In de podcast Betaalde liefde wordt de merkwaardige relatie tussen de componist en de steenrijke Nadezjda von Meck op een geslaagde manier ontrafeld.
schrijft voor de Volkskrant over opera.
De geschiedenis staat bol van precaire relaties tussen artiesten en hun weldoeners. Een van de merkwaardigste is die tussen de Russische componist Pjotr Iljitsj Tsjaikovski en de steenrijke weduwe Nadezjda von Meck. In de podcast Betaalde liefde ontrafelt presentator Floris Kortie hun gecompliceerde verhouding aan de hand van hun omvangrijke briefwisseling.
Ze beginnen elkaar te schrijven wanneer Tsjaikovski, dan nog een gefrustreerde conservatoriumdocent met een gat in zijn hand, in opdracht van Von Meck een piano-arrangement maakt. Vrij snel durft hij haar om een lening te vragen om zijn schulden te kunnen aflossen. Die lening wordt een royale toelage. Von Meck stelt haar bedienden, haar kostbare piano’s en haar idyllische landgoed in Brajiliv in Oekraïne ter beschikking aan de componist en bekostigt zijn luxereizen door Europa.
‘Uw muziek maakt mijn leven draaglijk’, schrijft ze aan haar ‘beste vriend’. Haar enige, strikte voorwaarde is dat ze elkaar nooit persoonlijk ontmoeten. Toch zoekt ze regelmatig zijn nabijheid. In Florence gaan ze tegelijkertijd naar de opera, zonder elkaar te spreken; voor Tsjaikovski een zeer ongemakkelijke situatie.
Von Meck en Tsjaikovski stuurden elkaar meer dan 1.200 brieven. Acteur Jesse Mensah en mezzosopraan Ekaterina Levental lezen daaruit fragmenten voor en brengen de briefschrijvers overtuigend tot leven. Von Meck is duidelijk verliefd op de homoseksuele componist, en hij is erg gesteld op haar. Hun schrijfstijl is formeel, maar de inhoud intiem. Tsjaikovski stort zijn hart bij haar uit over zijn rampzalige verstandshuwelijk met Antonina Miljoekova. Zij deelt op haar beurt haar zorgen over haar ondernemingen en haar kinderen.
Tussen de voorgelezen passages door interviewt Kortie musicoloog Simone Leuven, die de brieveninhoud duidt, en slavist Sjeng Scheijen, die waardevolle historische context toevoegt. Die gesprekken vinden plaats in een treincoupé, deels omdat Kortie een groot treinliefhebber is, maar ook omdat het echtpaar Von Meck hun fortuin vergaarde met het aanleggen van spoorlijnen, een idee van Nadezjda. En zoals de stoomfluiten en tjoek-tjoekgeluiden aan het begin van elke aflevering suggereren, reisde Tsjaikovski uiteraard per trein door Europa.
Ironisch genoeg is het enige minpunt van deze podcast over muziek de vrijwel onophoudelijke muziek. Het is storend dat de twee geweldige acteurs nooit zonder begeleiding te horen zijn, en bovendien zijn Tsjaikovski’s noten te mooi om als behang te dienen.
In 1890 eindigt de bijna dertien jaar durende relatie abrupt. Tsjaikovski is dan wereldberoemd en financieel onafhankelijk. Het siert de makers dat ze de breuk, waarschijnlijk veroorzaakt door een samenloop van omstandigheden, niet eenduidig of sensatiezoekend proberen te verklaren. Hun verhaal schetst vooral een fascinerend portret van Nadezjda von Meck. We komen veel te weten over deze ondernemende muziekliefhebber en toch blijft ze raadselachtig, als een figuur ontwaard in de damp van een stoomlocomotief.
Op deze pagina vind je al onze podcast-recensies, handig doorzoekbaar op genre en aantal sterren.
Betaalde liefde
Muziek
★★★★☆
Vijf afleveringen, door NPO Klassiek / NTR.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant