'Controleer of de ongediertebestrijder is aangesloten bij de branchevereniging. Dat is de NVPB. En check ook of ie staat ingeschreven bij KvK. Overigens betekent een inschrijving niet automatisch dat het bedrijf goede diensten levert.'
Ook de website goed bekijken, loont. 'Kijk ook of het bedrijf adresgegevens op zijn website heeft staan. Louche bedrijven zijn graag onvindbaar. Staat er een adres? Controleer het dan, bijvoorbeeld op Google Maps.' Een heel simpel advies: 'Vraag bij vrienden en bekenden of zij een goede ongediertebestrijder weten.'
En als je er dan eentje hebt gevonden die goed lijkt, hoe dan verder? 'Ga alleen met bedrijven in zee die in het eerste telefoongesprek al een duidelijke prijsindicatie geven en vergelijk die met tarieven van concurrenten. Bespreek van tevoren alle kosten, zoals voorrijkosten, noodtarief, avondtoeslag, materiaalkosten en btw. Prijzen voor consumenten moeten inclusief btw worden vermeld.'
En willen bedrijven aan de telefoon geen duidelijke tarieven geven, of vertellen ze alleen wat de voorrijkosten zijn? 'Bel dan een ander', zegt De Witte. 'Bespreek bij aankomst de werkwijze en nogmaals de kosten. Zet dus nooit zomaar een handtekening op een offerte en kijk goed of alle kosten en afspraken erop staan.'
Over kosten gesproken, vraag vooraf ook hoe je moet betalen. 'Moet je meteen in het bijzijn van het klusbedrijf al pinnen of cash betalen? Dan kan dit een teken zijn dat je met een onbetrouwbaar bedrijf te maken hebt.' En dan nog een tip voor de portemonnee: 'Maak liever een afspraak voor overdag en na het weekend. Dat kan veel geld schelen.'
Source: Omroep West Den Haag